یاسر مختاری

کمبود و توزیع نامتوازن پزشک، تأخیر بیمه‌ها در پرداخت مطالبات، افزایش پرونده‌های قصور پزشکی و گسترش تبلیغات و مداخلات درمانی غیرمجاز در فضای مجازی، زنجیره‌ای از مشکلات را در نظام سلامت به وجود آورده است. به گفته رئیس‌کل سازمان نظام پزشکی، ادامه این وضعیت ممکن است کیفیت خدمات درمانی و اعتماد مردم به جامعه پزشکی را تحت‌تأثیر قرار دهد.

بازار دارویی کشور در ماه‌های اخیر با موجی از گرانی، کمبود برخی اقلام و دشواری در دسترسی و تأمین انواع داروها مواجه شده است. در این میان، بیماران خاص و نادر بیش از دیگران در معرض پیامدهای این وضعیت قرار گرفته‌اند. این وضعیت در حالی است که «مهدی پیرصالحی»، رئیس سازمان غذا و دارو، افزایش هزینه‌های تولید، واردات، حمل‌ونقل و محدودیت‌های ارزی را از عوامل اصلی وضعیت کنونی می‌داند.

بازار مسکن که هر سال در آن مسیر دستیابی مردم برای خرید یا ساخت یک سرپناه سخت‌تر شده است، اکنون شاهد بازاری است که در آن مسکن به‌صورت سانتی‌متری و در مقیاسی بسیار کوچک‌تر از آنچه در رؤیاهای خود برای خانه‌های نقلی دیده بود، عرضه می‌شود. در این راستا، طرح «خانه‌ریز» نه به قصد خانه‌دار شدن شهروندان که با هدف جذب سرمایه‌های خرد به بازار ملک آغاز شده است. به گفته یک اقتصاددان، چنین طرح‌هایی کاشت این ایده است که شهروندان باید خود را برای دارایی‌های کوچک‌مقیاس آماده کنند.

کاهش امکان واردات بنزین در ماه‌های پس از جنگ، دولت را بر آن داشته است تا تغییر قیمت این حامل انرژی را یکی از راه‌های مدیریت مصرف و کاهش ناترازی بداند. بااین‌حال، تأثیر احتمالی افزایش قیمت سوخت بر بهای کالاها و معیشت مردم، نگرانی مهمی است که نمی‌توان نادیده گرفت. اعلام اجرای آزمایشی طرح عرضه بنزین با نرخ جدید در کرمان و توقف آن پیش از آغاز نیز نشان داد دولت همچنان میان ضرورت تأمین سوخت و مدیریت مصرف از یک سو و پیامدهای اجتماعی و اقتصادی تصمیم‌های قیمتی از سوی دیگر گرفتار است.

کمک‌های دولتی برای افراد دارای معلولیت همچنان فاصله زیادی با هزینه‌های واقعی زندگی آنها دارد. هزینه درمان، توانبخشی، تجهیزات، رفت‌وآمد و مراقبت، بخش قابل‌توجهی از درآمد خانواده‌های این افراد را می‌بلعد. این در حالی است که «بهروز مروتی»، مدیر کمپین معلولان، به «پیام ما» می‌گوید: «صف دریافت حمایت‌های قانونی نیز طولانی است و نبود آمار دقیق از جمعیت افراد دارای معلولیت، برنامه‌ریزی برای حمایت از این جامعه را با چالش مواجه کرده است.»

ایران در سال‌های گذشته مسیر قابل‌توجهی را برای کاهش مرگ مادران باردار طی کرده است؛ بااین‌حال، مرگ این مادران در میان افکار عمومی همچنان حساسیت‌برانگیز است؛ چراکه هر مورد مرگ می‌تواند نشانه‌ای از خلأ در زنجیره مراقبت‌های درمانی باشد. بر همین اساس، مرگ یک مادر پس از زایمان در چابهار و مطرح‌شدن احتمال خطای پزشکی، بار دیگر توجه‌ها را به کیفیت و نحوه ارائه خدمات درمانی در مناطق کم‌برخوردار و چگونگی رسیدگی به عوارض پس از زایمان جلب کرده است؛ موضوعی که به گفته یک عضو کمیسیون بهداشت و درمان مجلس، با توجه به حساسیت آن، نیازمند بررسی دقیق است.

رئیس‌جمهور همزمان با روز خبرنگار، با اشاره به دغدغه دولت برای بهبود وضعیت اقتصادی و معیشت مردم، جنگ را عاملی مهم برای افزایش تورم دانست و با تأکید بر اینکه گرانی در جامعه یک امر واقعی است، گفت: «ما برای بهبود کالابرگ‌ها و کاهش گرانی تلاش می‌کنیم. راه ما را بسته‌اند. ما کالا را ارزان می‌آوردیم و از مسیرهای راحت وارد می‌کردیم، اما اکنون باید مسیرهای مختلف را طی کنیم و از راه‌های گوناگون کالا را وارد کشور کنیم و به این سادگی نمی‌توان این کالاها را وارد کرد.»

وقتی نوزادانی از والدینی دارای اعتیاد، پا به جهان هستی می‌گذارند، یا کودک و نوجوانی که پدر یا مادرش در برابر دیدگان معصوم آن‌ها مواد مصرف می‌کند، می‌توانیم بگوییم که او از کودکی با مواد مخدر آشنا است. از سوی دیگر، برخی مواد، به گفته مسئولان سازمان بهزیستی، در کوچه و خیابان و حتی در مدرسه برای او فراهم است و چه‌بسا از همان کودکی مصرف را آغاز کند. به گفته «نسیم صادقی»، دکترای مطالعات اعتیاد، ترکیب اعتیاد والدین، دسترسی آسان به مواد محرک و تبلیغات بی‌ضابطه در شبکه‌های اجتماعی، زنجیره‌ای از عوامل را شکل داده که می‌تواند مسیر اعتیاد را از سال‌های کودکی آغاز کند.

نسخه بسیاری از بیماران این روزها، پیش از آنکه به دارو برسد، به جست‌وجویی طولانی میان داروخانه‌ها و محاسبه دوباره هزینه‌ها ختم می‌شود. این وضعیت در حالی ادامه دارد که مقام‌های دولتی از کاهش کمبودهای دارویی سخن می‌گویند. بااین‌حال، داروسازان معتقدند تصویر ارائه‌شده تنها بخشی از واقعیت است و بازار دارویی کشور همچنان با کمبود بیش از ۳۰۰ قلم دارو و گرانی روزافزون آن‌ها دست‌وپنجه نرم می‌کند؛ شرایطی که ممکن است بسیاری از بیماران را به صرف‌نظر کردن از ادامه درمان وادارد.

درحالی‌که دولت از «قطعی بودن» اجرای سیاست‌های جدید برای مدیریت مصرف بنزین سخن می‌گوید و احتمال تغییر سهمیه یا قیمت سوخت را رد نمی‌کند، نمایندگان مجلس افزایش قیمت را در شرایط جنگی و فشار معیشتی نامناسب می‌دانند. هم‌زمان، اقتصاددانان هشدار می‌دهند که گرانی بنزین نه ناترازی انرژی را برطرف می‌کند و نه مصرف را کاهش می‌دهد؛ بلکه تنها موج تازه‌ای از تورم و فشار بر هزینه‌های زندگی خانوارها به راه می‌اندازد.

هم‌زمان با تلاش دولت برای کاهش آثار ناترازی برق بر صنایع، پیشنهاد جابه‌جایی تعطیلی هفتگی کارخانه‌ها با روزهای خاموشی برق وارد مرحله بررسی شده است؛ پیشنهادی که اگرچه می‌تواند از توقف تولید جلوگیری کند، اما پرسش‌هایی جدی درباره حقوق کارگران، تعطیلی هفتگی و نحوه اجرای قانون کار به وجود آورده است. بر همین اساس، فعالان کارگری تأکید می‌کنند که حل بحران انرژی نباید به تغییر قواعد روابط کار یا تضییع حقوق نیروی کار منجر شود و هرگونه تغییر در تعطیلی هفتگی یا مزایای کارگران باید صرفاً در چارچوب قانون و با رعایت حقوق قانونی آنان انجام شود.

بیش از ۱۸ کشور و نهاد بین‌المللی در جریان جنگ ۴۰ روزه، با ارسال دارو و تجهیزات پزشکی در قالب کمک‌های بشردوستانه، برای تأمین نیازهای درمانی ایران در شرایط بحرانی اقدام کردند. با گذشت هفته‌ها از پایان جنگ، اما سرنوشت بخشی از این محموله‌ها همچنان در هاله‌ای از ابهام قرار دارد. در حالی که مسئولان از توزیع و استفاده از این کمک‌ها سخن می‌گویند، اطلاعاتی که در اختیار «پیام ما» قرار گرفته، از احتمال بلااستفاده ماندن بخشی از داروهای اهدایی به دلیل مشکلات اداری و ثبت نشدن در سامانه رهگیری دارو حکایت دارد.