یاسر مختاری

بیماران تالاسمی حدود سه ماه است که از داروی «جیدنیو»؛ دارویی که برای دفع آهن اضافی خون آنان حیاتی است، محروم مانده‌اند. به گفته رئیس انجمن تالاسمی ایران، با وجود تأکید وزیر بهداشت، سازمان غذا و دارو از تأیید پروفرمای لازم برای واردات این دارو خودداری کرده و در عمل حدود ۳۰ درصد از این بیماران را بدون دارو گذاشته است.

اعتیاد زنان یکی از ناشناخته‌ترین آسیب‌های اجتماعی ایران به شمار می‌رود. از یک سو، مسئولان از افزایش گرایش زنان به مصرف مواد در سال‌های اخیر خبر می‌دهند و از سوی دیگر، درمانگران معتقدند انگ اجتماعی باعث شده است بسیاری از زنان به دلیل مراجعه‌نکردن برای درمان، هرگز در آمارهای رسمی ثبت نشوند. این شکاف نشان می‌دهد برای مواجهه با این آسیب، تنها درمان کافی نیست و تغییر نگاه جامعه نیز به همان اندازه اهمیت دارد.

بیش از یک قرن و نیم از نخستین تجربه استفاده از قطار برای انتقال مجروحان در جهان می‌گذرد، اما در ایران، ایده بهره‌گیری از ظرفیت شبکه ریلی برای امدادرسانی، پس از شش سال همچنان میان وعده و اجرا در رفت‌وآمد است. حالا و پس از سال‌ها از مطرح شدن طرح «اورژانس ریلی»، اتصال برخی بیمارستان‌های پایتخت به ایستگاه‌های مترو و سپس مسکوت ماندن آن، مدیریت بحران شهر تهران از طرح «امداد مترویی» رونمایی کرده است؛ طرحی که قرار است مترو را به یکی از بازوهای انتقال مصدومان در بحران‌ها تبدیل کند.

بازار کار ایران برای زنان، سال‌هاست با درهای نیمه‌باز تعریف می‌شود؛ ورود به آن دشوار است و ماندن در آن دشوارتر. شرایط پس از جنگ و وضعیت اقتصادی، شکافی را که از پیش وجود داشت عمیق‌تر کرده و بار دیگر زنان را به نخستین قربانیان بحران اشتغال تبدیل کرده است.

پزشک خانواده، طرحی که ۲۰ سال میان وعده و واقعیت سرگردان مانده است، روزی قرار بود یکی از برنامه‌های توسعه‌ای ایران باشد و مسیر درمان را تغییر دهد و ضمن کاهش هزینه‌های مردم، عدالت را به خدمات سلامت نزدیک‌تر کند، اما آنچه باقی ماند، مجموعه‌ای از طرح‌های پایلوت، جلسات، بخشنامه‌ها و وعده‌هایی بود که هر دولت، اجرای آن را به دولت بعد می‌سپرد. اکنون طراح اولیه این برنامه، در جایگاه رئیس‌جمهور، بار دیگر آن را از بایگانی خارج کرده؛ اما این پرسش همچنان پابرجاست که آیا این بار پزشک خانواده از چرخه بی‌پایان وعده و تعویق خارج خواهد شد یا همچنان در پیچ‌وخم قوانین، کمبود منابع و تضاد منافع ذی‌نفعان باقی می‌ماند.

در بازارهای مرزی، این بار نه دلار و دینار، بلکه خودِ اسکناس‌های ایرانی مشتری پیدا کرده‌اند. اسکناس‌ها و تراول‌چک‌های یک میلیون تومانی و ۵۰۰ هزار تومانی دست‌به‌دست می‌شوند و با پرداخت مبالغی بالاتر، راه خود را به آن‌سوی مرزها می‌گشایند. بازاری که در هفته‌های اخیر از بانه و مریوان، پاوه و جوانرود در غرب کشور تا شهرهای سیستان‌وبلوچستان در جوار مرز پاکستان رونق گرفته، تنها یک تجارت مرزی نیست؛ بلکه روایتی از اقتصادی سرشار از نااطمینانی است که در آن حتی پول ملی نیز به کالایی برای معامله و سفته‌بازی تبدیل شده است.

اختلال در چهار بانک کشور، فقط تراکنش‌های مالی را مختل نکرد؛ بلکه روند درمان بیماران، تأمین دارو و حتی ترخیص پیکر متوفیان را نیز تحت تأثیر قرار داد. تجربه روزهای اخیر نشان داد وقتی نظام سلامت به نظام بانکی گره می‌خورد، یک نقص فنی می‌تواند سلامت بسیاری از مردم را به خطر بیندازد.

آنچه سال‌ها به‌عنوان یک معضل خدمات شهری شناخته می‌شد، اکنون به تهدیدی برای سلامت عمومی تبدیل شده است. افزایش جمعیت جوندگان در شهرها، که ریشه آن را باید در مدیریت ناکارآمد پسماند، انباشت زباله و ضعف در تفکیک از مبدأ جست‌وجو کرد، وزارت بهداشت را واداشته است تا با قید فوریت، خواستار اجرای برنامه‌هایی برای کنترل این ناقلان بیماری شود.

از خرید روزانه تا انجام تعهدات مالی کسب‌وکارها، خدمات بانکی چهار بانک دولتی طی روزهای گذشته با اختلال مواجه شد و برای مردم مشکلاتی به وجود آورد. هرچند مسئولان از بازگشت تدریجی خدمات سخن گفتند، احمد علوی، اقتصاددان، در گفت‌وگو با «پیام ما» معتقد است: «این اختلالات نشان از فرسودگی زیرساخت‌های بانکی دارد و ضعف در اطلاع‌رسانی و نبود شفافیت، موجب خدشه به اعتماد عمومی به نظام بانکی می‌شود؛ موضوعی که احتمال حرکت مردم به سوی بازارهای ناامن و تورم‌زا را در پی دارد.»

پس از سال‌ها تحریم، رکود و کاهش ارزش پول ملی، تفاهم اخیر میان ایران و آمریکا بارقه‌ای از امید را برای اقتصاد کشور ایجاد کرده است. با این حال کارشناسان هشدار می‌دهند که سرنوشت اقتصاد ایران تنها در میز مذاکرات تعیین نمی‌شود. «مرتضی افقه» به «پیام ما» می‌گوید: «حتی اگر تحریم‌ها برداشته شوند و سرمایه‌گذاری خارجی افزایش یابد، توسعه پایدار زمانی محقق خواهد شد که محور رشد اقتصادی از نفت به سمت سرمایه انسانی، دانش و بهره‌وری تغییر کند.»

گروهی از بیماران هموفیلی که شمار آن‌ها به سه هزار نفر می‌رسد، بیش از پنج ماه است که از دسترسی به داروهای خود محروم مانده‌اند. به گفته فعالان بیماران خاص، تحریم‌های بین‌المللی، جنگ و تأمین نشدن اعتبار برای خرید این داروها، این وضعیت را تشدید کرده است. این در حالی است که در دوران جنگ، صلیب سرخ و کشورهای منطقه که دسترسی مناسبی به این داروها داشتند، قدمی برای بیماران ایرانی برنداشته‌اند.

وزارت بهداشت فروش دارو در فضای مجازی را غیرقانونی و مصداق قاچاق می‌داند؛ با این حال بسیاری از داروهای کمیاب و حتی داروهای خاص، با قیمت‌هایی چند برابر نرخ رسمی در سکوهای اینترنتی عرضه می‌شوند. این وضعیت از یک‌سو نگرانی‌ها درباره اصالت و سلامت داروها را افزایش داده و از سوی دیگر، اختلاف آشکار میان نهادهای دولتی بر سر قانونی بودن فروش آنلاین دارو را به یکی از چالش‌های جدی نظام سلامت تبدیل کرده است.