تا پیش از آغاز جنگ چهل‌روزه، تنها کمبود برخی اقلام دارویی در کشور بود که بیماران را آزار می‌داد، اما پس از آن و در مقاطع مختلف، قیمت دارو به‌صورت پلکانی افزایش پیدا کرد؛ به‌گونه‌ای که فردی که مصرف‌کننده دائمی یک دارو است، از آغاز سال ۱۴۰۵ تا امروز شاهد افزایش چندبرابری قیمت داروی مصرفی خود بوده است.

این در حالی است که دارو طی سال‌های گذشته یک‌بار در سال با مجوز دولت قیمت‌گذاری شده و بیمه‌های پایه نیز بلافاصله تغییر قیمت آن را پوشش می‌دادند. این افزایش قیمت نیز به حدی نبود که به بیمار فشار وارد کند. با این حال، آنچه امروز در بازار دارویی کشور مشاهده می‌شود، قیمت‌هایی است که هر ماه نسبت به ماه قبل گران‌تر می‌شود و عملاً پرداخت از جیب مردم را افزایش داده است.

مشکلات بیماران و نگرانی خانواده‌ها

از سوی دیگر، همزمانی گرانی و کمبود دارو موجب شده است برخی از بیماران خاص و صعب‌العلاج در دسترسی به داروی مورد نیاز خود دچار مشکل شوند؛ به‌گونه‌ای که داروهای اصلی برند آنها یا در بازار دارویی موجود نیست یا اگر هم باشد، با قیمت بسیار بالایی عرضه می‌شود و بیمار توانایی تهیه آن را ندارد.

در ماه‌های گذشته، بیماران خاص «هموفیلی» و «تالاسمی» در تأمین داروهای مورد نیاز خود دچار مشکل بودند. اکنون بیماران نادری مانند مبتلایان به «سیستیک فیبروزیس» که به اختصار به آنها «سی‌اف» گفته می‌شود نیز دچار مشکل شده‌اند و این موضوع خانواده‌های نگران آنها را به تحصن مقابل وزارت بهداشت کشاند.

به گزارش «پیام ما» و به نقل از فارس، پدر یک بیمار سی‌اف که در تجمع خانواده‌های این بیماران مقابل وزارت بهداشت حضور داشت، درباره وضعیت کنونی تأمین داروی مورد نیاز فرزند خود گفت: «چند روز گذشته به اندازه ۱۰ روز داروی بیماران تأمین شده، اما با تمام شدن این میزان محدود، باید این داروها را از بازار قاچاق تهیه کنیم.»

او افزود: «فرزندم باید روزی ۱۰ تا ۱۲ کپسول مصرف کند، اما اکنون با مشکل شدید تأمین این داروها روبه‌رو هستیم. متأسفانه به دلیل اختصاص ندادن ارز ترجیحی یا دولتی، داروهای خوراکی این بیماران تأمین نمی‌شود و اگر این بیماران این داروها را نخورند، شرایطشان بسیار نامناسب می‌شود.»

پدر این بیمار سی‌اف با انتقاد از بلاتکلیفی این بیماران در تهیه دارو یادآور شد: «چند بار با وزارت بهداشت در این خصوص صحبت کرده‌ایم و آنها نیز می‌گویند اختصاص ارز ترجیحی برای تأمین دارو بر عهده آنها نیست و باید بانک مرکزی و سازمان برنامه و بودجه اختصاص دهند. امروز نیز درباره مشکلات دارویی این بیماران در وزارت بهداشت صحبت کردیم و قرار است دو هفته دیگر نمایندگان وزارت بهداشت، سازمان برنامه و تأمین اجتماعی جلسه‌ای در خصوص رفع مشکلات دارویی این بیماران داشته باشند.»

افزایش کنترل‌شده قیمت دارو

«مهدی پیرصالحی»، رئیس سازمان غذا و دارو، روز یکشنبه ۲۵ مردادماه در نشست خبری با خبرنگاران رسانه‌ها، دلایل وضعیت کنونی دارو را تشریح کرد. پیرصالحی در پاسخ به «پیام ما» درباره افزایش مداوم قیمت دارو اظهار کرد: «افزایش قیمت دارو کنترل‌شده است و در کمیسیون قیمت‌گذاری، بررسی و تعیین می‌شود. از ابتدای سال دوبار افزایش قیمت گروهی داشتیم که در ۱۶ فروردین و اواسط خردادماه انجام شد و تقریباً دو سوم داروها در این دو مرحله قیمت‌گذاری شدند. خارج از این موارد، کمیسیون قیمت که هر دو هفته یک‌بار تشکیل می‌شود، داروهایی را که قیمت آنها بالا یا سود آنها غیرمنطقی باشد بررسی می‌کند. تعداد داروهایی که از ابتدای سال تاکنون بیش از یک بار افزایش قیمت داشته‌اند بسیار کم است، مگر اینکه شرایط خاصی وجود داشته باشد.»

رئیس سازمان غذا و دارو با اشاره به افزایش هزینه‌های تولید و واردات دارو ادامه داد: «وقتی قیمت محصولات جانبی و محصولات صنایع پتروشیمی افزایش پیدا می‌کند، مشخص است که هزینه تولید سرم، قرص، سرنگ، آنژیوکت و ست سرم نیز افزایش می‌یابد. افزایش قیمت آلومینیوم نیز بر هزینه بسته‌بندی اثرگذار است.»

او با اشاره به افزایش هزینه‌های حمل دارو گفت: «از ابتدای جنگ تا امروز تقریباً هر ماه هزینه حمل دارو و مواد اولیه افزایش پیدا کرده است؛ به‌عنوان نمونه، هزینه حمل یک کانتینر به ایران که پیش از این حدود دو تا سه هزار دلار بود، امروز در برخی موارد به ۳۰ هزار دلار رسیده است. این هزینه‌ها با ارز آزاد پرداخت می‌شود و ارز ترجیحی شامل هزینه حمل نمی‌شود.»

پیرصالحی تأکید کرد: «از سوی دیگر، هزینه مواد اولیه در دنیا نیز افزایش یافته است. جنگ در خلیج فارس هزینه انرژی را افزایش داده و بر هزینه تولید مواد اولیه در کشورهایی مانند هند و چین اثر گذاشته است. بنابراین اگر قیمت دارو از حد مشخصی پایین‌تر باشد، کارخانه‌های داروسازی امکان ادامه فعالیت نخواهند داشت. باید به تعادلی میان بیمار و تولیدکننده برسیم؛ به‌طوری که کمترین فشار به مردم وارد شود و از طرفی، باید سازمان‌های بیمه‌گر افزایش هزینه‌ها را پوشش دهند. هر دارویی که نتوانیم از داخل تأمین کنیم، ناچاریم با چندین برابر قیمت از شرکت‌های خارجی خریداری کنیم.»

سرنوشت داروهای اهدایی

پیرصالحی در پاسخ به پرسش دیگر «پیام ما» درباره وضعیت داروهای اهدایی کشورهای مختلف در زمان جنگ نیز اظهار کرد: «عمده داروهایی که توسط هلال‌احمر تحویل گرفته شد، با همکاری سازمان غذا و دارو و بر اساس سهمیه‌بندی استان‌ها و بیمارستان‌ها در همان شرایط جنگی توزیع شد. تعداد محدودی از داروهای اهدایی به دلایل مختلف باقی مانده‌اند که برخی از آنها اصلاً قابلیت مصرف ندارند؛ از جمله داروهایی که در فهرست دارویی ایران قرار ندارند. با این حال، هر داروی اهدایی که قابلیت مصرف داشته، توزیع شده است.»

مشکل در تأمین داروهای برند

رئیس سازمان غذا و دارو در ادامه درباره تأمین داروهای بیماران خاص، به‌ویژه بیماران هموفیلی و تالاسمی نیز گفت: «فاکتور هشت بیماران هموفیلی تأمین شده و مشکل خاصی در این زمینه نداریم. تنها در مورد نوع خاصی از فاکتور هشت، یعنی فاکتور فون‌ویلبراند، به دلیل وابستگی به یک شرکت اروپایی و مشکلات واردات، با محدودیت مواجه هستیم و در حال بررسی تأمین آن از منابع دیگر و کشورهای واسط هستیم.»

او افزود: «تمام داروهایی که بیماران تالاسمی مصرف می‌کنند، نمونه ایرانی دارند و موجود است؛ با این حال، برخی بیماران با توجه به شرایط خاص خود درخواست داروی خارجی دارند که در برخی موارد موجود نیست و از سوی دیگر، اختلاف قیمت داروی خارجی با نمونه داخلی به دلیل پوشش‌های بیمه‌ای برای بیماران قابل توجه است.»
رئیس سازمان غذا و دارو افزود: «در حوزه هموفیلی، فیبرینوژن به‌تازگی تأمین و توزیع شده و اگرچه میزان آن محدود است، اما موجود است. در مورد فاکتور ۱۳ نیز به دلیل نبود جایگزین، مذاکرات طولانی با شرکت مربوطه انجام شد تا قیمت مناسب‌تری حاصل شود. اگرچه قیمت همچنان از نظر ما مناسب نیست، اما برای حفظ جان بیماران مجبور به تأمین آن هستیم و این کار انجام شده است.»

توافق با بانک مرکزی برای تأمین ارز

پیرصالحی همچنین با تشریح آخرین وضعیت تأمین ارز دارو و تجهیزات پزشکی اظهار کرد: «در سال‌های گذشته معمولاً حدود پنج میلیارد دلار سهمیه ارزی برای حوزه غذا و دارو در نظر گرفته می‌شد، اما در پایان سال کمتر از چهار و نیم میلیارد دلار آن محقق می‌شد. امسال سهمیه ارزی حدود چهار و نیم میلیارد دلار تعیین شده، اما با توجه به عقب‌افتادگی سال‌های گذشته، در تلاش هستیم این سهمیه به بیش از پنج میلیارد دلار افزایش پیدا کند. در دو سال گذشته حدود ۶۰۰ میلیون دلار عقب‌افتادگی داشتیم که باید جبران شود.»

پیرصالحی ادامه داد: «برای اینکه پایان امسال با مشکل کمبود منابع ارزی مواجه نشویم، با سازمان برنامه و بانک مرکزی توافق کردیم به جای اینکه سهمیه ارزی سازمان غذا و دارو به‌صورت یک‌دوازدهم در هر ماه تأمین شود، سهم بیشتری از ارز در چهار ماه نخست سال اختصاص پیدا کند تا بتوانیم ارز مورد نیاز را زودتر مصرف کنیم. خوشبختانه این همکاری انجام شد و پیش‌بینی می‌کنیم، اگر اتفاق غیرمنتظره‌ای رخ ندهد، بر اساس بودجه تنظیم‌شده، ارز مورد نیاز دارو و تجهیزات تأمین شود.»

پیرصالحی درباره آخرین وضعیت پرداخت ارز ترجیحی گفت: «تاکنون حدود یک میلیارد و ۳۰۰ میلیون دلار ارز ترجیحی پرداخت شده و پیش‌بینی می‌کنیم طی چهار تا پنج روز آینده حدود ۲۵۰ میلیون دلار دیگر نیز پرداخت شود؛ به این ترتیب، در پنج‌ماهه نخست سال تقریباً نیمی از ارز ترجیحی مورد نیاز پرداخت می‌شود.»

او یادآور شد: «در بخش ارز غیرترجیحی نیز حدود ۸۰۰ تا ۸۵۰ میلیون دلار ارز برای شرکت‌های دارویی تخصیص یافته و حدود ۶۵۰ میلیون دلار از این میزان در چهار ماه نخست سال توسط شرکت‌های دارویی خریداری شده است و شرکت‌ها به دلیل کمبود نقدینگی در تأمین ارز غیرترجیحی مشکل دارند.»