کوروش دیباج
روزنامهنگار
کوروش دیباج
۵ دی ۱۴۰۴
تاریخ اصفهان در میانه راه رها نمیشود
بازدید میدانی «محمدابراهیم زارعی»، رئیس پژوهشگاه میراثفرهنگی و گردشگری، از گذر تاریخی کمرزرین در اصفهان، بار دیگر یکی از جدیترین پرسشهای میراثفرهنگی شهری در ایران را مطرح کرد: با محوطههای باستانی که ناگهان از دل پروژههای عمرانی سر برمیآورند، چه باید کرد؟ آیا شهر معاصر تاب پذیرش گذشته خود را دارد یا همچنان راه سادهتر، پوشاندن، توقف و عبور است؟
کوروش دیباج
۲۶ آذر ۱۴۰۴
احیای پرخطر در قلب میراث جهانی
تأیید نهایی طرح احیای بخشی از طبقه دوم میدان نقشجهان اصفهان، اگرچه از سوی متولیان رسمی میراثفرهنگی و صندوق توسعه صنایعدستی، فرش دستباف و احیا و بهرهبرداری از اماکن تاریخی و فرهنگی بهعنوان گامی در مسیر صیانت و بهرهبرداری فرهنگی معرفی میشود، اما همزمان موجی از نگرانی، هشدار و پرسشهای بیپاسخ را در میان کنشگران و کارشناسان میراثفرهنگی برانگیخته است؛ نگرانیهایی که ریشه در تجربههای پیشین، حساسیت بیبدیل این میدان ثبت جهانی و پیامدهای بلندمدت هرگونه مداخله در ساختار کالبدی و معنایی آن دارد.
کوروش دیباج
۱۱ آذر ۱۴۰۴
خطر محو شدن شواهد تاریخی «کمرزرین»
در شرایطی که هر لحظه امکان آغاز بارندگیهای پاییزی در اصفهان وجود دارد، محوطه فاز دوم کاوشهای کمرزرین در وضعیتی قرار گرفته که میتوان آن را «مرز باران و نابودی» توصیف کرد. لایههای خشتی و اندودهای چندصدساله این محوطه که تازه از دل خاک بیرون آمدهاند، اکنون بدون هیچ پوشش حفاظتی در برابر نخستین بارش قرار گرفتهاند؛ بارشی که حتی اگر خفیف باشد، میتواند بخشهایی از معماری کشفشده را بشوید، لایههای تاریخی را مخدوش و دادههایی را که پس از قرنها آشکار شدهاند، برای همیشه از دسترس پژوهشگران خارج کند. این درحالیاست که روند طولانی و پیچیده اداری هنوز اجازه نداده پوشش موقت، که نخستین و ضروریترین اقدام حفاظتی است، بر فراز محوطه نصب شود.
کوروش دیباج
۸ آذر ۱۴۰۴
قانون روی کاغذ؛ تخریب در میدان
در سالهای اخیر، شمار تخریبها و تعرضها به عرصه و حریم آثار تاریخی کشور، بهویژه در استانهایی چون اصفهان، فارس، خوزستان و کرمان، رشد نگرانکنندهای داشته است. براساس دادههای غیررسمی منتشرشده از سوی کارشناسان حقوقی و پژوهشگران میراثفرهنگی، تنها در بازه پنجساله اخیر بیش از هزار مورد تخلف در قالب ساختوساز غیرمجاز، حفاری غیرقانونی و تعرض به حریم آثار ملی به ثبت رسیده؛ آماری که تنها بخش آشکار ماجراست و بخش بزرگی از این تخلفات، هرگز گزارش یا پیگیری قضائی نمیشوند. این در شرایطی است که ایران از سال ۱۳۰۹ تاکنون یکی از جامعترین نمونه قوانین در زمینه میراثفرهنگی را در منطقه داشته است. هر چند این قانون نتوانسته در طول زمان به روزرسانی شود اما سوال اینجاست آیا مشکل از ضعف قانون است یا از ناتوانی نهادهای متولی در اجرای آن؟ گزارش پیش رو با واکاوی این موضوع از دید کارشناسان و صاحبنظران، میکوشد تصویری روشن از نسبت میان قانون، اجرا و اراده در نظام حقوقی حفاظت از آثار تاریخی ایران ارائه دهد.
کوروش دیباج
۳۰ آبان ۱۴۰۴
«ریسباف»؛ موزهای میان رویا و اجرا
اصفهان، شهری که بهعنوان نگین هنر و معماری ایران شناخته میشود، این روزها میزبان یکی از چالشبرانگیزترین پروژههای میراثفرهنگی کشور است؛ پروژهای که میتواند چشمانداز گردشگری، اقتصاد فرهنگی و هویت تاریخی استان را متحول کند، اما همزمان محل ابهام، نقد و حاشیههای متعدد بوده است. کارخانه قدیمی «ریسباف»، با سابقهای نزدیک به یک قرن در صنعت نساجی، قرار است به بزرگترین موزه منطقهای ایران تبدیل شود؛ طرحی ملی که با وعده مشارکت وزارت میراثفرهنگی، شهرداری و استانداری اصفهان تعریف شده است.
کوروش دیباج
۹ آبان ۱۴۰۴
پرونده پرحاشیه بازنگری حریم باغ فین کاشان
ماجرای حریم باغ تاریخی فین کاشان، یکی از شناختهشدهترین باغهای ایرانی در فهرست میراث جهانی یونسکو، بار دیگر به صدر خبرها بازگشته است. پس از افشای نامهای از سوی شهرداری کاشان خطاب به وزیر میراثفرهنگی با درخواست بازنگری در حریم این باغ تاریخی، فعالان میراثفرهنگی نسبت به خطر کوچکشدن حریم ملی هشدار دادهاند. در مقابل، مقام مسئول وزارت میراثفرهنگی صراحتاً هرگونه تغییر را رد کرده و تأکید دارد هیچ اصلاحی در محدوده قانونی این باغ انجام نشده است. این وضعیت، تصویری پیچیده از یکی از حساسترین پروندههای میراثی کشور را پیش چشم کارشناسان قرار داده است؛ پروندهای که در قلب آن، مفهومی بنیادین از حفاظت و توسعه شهری نهفته است و سؤالی که باز هم مطرح میشود: آیا میتوان حریم آثار تاریخی را برای اجرای پروژههای شهری تغییر داد؟
کوروش دیباج
۵ آبان ۱۴۰۴
ناقوس همزیستی در «جلفای نو»
در پیچوخم کوچههای سنگفرششده «جلفای نو»، ناقوس «کلیسای وانک» آرام به صدا درمیآید. بوی چوب قدیمی و بخور در هوای خنک پاییزی میپیچد و صدای کودکی که در حیاط کلیسا بازی میکند، سکوت محله را میشکند. اصفهان در این هفته، به یاد میآورد که بخشی از هویتش از کوچههایی آغاز شده که نهفقط خانه، که تاریخاند. هفته فرهنگی ارامنه، فرصتی است برای بازخوانی گذشتهای که در دل همین محله شکل گرفته؛ گذشتهای که هنوز در صدای ناقوسها، در تذهیب دیوارها، در چاپخانههای خاموش و در دل مردمی زنده تنفس میکند.
کوروش دیباج
۲۰ مهر ۱۴۰۴
بهشت ایرانی جهنم میشود
در تاریخ ایران، باغ تنها فضایی برای آسایش یا تفریح نبوده؛ تصویری از نظم، عقلانیت و هماهنگی میان انسان و جهان است. باغ ایرانی تلاشی است برای بازآفرینی بهشت گمشده بر زمین؛ نظمی هندسی که در آن آب، گیاه، نور و بنا، استعارهای از چهار عنصر خلقتاند. اما در روزگار ما، این میراث جهانی آرامآرام رنگ میبازد. شهرهای مدرن، با توسعه مهارنشدنی، ریشه باغها را میخشکانند و آنها را به تکههایی از خاطره بدل میکنند. در اصفهان، که روزگاری به «شهر باغها» شهره بود، دیگر جز نامی از بسیاری از باغهای قاجاری و صفوی باقی نمانده است. در شیراز، باغهای تاریخی در سایه برجها فرو رفتهاند. در تهران، آخرین نفسهای باغهای قاجاری شمیران میان ویلاهای لوکس و خیابانهای آسفالته گم شده است. در این میان، پرسش اصلی آن است که چگونه میراثی که در سال ۲۰۱۱ با عنوان «باغ ایرانی» در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شد، امروز تا این اندازه آسیبپذیر و بیدفاع مانده است؟