ساحل‌خواران منتظر انتقام خزر باشند

عده ای گمان می کنند که خط ساحل دریای خزر یعنی در هر زمان و هر نقطه از ساحل آب دریا قرار دارد، آغاز می شود و کافیست فقط ۶۰ متر بعد از آن را محدوده حریم دریا در نظر بگیرند .

عده ای گمان می‌کنند که خط ساحل این دریا یعنی در هر زمان و هر نقطه از ساحل آب دریا قرار دارد آغاز می شود و کافیست فقط ۶۰ متر بعد از آن را محدوده حریم دریا در نظر بگیرند که این اشتباه کامل است، بلکه بر اساس قانون مصوب مجلس، خط ساحلی دریا خزر در محدوده ایران و کشورهای ساحلی دیگر، با مطالعات انجام شده از رفتارهای تاریخی و منحصر این دریا، ارتفاع نهایی زمان بیشینه ارتفاع پیشروی این دریا است، یعنی همان ارتفاع منهای ۲۴.۷ متر از سطح آب آزاد دریاها، معین شده است.

برای بسیاری از ساحل نشینان استان های شمالی کشور عنوان قانون حریم ۶۰ متری دریا نامی غریبه نبوده و بسیاری از مهندسین عمران و مشاورین پروژه های ساخت و ساز با آن آشنایی دارند. به زبان ساده، مطابق این قانون، اراضی ساحلی دارای محدوده ای ۶۰ متری از خط دریا هستند که تجاوز در آن به هیچ عنوان پذیرفته نبوده و زمین های متصرفه باید به دولت بازگردانده شوند.در یک قرن اخیر به دلیل توسعه شاخص های اقتصادی و اجتماعی و افزایش چشمگیر جمعیت، سواحل اقیانوس‌ها، دریاها، دریاچه‌ها و تالاب‌ها در سیطره فعالیت های انسانی قرار گرفت و با توجه به نبود شناخت صحیح از ماهیت سواحل و حریم های آبی، تجاوز و تصرف به این اراضی سبب از بین رفتن و تخریب منابع طبیعی و محیط زیست شد، به نحوی که مقام معظم رهبری در هفته منابع طبیعی ۱۳۹۶ برای اولین بار به طور رسمی در سخنرانی، واژه ساحل خواری را در کنار جنگل خواری و کوه خواری در واژگان فارسی مطرح و اضافه کردند.گسترش این تجاوز و تعرض ها در دهه های گذشته و حتی در دوره رژیم پهلوی دوم مصادف با پسروی شدید دریا تا ارتفاع منهای ۲۹ متر، باعث شد تا قوانین بازدارنده ای برای جلوگیری از آسیب به دریا و محیط زیست در مجلس وقت مصوب شده و بر اساس آن محدوده هایی برای اراضی ساحلی مجاور دریاها و دریاچه ها در نظر گرفته شود اما از آنجا که تمامی اقیانوس ها، دریاها و دریاچه ها دارای توالی و تکرار نوسانات سطح آب خود به صورت پسروی و پیشروی هستند، سوال این است که قانون حریم دریا چگونه تعیین می شود، به ویژه این حریم در رابطه با دریای مازندران چگونه محاسبه می شود؟

سید رمضان موسوی، رئیس سابق پژوهشکده اکوسیستم‌های خزری دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری با بیان اینکه رفتارهای دریای کاسپین به عنوان بزرگ­ترین دریاچه جهان، با دیگر اقیانوس ها، دریاها و دریاچه ها متفاوت است، خاطرنشان کرد: از آنجا که دریاچه خزر از بقایای دو اقیانوس بزرگ و قدیمی جهان به نام های پالئوتتیس و نئوتتیس است، رفتار هیدرولوژیکی بسیار متفاوت با سایر دریاچه های ایران و جهان دارد.

وی بر پایه مطالعات چندین ساله خود و دیگر محققین، روی این دریا، از رفتارهای هیدرولوژیکی منحصر به فرد و متنوع این دریا سخن گفت و تاکید کرد: اقیانوس های جهان در بازه ۱۰۰ ساله حدود ۱۰ سانتی متر نوسانات ارتفاعی سطح آبی دارند اما این بزرگترین دریاچه جهان، در هر دوره ۵۰ ساله، تغییرات و نوسانات شدید و بی مانند با سطوح تراز آبی بیش از ۲۵۰ سانتی متر بالا و پائین دارد که اثرات نوسانی آن به صورت پیشروی‌­ها و پسروی­‌های گسترده و وسیعی در بخش های مختلف ساحلی خود بر اساس ژئومورفولوژی ساحلی دارد.

موسوی از وجود عکس های هوایی و تصاویر ماهواره ای جهت مطالعه و رصد دوره نوسانات دریای خزر از ۷۰ سال گذشته تا به امروز سخن گفت و تاکید کرد: آمارها و دیاگرام ها نیز از ابتدای قرن نوزدهم میلادی تا به امروز نوسانات دریای مازندران و رفتار منحصر به فرد آن را ثابت می کنند. پس رعایت حریم قانونیِ مزبور موضوعی است که باید مدیران ارشد و میانی استان و کشور فهم تخصصی درستی از آن داشته و در برنامه ریزی های کلان محلی، منطقه ای، استانی و کشوری در حاشیه دریای کاسپین اعمال کنند.

وی آثار پیشروی و پسروی دریای مازندران را در سواحل شمالی آن بیشتر از سواحل جنوبی خزر دانست و گفت: میانگین عمق سواحل جنوبی خزر که مربوط به ایران است در محدوده ۲۰۰ تا ۵۰۰ متر بوده، در حالی‌که متوسط عمق دریا در سواحل شمالی این دریا یعنی در سواحل روسیه، تاجیکستان و آذربایجان بین ۲ تا ۴ متر است بنابراین پدیده پسروی دریای خزر باعث خشک شدن پهنه وسیعی بیش از ۱۰۰ کیلومتر از عمق سواحل از نیمه شمالی دریای کاسپین خواهد شد.استادیار گروه آبخیزداری دانشکده منابع طبیعی دانشگاه علوم کشاورزی ساری در پاسخ به این پرسش که آیا با انتقال آب دریای مازندران، سرنوشت دریاچه ارومیه برای کاسپین رقم خواهد خورد، اظهار کرد: دریاچه ارومیه چند صد برابر کوچکتر از دریاچه کاسپین بوده و از آنجا که رفتار و ماهیت دریاچه خزر با سایر دریاچه های جهان متفاوت است هرگز چنین اتفاقی رخ نخواهد داد. چرا که از آب این دریا برای پروژه های مختلف انتقال در کشورهای مختلف ساحلی آن در دوره های مختلف استفاده نمودند و تاثیر مشهودی نداشته است.

موسوی با اعلام اینکه پروژه‌­های تصفیه آب دریای خزر توسط همسایگان شمالی، در گذشته، یکی از تجربیات غلط وناموفق زیست محیطی و اقتصادی بود. لذا نظر مخالف کارشناسی، نسبت به انتقال آب دریای خزر به فلات مرکزی دارد و می‌گوید: برای تامین نیاز آبی هموطنان دامنه جنوبی البرز، توصیه مدیریت تخصصی و فنی منابع آبی موجود و استفاده بهینه با بکارگیری فناوری های نوین آبی را دارند. | ایسنا