توزیع ناعادلانه شغل

به گزارش مرکز آمار بیکاری در ۱۲ استان کشور بالاتر از میانگین است 

چرا نرخ بیکاری در یک استان شش درصد و در استانی دیگر ۱۶ درصد است؟ آیا دلیل این تفاوت ۱۰ درصدی این است که استانی که نرخ بیکاری بالایی دارد مورد توجه سیاست‌گذاران حوزه کار نبوده و منابعی برای ایجاد اشتغال به آن اختصاص نیافته است؟ مشکل اصلی جای دیگری است، نبود برنامه‌ریزی منطقه‌ای برای ایجاد شغل.

به گزارش خبرنگار ایلنا، شکاف در توزیع شغل یکی از مباحث مهم در بازار کار ایران است. همواره اینکه نرخ بیکاری در استان‌ها و مناطق مختلف کشور تفاوت معناداری با هم داشته است، مورد بحث کارشناسان قرار گرفته و دلایل و تبعات چنین وضعیتی بررسی شده است. نرخ پایین بیکاری در یک استان می‌تواند نشان دهنده تمرکز امکانات ایجاد اشتغال در یک منطقه باشد، هر چند باید موقعیت جغرافیایی منطقه، امکانات و دسترسی‌ها و البته فرهنگ مردم استان را نیز در نظر گرفت. در مقابل وقتی در استانی بیکاری بیداد می‌کند، باید به این فکر کرد که چه اتفاقی افتاده است؟ آیا مردم منطقه‌ای که بیکاری در آن بالاتر از میانگین است، از دسترسی به امکانات محروم بوده‌اند یا اینکه به درستی نتوانسته‌اند از امکاناتی که عادلانه توزیع شده استفاده کنند.

بیکاری در استان‌ها 

چگونه است؟

آمار‌های منتشر شده از سوی مرکز آمار که نرخ بیکاری در بهار ۹۸ را نشان می‌دهد حکایت از این دارد که بیکاری در ۱۲ استان کشور بالاتر از میانگین بیکاری یعنی ۱۰.۸ درصد است. همین که نرخ بیکاری در بیشتر استان‌ها یعنی در ۱۹ استان پایین‌تر از میانگین است نشان دهنده این است که بار بیکاری روی دوش چند استان قرار گرفته است. در میان استان‌هایی که نرخ بیکاری پایین‌تر از میانگین دارند، ۱۳ استان کشور بیکاری‌شان تک رقمی است. بررسی استان‌های مختلف بر اساس نرخ بیکاری نمی‌تواند ما را به نتایج روشنی در مورد وجود همبستگی مستقیم میان محرومیت و نرخ بالای بیکاری برساند. بر اساس اطلاعات منتشر شده از سوی مرکز آمار ایران در بهار سال ۱۳۹۸ همدان با نرخ بیکاری ۶.۱ درصد پایین‌ترین میزان بیکاری را در میان ۳۱ استان کشور داشته است. پس از آن فارس با نرخ بیکاری هفت درصد در رده دوم قرار دارد. در مقابل چهارمحال و بختیاری با نرخ ۱۶.۷ درصد و استان‌های خوزستان با ۱۶.۲ درصد، لرستان ۱۶.۱ درصد و هرمزگان ۱۵.۹ درصد بدترین وضعیت بیکاری را دارند. نکته قابل توجه در مورد نرخ بیکاری استان‌های مختلف کشور این است که چند استانی که در مواردی استان‌های محروم و کم‌برخوردار تلقی می‌شوند، نرخ بیکاری تک رقمی دارند. نرخ بیکاری در ایلام تنها ۹.۳ درصد، در خراسان ۸.۶ درصد و در بوشهر ۹.۲ درصد است.

دلایل و تبعات شکاف 

در توزیع شغل

در مباحث مربوط به توسعه، به توسعه منطقه‌ای توجه ویژه‌ای می‌شود. واقعیت این است که توسعه و رفاه یک کشور زمانی محقق می‌شود که در مناطق مختلف آن دسترسی به امکانات وجود داشته باشد و توزیع عادلانه ثروت رخ دهد. یکی از کارویژه‌ها برای محرومیت زدایی ایجاد اشتغال در مناطق محروم است، حال آنکه ما در ایران با پدیده‌ای عجیب رو‌به‌رو هستیم: در مواردی مناطق بسیار ثروتمند؛ مردم محرومی دارند و از بیکاری بالایی رنج می‌برند. نمونه مشخص استان خوزستان است که استانی نفت‌خیز است و درآمد‌های حاصل از ثروت این استان تاثیری غیرقابل انکار بر درآمد‌ها و اداره کشور دارد. همانطور که گزارش‌های رسمی نشان می‌دهد نرخ بیکاری در خوزستان بسیار بیشتر از میانگین کشوری است. استان‌هایی مانند هرمزگان و سیستان و بلوچستان نیز استان‌های فقیری نیستند و موقعیت جغرافیایی آنها باید به رونق تجارت و کسب درآمد ساکنان آن کمک کند. حتی استان‌هایی مانند چهارمحال و بختیاری، لرستان و کهگیلویه و بویر احمد که جزء استان‌های با نرخ بیکاری بالا هستند، ثروت‌های زیادی دارند که یا از آنها استفاده درستی نشده یا مواهب این ثروت‌ها به مردم این استان‌ها نرسیده است. برای مثال این استان‌ها می‌توانند در زمینه کشاورزی سرآمد باشند و مهمتر از آن جذابیت‌های طبیعی آن به راحتی می‌تواند آنها را به کانون‌های جذب گردشگر تبدیل کند. به هر ترتیب وضعیت بیکاری در مناطقی که منطقا می‌توانند اقتصادی پررونق داشته باشند، مناسب نیست و این نشان دهنده برنامه‌ریزی‌های نادرستی‌ست که در حوزه کار وجود داشته است.

وقتی حرف از تبعات توزیع نامناسب شغل در مناطق مختلف کشور می‌شود اولین چیزی که به ذهن می‌رسد، افزایش مهاجرت از این مناطق است. کشور ما در دهه‌های اخیر با پدیده مهاجرت دست به گریبان بوده، به گونه‌ای که مهاجرت از روستا‌ها و شهر‌های کوچک ساختار جمعیتی کشور را به کلی تغییر داده است. نبود شغل در برخی مناطق بی‌شک باعث می‌شود مهاجرتی که تبعات جبران‌ناپذیر اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی برای مقاصد مهاجران دارد، افزایش یابد. مهاجرت از استان‌های کم برخوردار یک جور پاک شدن صورت مساله است. بیکاران از جایی به جای دیگر می‌روند و جای رفع مشکل بیکاری، شاهد انتقال بیکاری هستیم، حال آنکه با استفاده از ظرفیت‌های استانی می‌توان مشکل را رفع کرد. نمونه بارز استان مهاجرپذیری که نتوانسته زمینه‌ساز اشتغال برای مهاجران بیکار باشد و با مشائل عدیده اجتماعی و فرهنگی نیز دست به گریبان است، استان البرز است. نرخ بیکاری در البرز ۱۴ درصد است، یعنی بیشتر از سه درصد بالاتر از میانگین کشوری. کرج که حالا به یکی از پنج شهر پر جمعیت ایران تبدیل شده در زمانی کوتاه دچار تغییرات عدیده شده و با مشکلات مختلف شهری، اجتماعی و فرهنگی رو به‌روست.