برج‌های خاموش یزد، هم‌چنان خاموش

برج های خاموش، معمولا در  روشنایی هوا مورد بازدید گردشگران ‌ قرار  می گیرند و شب بازدیدکننده‌ای ندارند

برج‌های خاموشی یزد که گورستان‌هایی باستانی و مربوط به دوران پیش از اسلام هستند، این روزها به‌رغم روشنایی چراغ گردشگری‌شان، همچنان در نبود نورپردازی مناسب، در سیاهی شب‌های کویری، پنهان و خاموش هستند.

 دخمه‌های زرتشتیان که به «برج خاموشان» و «برج سکوت» نیز مشهور هستند، از نظر ظاهری معمولاً به صورت حفره‌هایی بزرگ بر فراز کوه‌های کم‌ارتفاع در حاشیه شهرها دیده می‌شوند و دور تا دور آنها، دیواره‌هایی بزرگی قرار دارند.

البته اشکال دیگری از دخمه‌ها مانند گورستان و حتی انواع مسقف آن همچون دخمه‌ی پادشاهان نیز وجود دارد که در مورد نوع مسقف آن می‌توان به دخمه داریوش اول در دوره هخامنشیان اشاره کرد که آرامگاه پادشاه در درون آن قرار گرفته است.

اما نکته‌ی قابل توجه این است که تمام دخمه‌ها در دوران فعالیت خود دارای نگهبان بوده‌اند که در محلی به نام  «دخمه دان»، «دخمه گاه» یا «شهر مقابر» استقرار داشته‌اند.

فعالیت این اماکن تاریخی که در دوران کهن برای دفن مردگان دین زرتشت بکار برده می‌شدند، اکنون به علت موارد بهداشتی غیرفعال هستند و این روزها به یکی از جاذبه‌های تاریخی و پربازدید توسط گردشگران بدل شده‌اند.

بنا به روایات برگرفته از آیین زرتشت، در این دین عناصر «آتش»، «آب» و «خاک»، مقدس شمرده می‌شوند لذا در قدیم معتقد بودند که دفن جسد در خاک یا غرق کردن آن در آب، این عناصر را ناپاک ‌خواهد کرد و حتی سوزاندن جسد را نیز منجر به  آلوده کردن آتش و از گناهان می‌دانستند و به همین دلیل نیز اجساد مردگان خود را بر فراز برج‌های خاموشی و در دسترس مرغان و جانوران لاشه‌خور می‌گذاشتند، تا نابود شوند.

البته برخی تاریخ‌نویسان و مورخان نیز بر این باور هستند که دخمه‌ها بیشتر به عنوان گورهای دسته جمعی در مواقع اضطراری مورد استفاده قرار می‌گرفتند چرا که بنا به اظهار برخی موبدان، دخمه حتی در هنگام مرگ «اشوزرتشت» پیامبر این آیین، وجود نداشته و به دلایل دیگری به وجود آمده است چرا که این پیامبر نیز در شهر «بلخ» مدفون است. گویا این روش وداع با مردگان به دنبال دفن کوروش کبیر باب شده است هرچند که در روایتی دیگر این موضوع را به دوران حمله مغولان و شیوع بیماری‌هایی همچون حصبه و وبا نسبت می‌دهند، به نحوی که در زمان مغولان حتی روزانه تا 20 هزار پیکر کشته‌شدگان به جا می‌مانده است و از آنجایی که توان و فرصت و امکانات تدفین این تعداد وجود نداشته، آن‌ها را بر سر کوه‌ها می‌گذاشتند تا لاشخورها و دیگر حیوانات از بدن آن ‎ ها بخورند و سپس بقایای این اجساد را در چاله‌ای که در وسط آن دخمه‌ها ایجاد می‌کردند، به خاک می‌سپردند.

استان یزد جاذبه‌های تاریخی و طبیعی فراوانی دارد که بعضاً به ثبت ملی و حتی ثبت جهانی نیز رسیده و در این میان دخمه‌های زرتشتیان یکی از پربازدیدترین این اماکن است.

تعداد دخمه‌های یزد که از مناطق زرتشتی‌نشین کشور محسوب می‌شود، کم نیست ولی معروفترین و پربازدیدترین آنها در حاشیه‌ی جنوبی شهر یزد به روی کوهی رسوبی و کم ارتفاع به نام «کوه دخمه» واقع شده است.

لازم به یادآوری است که این قبیل بناها دارای معماری خاصی هستند و به گونه‌ای ایجاد شده‌اند که دسترسی گوشت‌خواران به اجساد ساده باشد لذا اغلب آنها نیز فاقد سقف یا میان فضا و معمولاً نیز در خارج سکونتگاه‌های شهری و روستایی و بر فراز بلندی‌ها ساخته شده‌اند.

دخمه یزد که شامل دو دخمه و ساختمان‌ها و بناهایی در پایین کوه بوده و اکنون تنها بقایایی از ساختمان‌هایش باقی مانده است، قدمتی مربوط به پیش از اسلام دارد.

این مکان معمولاً در ایام روشنایی هوا مورد بازدید گردشگران است و در شب هنگام و تاریکی هوا به دلیل نبود روشنایی نمی‌توان از زیبایی‌های این بنا که دقیقاً در کنار جاده ترانزیتی بندرعباس – یزد – تهران واقع شده، بهره گرفت.