تصمیم‌های شتابزده در محوطه تاریخی فیروزآباد

این محوطه چندی پیش با شرط و شروط یونسکو ثبت جهانی شد

هنوز جوهر امضای ثبت جهانی «فیروزآباد فارس» با شرط‌ و شروطِ آشکار یونسکو خشک نشده که سر و صدای دوستداران میراث‌ فرهنگی از امضای برخی نامه‌ها برای انجامِ تصمیم‌گیری‌های شتاب‌زده در این محوطه‌ی جهانی خبر می‌دهند.منظر باستانی ساسانیان (محور ساسانی) در منطقه فیروزآباد استان فارس به عنوان بیست و سومین اثر تاریخی کشور در فهرست میراث جهانی یونسکو و چهارمین اثر جهانی شده استان فارس ۹ تیرامسال در فهرست میراث جهانی یونسکو در حالی به ثبت رسید که در آن اجلاس یونسکو به‌عنوان بازوهای مشاوره‌ای کمیته میراث جهانی با توجه به اطلاعات ثبت شده در آن پرونده، «نظر بر دیفر شدن این پرونده، یعنی قابل طرح مجدد در اجلاس دو سال بعد» داده بود، حتی تاکید شده بود «که شرایط حفظ و نگهداری این محوطه در حال حاضر بحرانی است و نیازمند به رسیدگی فوری است.»حال کارشناسانی می‌گویند، شاید این اعلام از سوی یونسکو به طور دقیق به مسئولان میراث فرهنگی استان فارس ابلاغ نشده که  بحرانی بودن وضعیت این محوطه می‌تواند آن را به راحتی از ثبت جهانی خارج کند که به راحتی مجوزی با عنوان «لق‌گیری سنگ خطرساز در محدوده نقش برجسته مهرنرسه تنگاب» – براساس آن‌چه که در نامه‌های رد و بدل شده بین مسئولان میراث‌فرهنگی استانی مطرح شده- را صادر می‌کنند.

لق‌گیری که براساس اتفاقات رخ داده و آن‌چه که این روزها توسط دوستداران میراث فرهنگی مطرح می‌شود، لازمه‌اش نخست چهار انفجار در این محوطه‌ی جهانی و در ادامه کوتاه کردن جاده‌ی شهری «کوار» به پیروزآباد بوده است و حتی در ادامه دیوار کشی در حریم کاخ اردشیر در دستور کار قرار می‌گیرد.هر چند برخی کارشناسان و دانش‌آموختگان باستان‌شناسی و دوستداران میراث فرهنگی که این سنگ را از نزدیک دیده‌اند، معتقدند آن در شرایط نامناسب و به همان اصطلاح «در حالت لق» قرار نداشته است. آن طور که ایسنا نوشته سیاوش آریا  فعال میراث فرهنگی استان فارس بعد از مشاهده‌ی میدانی این محوطه‌ی جهانی می‌گوید: داستان از آن جا شروع شد که راهداری برای کوتاه کردن جاده‌ی شهری «کوار» به «فیروزآباد» مسیرِ سنگ‌نگاره‌ی «تاج ستانی اَردشیر بابکان» در دامان کوه رودخانه‌ی باستانی تنگاب فیروزآباد را انتخاب کرد و به عرصه‌ی این یادمان جهانی آسیب رساند و محوطه‌ی باستانی آن از بین برد.او با بیان این‌که در این رودخانه و مسیر آن ویرانه‌های پل ساسانی «مِهرنرسه» قرار دارد، افزود: براساس برخی اسناد، به نظر می‌رسد اداره کل میراث فرهنگی فارس مجوز این کار را به راهداری داده است.

وی با اشاره به انفجارهای مهیب در کوهِ قرار گرفته در عرصه‌ی این محوطه‌ی تاریخی، برای از عملیات «لق‌گیری» سنگی که به نظر برخی کارشناسان اصلا مشکلی نداشته است، افزود: با انفجارهای مهیب در کوهِ رو به روی سنگ نگاره‌ی «تاج ستانی اَردشیر» برای حذفِ سنگ بزرگی که فکر می‌کردند شاید خطری برای رفت و آمد ماشین‌ها باشد، لرزه بر اندام بی دفاع یادگار ساسانیان انداختند. آریا با اشاره به نامه‌نگاری‌های انجام شده بین مسئولان میراث فرهنگی استان فارس برای انجام این عملیات به طریق غیرانفجاری و با تاکید بر لزوم حفظ نقش برجسته‌ی «مهرنرسه» افزود: بر آن اساس هیچ اعلامی برای انجام انفجار برای لَق‌گیری سنگ و حذف صخره نشده بود و باید با ابزارهای سنتی و دستی این کار صورت می‌گرفت، با این وجود، در نهایت با زیرپا گذاشتن قانون‌های میراث فرهنگی و فراملی یونسکو، چهار انفجار بزرگ در منطقه رخ می‌دهد که قطعا در آینده یکی از چالش‌های بزرگ سنگ نگاره‌ی «مهرنرسه» تنگاب خواهد بود.دبیر انجمن میراث فرهنگی مهرگان، با بیان این‌که میراث جهانی ساسانیان در عرصه و حریم چند اثر دیگر که به پرونده‌ی ثبت جهانی مرتبط هستند با تصمیم‌گیری‌های شتاب‌زده، آسیب دیده است، افزود: در حالی که قانون‌های حوزه‌ی میراث فرهنگی روشن و شفاف است و سرپیچی از آن تخلف محسوب می‌شود، اما سختی‌های عرصه و حریم چند یادمان تاریخی آن مانند «کاخ اَردشیربابکان» در شهر فیروزآباد و «شهرباستانی بیشاپور» در کازرون نیاز به نگاه بلند و چشم‌اَنداز و آینده‌نگری مدیران و سرپرستان شهری و استانی دارد تا با خِرد جمعی و بررسی‌های علمی و راهنمایی‌های پژوهشگران به نتیجه برسد.