معدن‌کاوی و گردشگری دشمنان کوهستان

محمد درویش فعال محیط زیست: معدن‌کاوی به روش سنتی، هجوم گردشگران و تغییرات اقلیمی کوهها را تهدید می‌کنند

از سال 2003 مجمع عمومی سازمان ملل متحد روز 11 دسامبر (20 آذر) را به عنوان روز جهانی کوهستان انتخاب کرده است. بیش از بیست درصد سطح کره زمین با کوهها پوشیده شده است. هر چند تغییرات آب و هوایی و عوامل اقتصادی باعث مهاجرت ساکنان کوهستانها شده است اما مناطق کوهستانی همچنان محل سکونت 13 درصد جمعیت جهان هستند. کوهستانها 60 تا 80 درصد آب تازه جهان را فراهم می‌کنند.کوهستان‌ها نقش کلیدی در فراهم کردن انرژی های تجدیدپذیر جهان دارند. همچنین کوهها میزبان 25 درصد از تنوع زیستی جهان و 28 درصد از جنگل های زمین هستند. ایران با میانگین ارتفاع 1000 متر از سطح دریا یکی از مرتفع‌ترین کشورهای جهان است. بیش از 50 درصد سطح کشور را کوهها فرا گرفته و دیگر نقاط نیز شدیدا تحت تاثیر کوهستان‌های اطراف خود قرار دارند. 28 درصد از جنگل‌های جهان و بیش از ۸۰ درصد از جنگل‌های ایران در نواحی کوهستانی و مرتفع قرار دارند. بخش اعظم جنگل‌هاى خزرى در نواحى مرتفع و تقریباً تمامى جنگل‌هاى زاگرس، کوهستانى هستند و از آب و خاک حفاظت می‌کنند. فرش سبز کوهستان، لایه محافظ خاک در مناطق کوهستانی است. در صورت تخریب این لایه محافظ، خاک در شیب‌های کوهستانی در معرض فرسایش شدید آبی و خاکی قرار می‌گیرد.

کوهستان‌ ایران را از سایر کشورها متمایز می‌کند

محمد درویش فعال محیط زیست، کوهستان‌ها را یکی از مهم ترین اکوسیستم‌های ایران دانسته و به پیام‌ما می‌گوید:« آنچه ایران را با وجود قرار گرفتن در کمربند خشک جهان (در محدوده عرض جغرافیایی 25 تا 45 درجه نیم کره شمالی زمین) از سایر کشورها مانند عربستان متمایز می‌سازد، وجود کوهستان‌های برف‌گیر به عنوان منابع غنی آب شیرین است. در این میان وجود 93 رودخانه دائمی باعث پدید آمدن تمدن 5000 ساله ایران است. 

هفتاد درصد از مجموع بارش سالانه‌ کشور در نواحى کوهستانى صورت مى‌گیرد. اگر رشته‌کوه‌هاى زاگرس و البرز در فلات ایران نبودند، این سرزمین سرتاسر خشک و بیابانى بود. آب شیرین، چوب، انرژى، مرتع، گیاهان و جانوران گوناگون از مهم‌ترین محصولات و منابع کوه‌ها هستند. 

محمد درویش عوامل تهدید کوهستان‌های ایران را معدن‌کاوی، تغییرات اقلیمی و هجوم بیش از حد گردشگران به این مناطق دانست. وی گفت:«معدن کاوی از  فرآیندهای اکتشافی تا احداث جاده و استفاده از روش های قدیمی همچون انفجار باعث از بین رفتن پوشش گیاهی منطقه، بهم زدن بافت خاک و در برخی مناطق مانند کوه شاه باز در شاهرود منجر به تغییر مسیر جریان آب و آلودگی آن می‌شود.»

معدن‌کاوی بلای جان کوهستان

رضا کاظمی کوهنورد و فعال محیط زیست کرمانی نیز در گفت‌وگو با پیام‌ما معدن کاوی را مهم‌ترین تهدید کوهستان‌ها در ایران می‌داند. وی معدن کاوی در کوهستان های استان کرمان را تهدیدی برای منابع آب شیرین استان و پوشش گیاهی این مناطق می‌داند. در حالی که بسیاری از این معادن دارای ذخیره کم و خلوص پایین همراه با برداشت غیر اصولی در حجم بالا هستند که از جمله می‌توان به برداشت از معادن در کوه هزار، کوه شاه و رشته کوه بهر آسمان در سالهای اخیر اشاره کرد. بر طبق گزارشی که اخیرا توسط وزارت نیرو منتشر شده معدن کاوی در رشته کوه بهر آسمان موجب تغییرات کیفی در آب سد هلیل رود شده است. در سالهای اخیر هجوم بیش از حد گردشگر و کوهنورد به مناطق کوهستانی علاوه بر انباشت زباله در ارتفاعات موجب حرکت و فرار حیات وحش از جمله پرندگان شده است. 

تغییرات اقلیمی نیز از عوامل دیگری است که کوهستان‌ها را تهدید می‌کند. گرمای بیش از حد هوا علاوه بر اینکه باعث از بین رفتن برخی گونه های گیاهی و جانوری بر اثر دمای هوا و کمبود منابع آب می گردد،پیامدهایی هم چون شکست آبشار یخی دماوند در ارتفاع 5100 متری در سال جاری را به دنبال داشت که موجب جاری شدن سیل در آمل گشت. آنچه مسلم است اینکه حدود 90درصد آب شرب جهان از کوهستان‌ها سرچشمه می‌گیرد که بخشی از آن، از طریق چشمه‌ها، قنوات و حفر چاه برداشت می‌شود و بخشی نیز از طریق رودخانه‌ها و نهرها به دشت‌ها سرازیر شده یا در پشت سدها ذخیره می‌شوند. حمله انسان به بهانه‌هایی همچون معدون‌کاوی و یا گردشگری به دامن کوهستان نتایجی جز نابودی محیط زیست به همراه نخواهد داشت.