سامانه‌ای برای سامانه‌ها

یادداشت  مهمان

غلامرضا فدایی

این روزها در سایه اعتراض‌های مردمی و اعتراف دولتیان به اشتباه‌کاری و عذرخواهی از مردم، به نظر می‌رسد وضعیت پاسخ‌گویی کمی بهتر شده است.اما اشکال کار در این است که هر وقت ایرادی مطرح می‌شود مسئولان و مدیران ضمن تأسف از گذشته، می‌گویند ما داریم سامانه‌ای را راه می‌اندازیم و یا سامانه‌ها راه افتاده است و دارد کار می‌کند. و سؤال این است که اگر داردکار می‌کند پس نتیجه‌اش کو؟ و چرا این همه اظهارتأسف و بی‌نتیجه بودن کارها. به نظر می رسد یکی از بزرگ‌ترین اشکال ها روح تفکر جزیره‌ای است که بر نظام فکری ما حاکم بوده و هم اکنون هم بر نظام سامانه‌ای حاکم است. زیرا تدارک سامانه تابعی است از همان روحیه و وسیله‌ای است برای حفظ اقتدار و لاپوشانی و عدم شفافیت.

اگر سامانه‌ها به کار افتاده و یا دارد می‌افتد، سلیقه‌ای است و همان کاری را انجام می‌دهد که وقتی سامانه نبود! الان هم هر کس کار خودش را انجام می‌دهد، هر کس اطلاعات گزینشی خود را با هر شکل و شمایلی که خودش می‌خواهد وارد سیستم می کند، هر کس خودش از کار خودش سر در می‌آورد که البته اگر در آورد! و نتیجه این می‌شود که در عین حالی که سامانه تهیه می‌شود، هر یک مستقل با برنامه‌ریزی خاص و با محدودنگری و غافل از این‌که سازمان‌های مجاور و یا مرتبط با آن چگونه عمل می‌کنند و نتیجه این‌که این سامانه‌ها هیچ‌یک به هم ربطی ندارند و یا به سختی با هم مرتبط می‌شوند. مثلا در حوزه اقتصاد گمرگ سامانه خودش را دارد، وزارت صمت برای خودش کار می‌کند، وزارت اقتصاد و دارایی سامانه‌ای دیگر دارد، بانک مرکزی و دیگر بانک‌ها کار خودشان را می‌کند، اتاق‌های بازرگانی و تجارت ویژگی سامانه‌هاشان به گونه‌ای دیگر است و همین‌طور انبارها و تعزیرات و بقیه، تشریفاتی به نام سامانه دارند و در نهایت همه سامانه دارند اما ای‌کاش نداشتند. و اگر بخواهند با هم ربط پیدا کنند، باز روز از نو و روزی از نو.

ارزش سامانه به محتوای آن و به دسترس‌پذیری به موقع و دقیق آن است و گرنه تجهیزاتی است که وبال گردن هم هست. شرکت‌های رایانه‌ای هم سعی می‌کنند این وابستگی را هم‌چنان محفوظ نگهدارند و یا بیشتر کنند. درواقع شرکت‌های کامپیوتری پول خودشان را می‌گیرند و استفاده خودشان را می‌برند و هنرشان هم در همین است! و اگر استارت‌آپ هم هست، این استارت‌آپ‌ها گاه موجب توقف هم می‌شوند! وقتی برنامه‌نویسان می‌روند و مدیر را توجیه می‌کنند چه بسا مدیر سر در نمی‌آورد و ممکن است بگوید همین خوب است. و یا کارشناس فنی علاوه بر کارشناسی به منافعی هم فکر می‌کند. کم‌تر مدیری است که وقتی با برنامه‌نویسان مواجه می‌شود بگوید طوری برنامه بنویس که نه تنها شرکت و مؤسسه من بتواند از آن استفاده کند بلکه سازمان‌های مرتبط با من هم بتوانند استفاده کند. و اگر چنین شود یعنی هماهنگی‌های قبلی مؤسسات و شرکت‌ها با هم تا در مشترکات با سهولت با هم کارکنند.آیا سامانه ای برای نظارت بر سامانه‌ها لازم است؟ اگر هست نه مثل دستگاه‌های موازی نظارتی که باز واحدی دیگر باید بر این سازمان‌های نظارتی نظارت کند و همین‌طور بگرد تا بگردیم.(هلّم جرّا) در داخل یک سازمان هم گاهی واحدهای تابعه و معاونت‌های مرتبط از سامانه‌های متفاوت استفاده می‌کنند و هماهنگی بین آنها نیست و برای تبدیل نرم‌افزارها باید وقت گذاشت. این نتیجه این است که ما با هم تفاهم نداریم و سلیقه ای عمل می‌کنیم و زبان کاری مان یکی نیست و نمی‌خواهیم دیگری از کارمان سر در بیاورد. و بهره‌اش سرگردانی مردم و اتلاف وقت و هزینه برای خود و آنها و حکمرانی برای آقای رئیس.

مشکلات را بیش از هر کس مردم لمس می‌کنند. از خانه با سایت‌ها نمی‌توانند کار کنند و تلفن هم که تلفن گویا شده و مشتری به نتیجه دلخواهش نمی‌رسد پس باید دوباره راهی اداره و ادارات شد. در حالی که اصل بر این است که همه دستگاه‌ها و سازمان‌ها به هم ربط دارند و اصل در سادگی و سرعت در دسترسی است. ایزی اکسس (easy access) و یا دسترسی آسان در دنیا دارد روز به روز گسترش می‌یابد. یعنی سازمان‌هایی که در ارتباط مستقیم و یا غیرمستقیم با هم هستند با هم هم‌خوانی دارند و به سهولت می‌توانند با هم مرتبط (لینک) شوند. و اگر دستگاه‌های ناظر بخواهند نظارت کنند تسهیلاتی برایشان فراهم است. اما در این جا این چنین است؟ آیا هرگز دغدغه این بوده است که من که چنین سامانه‌ای دارم سازمان‌های دیگری که با من مرتبط‌اند هم می‌توانند از نرم‌افزار من استفاده کنند و خیلی سؤالات دیگر. به نظر می‌رسد شورای عالی مجازی و یا نهادی دیگر، باید به چنین امر مهمِ نظارتی بپردازد و دقیقا رصد کند که این سامانه‌ها چه می‌کنند و چقدر با هم قابل اتصال (لینک)اند. آیا باز بر آن‌ها تفکر جزیره‌ای حاکم است؟ دانش‌آموختگان علم اطلاعات و دانش‌شناسی هم در زمینه نمایه‌سازی می‌توانند کمک کار و هماهنگ کننده باشند./خبرآنلاین