مرمت‌ مساله‌دار درمراغه

مسجد 600 ساله مراغه بدون حضور کارشناسان و با استفاده از مصالح غیرسنتی در حال مرمت است

طرح بازسازی و مرمت «مسجد سفید» (آق مچید) 600 ساله مراغه با گذشت سال ها از آغاز آن، به دلیل مرمت ناشیانه، فاقد روح و اصالت تاریخی و فرهنگی است. مراغه به «شهر مسجدهای تاریخی و چوبی» در آذربایجان شرقی شهرت دارد، اما در سال های اخیر به دلیل کمبود اعتبار و برخی کم توجهی و بی مهری ها در مرمت و نگهداری از آنها، این شهر در آستانه از دست دادن یکی از جاذبه های تاریخی خود است.

مراغه با 10 مسجد شاخص تاریخی ثبت شده در فهرست آثار ملی میراث، از نظر معماری اسلامی و میراث ماندگار معنوی، از جمله شهرهای صاحب سبک و شهرت در بین شهرهای مختلف کشور است.

سبک منحصر به فرد معماری و تزئینات زیبای به کار رفته در بنای داخلی و بیرونی مساجد این شهر که قدمت برخی از آنها به قرن هفتم، دوره ایلخانی، زندیه و صفویه می رسد، جاذبه ای برای گردشگران و علاقه مندان به فرهنگ، تاریخ و تمدن اسلامی است.

کاربرد هنرمندانه سنگ، آجر و چوب در ساخت بنا و تزئینات داخلی مساجد تاریخی مراغه در سبک های متفاوت، در طول قرن های گذشته الهام بخش ساخت مساجدی به همین سبک در شهرهای بزرگ تاریخی از جمله اصفهان دوره صفویه بوده است.

مساجد تاریخی مراغه مانند «مسجد قاضی»، «ملا معزالدین»، «شیخ تاج»، «شیخ بابا»، «ملا رستم»، «زری(ضریر)»، «ریحان»، «سفید (آق)»، «ملامحمود»، «طاق» و «شجاع الدوله»، نمونه هایی از سبک الهام بخش معماری اسلامی را در خود به یادگار دارند.

در این میان «مسجد سفید» به عنوان یکی از مساجد شاخص و تاریخی این شهر که قدمت آن به دوره صفویه و شاه طهماسب صفوی باز می گردد، در سال 1382 به شماره ثبتی 9185 در فهرست اثار ملی کشور ثبت شده است.

معماری و شکل هندسی این مسجد مستطیل بوده، عرض آن دو برابر طولش و دارای سه ستون چوبی مقرنس کاری شده با پای ستون های سنگی و سقف نقاشی شده است.

نوررسانی «مسجد سفید» از طریق 2 پنجره بزرگ جناغی شکل در دو جبهه جنوبی و چند پنجره کوچک در جبهه شرقی انجام می شود.

سرستون ها و شاه تیرها، تیرها و پرده های چوبی این مسجد همگی دارای انواع طرح های اسلیمی و ختایی با آبرنگ بوده و زیبایی خاصی به این بنای تاریخی می دهد.

قرار گرفتن این مسجد تاریخی در مسیر احداث خیابان 120 متری در حال احداث جام جم از 15 سال پیش تاکنون، این اثر تاریخی و میراث ماندگار گذشتگان را در معرض آسیب های جدی قرار داده است.

با وجود اینکه برخی اقدامات عمرانی و فنی برای جلوگیری از فرونشست این اثر انجام شده، لیکن ساخت و ساز مجتمع های بزرگ و کوچک مدرنی که با نام سنتی در کنار آن ساخته شده، این اثر تاریخی را بیش از پیش تحت الشعاع خود قرار داده است.

آنطور که ایرنا نوشته ساماندهی و مرمت این بنای تاریخی از حدود 14 سال پیش آغاز شده و هم اکنون به گفته مسئولان میراث فرهنگی از 95 درصد پیش فیزیکی برخوردار است.

اما مرمت های انجام شده با وجود کارشناسی های انجام شده، چنگی به دل نمی زند و فاقد روح و معماری اصیل ایرانی و اسلامی است.

استفاده از مصالح امروزی چون آهن و سنگ های گرانیتی در مرمت پنجره ها و دیوارهای آن همه نشان از تعجیل و عدم توجه به اصولی است که باید در زمینه مرمت آثار تاریخی رعایت شود.

رییس اداره میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری مراغه با اشاره به اجرای طرح مرمت این اثر تاریخی گفت: اجرای این طرح به دلیل کمبود اعتبارات با وقفه ای طولانی همراه بود، لکن از سال 95 با مشارکت میراث فرهنگی و بخش خصوصی (آتی ساز) با هشت میلیارد ریال سرعت گرفت و در حال تکمیل است.

یعقوب طالبی با بیان اینکه هم اکنون مرمت مسجد تاریخی «مسجد سفید»از 95 درصد پیشرفت فیزیکی برخوردار است افزود: مرمت این اثر تاریخی با تکمیل بخشی از محوطه ضلع شرقی این بنا به زودی به بهره برداری می رسد.

وی با اشاره به نحوه مرمت این مسجد تاریخی اضافه کرد: هزینه بر بودن و لزوم استحکام بنا در بخش داخلی موجب استفاده از برخی مصالح غیرسنتی از جمله آهن و گرانیت شده است.