امید به بازگشت لوح‌های هخامنشی

معاون میراث فرهنگی:۱۲ هزار لوح سالم و تعداد زیادی از قطعات شکسته باید به ایران برگردد

درحالی که قرار بود شاهد بازگشت الواح هخامنشی به ایران باشیم اما بازگشت این آثار تاریخی منوط به جواب اوفک، بسته‌بندی و بیمه آنها شده است.الواح هخامنشی شامل بیش از ۳۰ هزار لوح بود که در سال ۱۳۱۴ بر اساس مصوبه دولت از طریق کشتی به موسسه شرق‌شناسی دانشگاه شیکاگو فرستاده شد و سال ۱۳۱۶ به آنجا رسید. بر آن اساس قرار بود در مدت سه سال بررسی‌های کارشناسی و مطالعات روی این الواح انجام و به ایران برگردانده شود.

پس از ترجمه و نشر تعدادی از این الواح توسط کارشناسان آمریکایی٬ تعدادی از الواح در سه نوبت طی سال‌های ۱۳۲۷ ٬ ۱۳۵۰ و ۱۳۸۳ به ایران بازگردانده شد ولی این روند بازگرداندن‌شان به دلیل بروز یک مساله حقوقی مرتبط با یک حمله تروریستی در بیت‌المقدس و دخیل دانستن ایران در آن ماجرا با مشکل مواجه و متوقف شد.ایران طی چند مرحله در جلسات دادگاه‌هایی که در این زمینه برگزار شد، حاضر شد و ثابت کرد که الواح جنبه‌ تجاری ندارند و آثاری با جنبه‌ فرهنگی و مطالعاتی بوده و قابل توقیف نیستند.

اکنون پس از پشت سرگذاشتن این مرحله حقوقی٬ بقیه الواح هخامنشی قرار است به ایران بازگردانده شود.

این کتیبه ها از آن نظر ارزشمند هستند که نشان می دهند تخت جمشید و پاسارگاد، برخلاف اماکنی مانند اهرام ثلاثه مصر، توسط بردگان و به زور شلاق بنا نشده‌اند بلکه توسط استادان و کارگران آزادی ساخته شده اند که در ازای کار خود دستمزد می‌گرفتند و از مزایایی مانند مرخصی و پاداش هم برخوردار بوده اند.

حتی اتباع سرزمین های دیگر نیز که در تخت جمشید کار می کردند ،از حقوق و مزایا برخوردار بودند.

در این خصوص محمدحسن طالبیان (معاون میراث فرهنگی کشور) در خصوص زمان بازگشت الواح هخامنشی گفت: با وجود آنکه کارهای اولیه استرداد الواح هخامنشی به ایران انجام شده است اما برای تحقق این مهم در انتظار جواب اوفک (دفتر کنترل دارایی‌های خارجی آمریکا) هستیم تا مجوزهای لازم برای بازگشت الواح هخامنشی را صادر کند.

او ادامه داد: موسسه شرق شناسی شیکاگو نیز بهانه‌هایی ازجمله بسته‌بندی آثار را مطرح کرده و ما همواره تاکید داشته‌ایم که تمام الواح باید همزمان به ایران بازگردند چراکه درحال حاضر حدود ۲ تا ۳ هزار لوح بسته‌بندی شده است اما براساس تخمین ما ۱۲ هزار لوح سالم و تعداد زیادی از قطعات شکسته باید در یک محموله به ایران باز گردند. تمام الواح شماره‌گذاری شده است و به محض آنکه اوفک اجازه لازم را صادر کرد، حاضر هستیم تعدادی از کارشناسان را از ایران به آمریکا بفرستیم تا در کار بسته‌بندی و تحویل‌گیری الواح کمک کنند.طالبیان خاطرنشان کرد: درواقع می‌توان گفت بسته‌بندی کامل آثار و تحویل آنها تا دم در موزه ملی ازجمله مسئولیت‌‌های موسسه شرق شناسی آمریکا است اما با توجه به شرایط موجود و مشکلاتی که در حوزه بیمه با آن روبه‌رو هستیم،‌ ترجیح می‌دهیم به محض آنکه مجوز از گمرک آمریکا صادر شود، الواح هخامنشی را به ایران بازگردانیم. این امر در اولویت ما قرار دارد.معاون میراث فرهنگی درخصوص وضعیت بیمه الواح هخامنشی گفت: با توجه به شرایط موجود، بیمه‌های آمریکا، این الواح را در بازگشت به ایران بیمه نمی‌کنند و مسائلی در این خصوص مطرح می‌شود اما همانگونه که توانستیم راهکاری برای بازگشت سردیس سرباز هخامنشی به ایران پیدا کنیم، راه‌هایی پیدا خواهیم کرد تا در اسرع وقت الواح هخامنشی به ایران بازگردند.

 بعد از کشمکش‌های فراوان و جلسات دادگاهی که برای بررسی وضعیت الواح هخامنشی باقی‌مانده در دانشگاه شیکاگو آمریکا  برگزار شد، بالاخره دیوان عالی آمریکا ۲۱ فوریه – دوم اسفند ۹۶ – در جلسه‌ی استیناف پرونده‌ الواح هخامنشی با رأی هشت به صفر قضات دیوان عالی به نفع ایران، حکم مصادره و فروش الواح هخامنشی را لغو کرد. این رأی که در ۱۹ صفحه‌ در سایت دیوان عالی ایالت متحده‌ی آمریکا منتشر شده است، بر سه شاخصه «وحدت رویه»، «بدیع بودن» و «استفاده از لایحه‌ی دوست دادگاه» تاکید دارد.اکنون و بعد از گذشت بیش از هفت ماه از آخرین اعلام دادگاه عالی آمریکا در مورد وضعیت پرونده الواح هخامنشی در دادگاه و رخ دادن اتفاقاتی مانند نقض برجام از سوی آمریکا، در انتظار نتایج پایانی برای بازگشت الواح هخامنشی به ایران هستیم.