ایران به دنبال پیش‌بینی گرد و غبار خاورمیانه

داود پرهیزکار معاون وزیر راه و شهرسازی و رییس سازمان هواشناسی کشور گفت:  سازمان هواشناسی از طریق تصویر ماهواره‌ای، نقشه‌ها و داده­‌های دیده‌بانی‌ هواشناسی می‌تواند چشمه‌های گرد و غبار را تشخیص دهد. همچنین مسیر حرکت گرد و غبار را معین می‌کند. شناسایی کانون‌ها تا این حد وظیفه سازمان هواشناسی است اما برای کسب اطلاعات دقیق‌تر در مورد جنس خاک، عناصر و مواد آلاینده موجود در آن و … سایر دستگاه‌ها از جمله سازمان زمین‌شناسی و سازمان حفاظت محیط زیست وارد می‌شوند همچنین عملیات مهار کانون‌های گرد و غبار وظیفه سازمان جنگل‌ها است. بنابراین گرد و غبار یک موضوع چند بعدی و میان‌دستگاهی است.

به هر حال سازمان هواشناسی در حوزه هواشناختی گرد و غبار، کار خود را از دو سال پیش در «مرکز ملی گرد و خاک» آغاز کرده است و کار شناسایی چشمه‌های گرد و غبار همچنین پایش، پردازش و پیش‌بینی آن را در مناطق مختلف انجام می‌دهد و اطلاعیه و اخطاریه‌های لازم را صادر می‌کند. مرکز ملی گرد و خاک به علت اهمیت گرد و خاک خوزستان در این استان راه‌اندازی شد؛ اما سراسر کشور را پوشش می‌دهد. کار این مرکز پایش، پردازش و پیش‌بینی گرد و غبار و ارائه اطلاعیه و اخطاریه است. طی همین دو سال به گفته مسوولان، اطلاعیه‌های این مرکز در تصمیم‌گیری‌های کوتاه‌مدت برای استان‌ها بویژه خوزستان و حتی برای برنامه‌ریزی‌های میان­ و بلندمدت موثر بوده است.

در این زمینه حتی یک گام فراتر رفته‌ایم و قصد داریم که مسوولیت پایش و پیش‌بینی گرد و خاک در جنوب غرب آسیا را برعهده بگیریم. در این زمینه با سازمان هواشناسی جهانی مکاتباتی کرده‌ایم البته کشورهای عربستان و ترکیه رقبای ما در این زمینه هستند. به همین علت با ترکیه مکاتبه کرده‌ایم تا بتوانیم پایش گرد و غبار را به عنوان کار دو جانبه انجام دهیم چون امکانات هواشناسی این کشور در حد قابل قبولی است البته دانش هواشناسی ایران از این کشور بالاتر است. نیروی کارشناسی سازمان هواشناسی کشور از لحاظ دانش بالاترین سطح سواد را در خاورمیانه دارد. برای همین هم سازمان هواشناسی ایران یکی از مراکز منطقه‌ای آموزش هواشناسی از طرف سازمان جهانی هواشناسی است و از طرف این نهاد بین‌المللی، مجوز برگزاری دوره‌های آموزشی را دارد.

متاسفانه سازمان هواشناسی ایران در زمینه سخت‌افزاری و زیرساخت­‌ها به شدت مورد کم‌توجهی قرار گرفته است. هر چقدر که بیشتر از سازمان برنامه و بودجه درخواست کرده‌ایم کمتر مورد توجه قرار گرفته‌ایم این درحالیست که هواشناسی ترکیه به دلیل داشتن بودجه‌های کلان، زیرساخت‌های خود را توسعه داده‌ است.

پرهیزکار گفت: بررسی‌های سازمان هواشناسی نشان می‌دهد که علاوه بر وجود چشمه‌های گرد و غبار در کشورهایی مثل عراق و عربستان – که ایران را تحت تاثیر قرار می‌دهد – گاهی گرد و غبار چشمه‌هایی از شمال آفریقا هم به ایران می‌رسد. بنابراین سازمان هواشناسی می‌تواند در گستره‌های مختلف حتی تا شمال آفریقا پیش‌بینی گرد و غبار را انجام دهد و چشمه‌های گرد و غبار را در سایر کشورها شناسایی کند چون اطلاعات و تحلیل‌های هواشناسی که دریافت می کنیم درسطح جهانی است. مطالعات شناسایی چشمه‌های گرد و غبار را از دو سال پیش در ایران و سایر کشورها شروع کردیم که درحال تکمیل است. مرکز ملی گرد و خاک یک مرکز نوپاست و کمبودهای آن هم زیاد است. برای مثال این مرکز زیرساخت‌های لازم برای اندازه‌گیری رطوبت خاک را در اختیار ندارد، در حالی‌که یکی از عوامل موثر درخیزش گرد و خاک، رطوبت است و در صورت بالا بودن آن، چسبندگی خاک بیشتر می‌شود و با کمترین باد بلند نمی‌شود. بنابراین نیاز ضروری در شناخت منطقه‌های گرد و غبار، اندازه‌گیری میزان رطوبت خاک است که زیرساخت آن برای هواشناسی وجود ندارد؛ اما سازمان هواشناسی باید بتواند میزان رطوبت خاک را به عنوان یک مقوله هواشناختی در میدان‌های گرد و غباری بسنجد.