رویارویی ایران و آمریکا در دیوان لاهه

بررسی شانس پیروزی ایران در شکایت از آمریکا در گفت‌وگو با نعمت احمدی، حقوقدان و کمالی‌پور، نایب رییس کمیسیون حقوقی مجلس

اولین جلسه رسیدگی به شکایت ایران از آمریکا در دادگاه لاهه روز گذشته برگزار شد و تا پنج‌شنبه ادامه دارد.

پس از خروج یک‌طرفه آمریکا از برجام در اردیبهشت امسال و وضع تحریم علیه ایران، وزارت خارجه کشورمان در تیر امسال دادخواستی با موضوع «نقض پیمان مودت میان ایران و آمریکا» به دیوان بین المللی دادگستری (لاهه) ارائه کرد. این پیمان در سال 1334 میان دو کشور امضا شد و به گفته لعیا جنیدی، معاون حقوقی رییس جمهور، از آنجایی‌که هیچ کدام از دو کشور از این معاهده خارج نشده و این خروج را به صورت رسمی اعلام نکرده‌اند، این پیمان همچنان اعتبار دارد و می‌تواند مورد استناد قرار بگیرد. ایران بر همین اساس علیه آمریکا در لاهه شکایت کرده. از روز گذشته جلسه رسیدگی به شکایت ایران آغاز شد و تا پنج‌شنبه ادامه دارد. خبرگزاری رویترز روز گذشته گزارش داد که لاهه تا یک ماه دیگر رای موقت خود را در خصوص توقف و یا اعمال تحریم‌های آمریکا صادر می‌کند.

انکار آمریکا

وکلای آمریکا در تلاش هستند صلاحیت رسیدگی به شکایت ایران از سوی لاهه را زیر سوال ببرند. آن‌ها می‌گویند که پیمان مودت دیگر اعتباری ندارد و اصولا تحریم‌های آمریکا این پیمان را نقض نمی‌کند. با این حال  آنطور که ایرنا نوشته، آمریکایی‌ها در دعوای حمله به سفارت این کشور در ایران، مبنای شکایت خود از ایران در لاهه را همین پیمان اعلام کرده بودند که مورد پذیرش این دیوان قرار گرفته بود. رویترز هم گزارش داده که قضات لاهه اعتبار این پیمان را در خصوص شکایت ایران پذیرفته‌اند. از آنجا که در پیمان یادشده طرفین قرارداد می‌توانند اختلافات ناشی از تفسیر یا اجرای این معاهده را به دیوان بین المللی دادگستری ارجاع دهند، به نظر می‌رسد استدلال آمریکایی‌ها مبنی بر صلاحیت نداشتن لاهه برای رسیدگی به شکایت ایران، پذیرفته نشود.

اما پذیرش رسیدگی به شکایت ایران از سوی لاهه چه سودی دارد؟ شانس پیروزی ایران در این دادگاه چقدر است؟ این سوالات را از یک حقوقدان و یک عضو کمیسیون حقوقی مجلس پرسیده‌ایم.

دست پر ایران

نعمت احمدی، حقوقدان معتقد است به دلیل آن‌که پیمان مودت میان ایران و آمریکا تاکنون فسخ نشده و همچنان معتبر است، به احتمال فراوان قضات لاهه رای به صلاحیت این دادگاه برای رسیدگی به شکایت ایران می‌دهند. او به «پیام ما» می‌گوید که ایران به‌دنبال صدور دو دستور از سوی لاهه است. اول اینکه لاهه بپذیرد صلاحیت بررسی شکایت ایران از آمریکا را دارد. دومین دستور هم صدور رای موقت مبنی بر جلوگیری از اعمال تحریم‌هاست. به گفته این حقوقدان براساس مفاد پیمان سال 1334 و همچنین مهر تایید گزارش‌های آژانس انرژی اتمی بر تخطی نکردن ایران از مفاد برجام، دست ایران پر است و احتمال اینکه لاهه به نفع ایران رای موقت صادر کند، کم نیست. احمدی در پاسخ به اینکه اگر رای موقت به نفع ایران صادر شود، چه ضمانت اجرایی برای آن از سوی آمریکا وجود دارد، می‌گوید که حداقل حسن این کار، محکوم شدن آمریکا در دادگاهی بین‌الملی است. بدین ترتیب شرکت‌های اروپایی که خواستار ادامه همکاری با ایران هستند، می‌توانند براساس رای لاهه، در محاکم بین‌المللی در مقابل فشارهای آمریکا بایستند.

انزوای آمریکا

یحیی کمالی‌پور، نایب رییس کمیسیون قضایی و حقوقی مجلس هم در این خصوص به «پیام ما» می‌گوید که با توجه به مفاد پیمان مودت، اگر دادگاه لاهه بدون توجه به لابی‌های پشت‌پرده و فشار کشورهای قدرتمند بخواهد رای صادر کند، شانس ایران برای موفقیت کم نیست. او حسن رسیدگی به شکایت ایران در لاهه را در منزوی شدن آمریکا در جهان برای اعمل تحریم علیه ایران می‌داند.

***

در اولین جلسه چه گذشت؟

محسن محبی، وکیل ایران در اولین جلسه دادگاه لاهه در جلسه استماع این دادگاه گفت که تحریم‌های جدید واشنگتن علیه تهران با هدف تخریب اقتصاد ایران و با شدیدترین حد ممکن است که این سیاست به روشنی ناقض پیمان دوستی ۱۹۵۵ است. وی اضافه کرد که ایران به مفاد توافق ۲۰۱۵ پایبند بوده و از این رو بازگشت تحریم‌ها علیه تهران غیرقابل توجیه است.

آمریکا هم در واکنش مکتوب اولیه خود که در دادگاه ارائه شد، اعلام کرد که دیوان بین‌المللی دادگستری را فاقد صلاحیت قضایی برای رسیدگی به این پرونده می‌داند و اظهارات ایران خارج از مرزهای این پیمان است.