ادامه کشت‌های آب‌بر در سرزمین بی‌آب

با وجود بحران آب در کشور، هنوزم هم کشت محصولات پرآبی چون هندوانه، چغندرقند و برنج در استان‌های کم‌آب رواج دارد و کشاورزان زیر بار تغییر الگوی کشت نمی‌روند که این مساله تا حدودی به ضعف عملکرد وزارت جهاد کشاورزی و کمیسیون کشاورزی مجلس در عدم ارائه راهکار و ایده‌های عملی و قابل اجرا بر می‌گردد.

با شروع خشکسالی در کشور، نبود آب در بعضی استان‌ها و شهرها بیشتر نمایان شد. یکی از تدابیری که برای مقابله با این کار اندیشیده شد، محدود کردن وممنوعیت کشت محصولات پر آب بود، چرا که طبق گفته عیسی کلانتری، رییس سازمان محیط زیست، بخش کشاورزی مصرف‌کننده حدود ۹۰ درصد آب است و ایران در بین کشورهای جهان تنها کشوری است که مصرف آب بالاتر از ۵۰ درصد منابع تجدیدپذیر را دارد. بعد از بررسی محصولات کشاورزی مشخص شد برخی از آنها همچون هندوانه، چغندر قند و گندم آب بسیار زیادی را می‌بلعند. در حالیکه قیمت فروش آنها با  قیمت آب مصرفی به هیچ عنوان برابر نیست به طور مثال برای تولید یک کیلوگرم محصولی همچون هندوانه، ۲۸۶ لیتر آب مصرف می‌شود و براساس قیمت هر لیتر آب (1000 تومان) هزینه آب برای تولید هر کیلو هندوانه 286 هزار تومان است. 

نیاز به تغییر سبککشاورزی است

علاوه بر هندوانه بعنوان نخستین محصول صادراتی حوزه کشاورزی، محصول آب بر دیگر همچون چغندر قند باید محدود می‌شد چرا که به ازای هر کیلوگرم آن 2 مترمکعب آب مصرف می‌شود که با هزینه نرخ هر لیتر 1000 تومان، یعنی هر کیلو چغندر 2 میلیون تومان آب می‌برد. هم اکنون هندوانه در مناطقی همچون جنوب استان کرمان کاشت می‌شود که مردمش برای تامین آب شرب با مشکل مواجه هستند یا چغندرقند در جایی همچون مجاور دریاچه ارومیه کشت می‌شود که برای تامین آب آن دریاچه، ستاد احیا دستور محدود شدن این محصول را داده است اما با نگاهی به آمارها متوجه می‌شویم این کشت نه تنها کاهش نیافته بلکه نسبت به قبل رشد هم پیدا کرده است. چراکه کشاورز عملا این قیمت آب را نمی‌پردازد و آب زمین‌های خود را از راه‌های دیگری همچون چاه غیر مجاز تامین می‌کند. در همین خصوص محمد درویش فعال محیط زیست به پیام ما می‌گوید: «قرار بود کاشت چغندر قند در حوضه آبریز دریاچه ارومیه کاهش یابد اما نه تنها این محدودیت عملا اجرا نشد بلکه در دوسال گذشته حدود 12 هزار هکتار کشت چغندر در حوضه آبریز میاندوآب افزایش یافته است.به گفته درویش، تا زمانی که به باغداران و کشاورزان آن منطقه کشت جایگزین معرفی نشود و این افراد برای داشتن درآمد از محل کشت محصولات دیگر قانع نشوند، هیچ اتفاقی نخواهد افتاد، در حقیقت باید تفکر و سبک زندگی این افراد را تغییر داد و اینکه فقط به کشاورزان در خصوص خطرات خشکی دریاچه و وزش توفان نمک بگوییم بی‌فایده است.»

وزارت و مجلس برنامه ندارند

اینکه با وجود اخطارهای زیاد در خصوص نبودآب در کشور و همچنین با ایجاد ممنوعیت و محدودیت در زمینه کشت، اما باز هم کاشت محصولات آب بر رواج دارد و این کشاورزان از این کشت جایگزین استقبال نمی‌کنند به این دلیل است که برای آنها از لحاظ اقتصادی صرفه ندارد، آنطورکه «نظر افضلی»عضو کمیسیون کشاورزی مجلس به پیام ما می‌گوید:  «کشاورز نگاه به منافع خودش می‌کند و اگر محصول جایگزین شده برایش درآمد زا نباشد، ازاین کشت استقبال نمی‌کند.» در اینجا نقش وزارت جهاد کشاورزی و کمیسیون کشاورزی احساس می‌شود. آنها باید تدابیر ویژه‌ای برای اینکار بیاندیشند و با طرح‌هایی همچون افزایش قیمت آب و یا خرید محصولات جدید به قیمت مناسب کشاورزان را مطمئن و دلگرم کنند. اما آنطور که تعدادی از اعضای کمیسیون کشاورزی می‌گویند مجلس و وزارت برنامه‌ای برای اینکار ندارد. یوسف داوودی عضو کمیسیون کشاورزی مجلس در این خصوص به پیام ما گفت: وزارت جهاد کشاورزی و کمیسیون کشاورزی عمدتا در زمینه آمایش سرزمین فعالیت می‌کنند یعنی اینکه با توجه به وضعیت آبی کشور، کاشت چه محصولاتی در کدام مناطق به صرفه است اما اینکه کشاورزان با توجه به صرفه نبودن کشت‌های جایگزین از آن استقبال نمی‌کنند، من ندیدم و در جریان نیستم که وزارت و کمیسیون روی چنین موضوعی کار کنند و برنامه‌ای برای ان داشته باشند.