تمدن کوتوله های شهداد
شهداد بواسطه قرار گرفتن در حاشیه کویر و شرایط سخت آب و هوایی، کمتر کسی حدس می زند یکی از کهن ترین و پر رمز و راز ترین تمدنها را داشته باشد، و به موفقیت هایی چون مسگری و ساخت نخستین پرچم فلزی جهان به نام درفش شهداد، کشاورزی در دل کویر و صنعت پیشرفته شیشه گری و مس گری رسیده باشند. کاوش های انجام شده در منطقه شهداد نشان‌ دهنده وجود یک تمدن غنی و مدرن شهری در پنج هزار سال قبل از میلاد می‌ باشد، که در آن ساختمان های مسکونی و بنا‌ های عمومی چون مراکز صنعتی، معابد خدایان، کاخ های سلطنتی و …. وجود داشته است، که فلز کاران و صنعت کاران آن انواع ظروف مورد مصرف آشپزخانه و اشیاع زینتی مورد استفاده زنان آن روزگار و اشیاء زینت بخش معابد الهه ‌های نگهبان و کاخ های سلطنتی را ساخته و پرداخته می‌ کردند.
رازهای شهر کوتوله ها
شهر تاریخی شهداد باید برای انسان هایی ساخته شده که قامت بسیار کوتاه داشتند، زیرا دیوارها، سقف، مکان های مختلف خانه از جمله ها طاقچه ها و تنورها، بسیار کوتاه و کوچک هستند، و این امر در مورد تمام خانه هایی که در این مجموعه کشف شده اند مصداق دارد. گویا برای افرادی با قامت 30 تا 40 سانتیمتر می تواند مناسب باشد، در هر حال این تمدن بیش از پنج هزار سال قبل توانسته بود، کوره مسی بسازد و فلز را بازیچه خود کند، و نخستین پرچم جهان را بسازد، و در زمینه ساخت ظروف از سنگ صابونی و مرمر هم تبحر داشته باشد، همچنان در پرده ای از ابهام است. به همین دلیل شهر شهداد به شهر کوتوله ها شهرت یافته است. اما متاسفانه راز های این شهر به دلیل توقف کاوش های باستانی در این محوطه تاریخی همچنان زیر خروارها شن باقی مانده است. نکته قابل توجه اینکه مردمان این تمدن پنج هزار سال پیش به دلیلی نامعلوم تمام وسایل خود را در خانه هایشان گذاشته، و درِ خانه ها را گل می گیرند، و از این شهر می روند. به گفته کارشناسان گل گرفتن درها نشانه امید به بازگشت داشته است، اما در این خانه ها هیچ گاه باز نشد و ابهام همیشگی بر پیشانی این تمدن حک شد، تا اینکه در دهه 40 اولین گام ها برای شناخت این تمدن کهن برداشته شد. و بیش از سه هزار شی تاریخی در محوطه شهداد کشف شد و محوطه تاریخی نیز بیش از 37 کیلومتر تخمین زده شد، اما شاخص ترین کشفیات این تمدن کهن که متاسفانه کاوشها در آن متوقف شده، و اسیر وعده های امروز و فردا شده است کشف درفش شهداد بود.
نخستین پرچم فلزی جهان
قدیمی ترین پرچم فلزی جهان است، که نشانه تمدن غنی شهداد یا «خبیص» است، و مهمترین کشف در محوطه تاریخی محسوب می شود. هیچ جای ایران چنین غنا و طیفی از تمدن دیده نمی شود، این تمدن به دلیل باقی مانده های شهر شهداد و کوچک بودنش، به تمدن کوتوله های شهداد معروف است.