یادداشت

رضا رمضانی

در پی گزارش مفصلی که روزنامه «پیام ما» درباره مسائل محیط زیستی پسماندهای شهرک روی زنجان منتشر کرد، روابط عمومی اداره‌کل حفاظت محیط زیست زنجان جوابیه‌ای را ارسال کرد که با انتشار آن، جنبه‌های دیگری از تخلف‌های صورت گرفته در طرح انتقال پسماندهای سمی و خطرناک شهرک روی زنجان به اراضی روستای سردهات آشکار شد. اگر چه در این جوابیه نکات پرتعدادی در اثبات بحران مدیریت و قانون شکنی وجود دارد، اما سه محور مهم‌تر از بقیه به نظر می‌آید.

نقض آیین‌نامه ارزیابی  محیط زیستی

اداره کل حفاظت محیط زیست زنجان –که خود استفاده از کلمات عامیانه را مورد انتقاد قرار داده- ابراز داشته است که «مطابق با مقررات، دانشگاه‌ها می‌توانند ارزیابی محیط زیستی و مطالعات انواع پروژه‌ها را انجام دهند». در حالی که اگر چنین بود، باید مشخص می‌کردند که طبق کدام مقررات چنین مجوزی برای دانشگاه‌ها صادر شده است؟

واقعیت آن است که طبق آیین‌نامه اصلاح شده ارزیابی محیط زیستی طرح‌ها و پروژه‌ها (مصوبه شماره 43465/ت52087ه تاریخ ۹۵/۰۴/۱۵) تنها مشاورانی می‌توانند مطالعات ارزیابی محیط زیستی را انجام دهند که تعیین صلاحیت شده باشند و این در حالی است که دانشگاه زنجان در فهرست مشاوران ذی‌صلاح قرار ندارد. جالب‌تر آن است که سازمان بازرسی کل کشور در نامه شماره 83581 تاریخ ۹۷/۰۴/۱۹ و در پاسخ به پیشنهاد سازمان حفاظت محیط زیست اعلام کرده است که رعایت آیین‌نامه یاد شده الزامی است.

به عبارت واضح‌تر تاکید شده است که معاونت‌های پژوهشی دانشگاه‌ها هم بدون تعیین صلاحیت نمی‌توانند مطالعات ارزیابی محیط زیستی را انجام دهند. حال باید اداره کل حفاظت محیط زیست زنجان پاسخ دهد که وقتی دانشگاه زنجان در فهرست مشاوران ذی‌صلاح قرار ندارد، چرا مطالعه یاد شده را به سبب نقض قانون رد نکرده است؟ نکته دیگر آن است که اداره کل حفاظت محیط زیست زنجان اعلام کرده است که دانشگاه زنجان تاکنون ده‌ها طرح مطالعاتی در زمینه محیط زیست انجام داده است.

بدیهی است طبق مقرراتی که توضیح داده شد، هر کدام از این مطالعات که در زمره مطالعات ارزیابی محیط زیستی باشد، ادارات کل حفاظت محیط زیست موظف به رد کردن آن‌ها بوده‌اند و اگر این وظیفه خود را انجام نداده باشند، مرتکب تخلف شده‌اند و انتظار می‌رود سازمان بازرسی کل کشور و دستگاه قضایی به این ترک فعل رانت‌آفرین رسیدگی کند.

نکته دیگر آن است که اگر چه در دانشگاه زنجان گروه تخصصی «علوم محیط زیست» وجود دارد ولی مطالعه یادشده را گروه مواد و متالوژی انجام داده است و یکی از ذی‌نفعان شناخته‌شده صنایع روی استان زنجان که عضو هیات علمی این گروه است هدایت مطالعه را برعهده داشته است.

بهره‌برداری قبل از اتمام پروژه آماده‌سازی

دومین موضوع حائز اهمیت، آن است که در این جوابیه اعلام شده محل جدید لندفیل پسماند در اراضی روستای سردهات در روز چهارشنبه -۹۹/۱۲/۱۳- افتتاح شد.

در ادامه همین بخش از جوابیه آمده است که «تمامی مراحل انتقال و آماده سازی لندفیل، با صرف هزینه‌های گزاف و با مشخصات فنی اعلام شده در حال اجرا است که تا کنون 130 میلیارد ریال برای لندفیل جدید هزینه شده است و تا تکمیل نهایی آن به 350 میلیارد می‌رسد».

آیا مسئولان اداره محیط زیست استان زنجان نمی‌دانند وقتی یک لندفیل در حال اجرا بوده و مراحل تکمیل نهایی آن به پایان نرسیده باشد، قابل افتتاح و بهره‌برداری نیست؟ طبق بازدیدی که در روزهای اخیر از منطقه به عمل آمد، مشخص شد که لندفیل جدید تا تکمیل نهایی اقدامات فنی فاصله زیادی دارد.

معنای نگران‌کننده این موضوع آن است که با بهره‌برداری پیش از موعد از لندفیل، اجرای عملیات فنی بعدی بی‌اثر خواهد بود و با انتقال پسماندهای سمی و خطرناک در این مرحله، امکان ممانعت از ورود آلاینده‌ها به منابع آب و خاک و … سلب شده است.

آلودگی، آری یا نه؟!

در جوابیه انتشار یافته این انتقاد قید شده است که «به کار بردن کلماتی مانند هزار برابر بیش از حد استاندارد یک عنصر، نه علمی و نه فنی می‌باشد» و «در صورت تحقیقات کامل می‌بایست استناد به حد مجاز هر عنصر در طبیعت و سپس ارائه نتایج با ذکر عدد واقعی و در مقیاس آن کرد».

اما احتمالا فراموش شده است که چند روز پیش، اداره کل حفاظت محیط زیست زنجان نامه رسمی خود را خطاب به یکی از همین شرکت ها منتشر کرده و در این نامه، آلاینده بودن شرکت یاد شده را با بکار بردن کلماتی مانند «بیش از  47برابر حد استاندارد» و «بیش از 29 برابر حد استاندارد» و … ابلاغ کرده است.

همین نامه در کنار مستندات پرتعداد موجود اثبات می‌کند که آلودگی‌های هولناکی در شهرک روی وجود دارد که قابل استناد بودن نتایج اعلام شده توسط آزمایشگاه‌های معتمد را در معرض تشکیک جدی قرار می‌دهد. به خصوص که در مصداق نامه منتشر شده توسط محیط زیست زنجان نیز مشخص شده است که نتایج بررسی‌های اداره کل و آزمایشگاه معتمد، فاصله زیادی از هم دارند.

آنچه گفته شد، تنها به سه محور از اعتراف‌های ضمنی اداره کل حفاظت محیط زیست زنجان به نقض مقررات قانونی و فنی در طرح انتقال پسماند شهرک روی اختصاص داشت. وگرنه موضوعات دیگری مانند صحت و سقم افتتاح با حضور خود اهالی سردهات، غیر علمی بودن مکان‌یابی، علمی و کارآمد نبودن حفر کانال برای هدایت سیلاب و … نیز مطرح است.

اما در پایان، ذکر این نکته حائز اهمیت است که خلاف ادعای اداره‌کل حفاظت محیط زیست زنجان، مدیر عامل شرکت بهین فرآور طی اظهاراتی رسمی درباره مطالعات ارزیابی محل جدید پسماند در اراضی سردهات اعلام کرده است که «مطالعات را خود اداره محیط زیست انجام داده است و ما فقط مجری طرح هستیم».

اگر این اظهارات صحیح باشد، اداره کل حفاظت محیط زیست زنجان مرتکب تخلفی بزرگ شده است و اگر این اظهارات کذب باشد، اداره کل حفاظت محیط زیست زنجان موظف است به سبب سلب مسئولیتی که مدیر‌عامل شرکت یاد شده درباره این مطالعه ابراز کرده، مطالعه یاد شده را غیرمعتبر اعلام کرده و مجوز صادره را ابطال کند و در عین حال به سبب افترایی که نسبت داده شده، پیگرد قضایی این مدیر عامل را به عنوان مفتری در دستور کار قرار دهد.