گردشگری روستایی به کجا می‌رود؟





29 آبان 1405، 20:15

عکس‌ها آن‌چنان میخکوب‌کننده‌اند که گویی اولین بار است با چنین پدیده‌ای روبه‌رو می‌شویم. انگار پیش از این ندیده‌ایم که گردشگری چه بلایی می‌تواند سر روستا بیاورد. امسال ظاهراً نوبت اصفهک و ازمیغان است. حالا که به نظر می‌رسد گردشگری جنوب و قشم و هرمز در سایهٔ جنگ رونق سابق را ندارد، تورهای تهرانی راهی کویر و به‌خصوص اصفهک شده‌اند.

اصفهک چند سالی است که با دریافت جوایز معماری مورد توجه قرار گرفته، اما امسال با رونمایی از یک طاق قوسی خشتی و مطرح شدن ادعای بزرگ‌ترین قوس خشتی جهان، بیشتر بر سر زبان‌ها افتاده است. قوسی که حالا همراه با محوطهٔ اطرافش به مکانی برای نشستن، گردهمایی و شنیدن موسیقی خراسانی تبدیل شده و به رونق بیشتر گردشگری روستا کمک کرده است.

اما این شکل از گردشگری تا کجا می‌تواند ادامه پیدا کند؟ چه تأثیری بر زندگی مردم اصفهک و به‌خصوص جوانانش خواهد گذاشت؟ این تورهای پرشمار چقدر به اصول گردشگری مسئولانه پایبندند؟ و مهم‌تر از همه، اصفهک چه الگویی برای روستاهای اطراف، مثل اسفندیار، دیهوک و نایبند، خواهد شد؟ روستاهایی که ممکن است مقصدهای بعدی باشند و حالا اصفهک را پیش روی خود ببینند. و البته گردشگری که مدام دنبال کشف مقصدی تازه است. می‌رود. می‌بیند. عکس می‌گیرد و مقصد را مصرف می‌کند و بعد سراغ جای دیگری می‌رود.

این روزها «اینستاگرام» پر شده از دوتارنوازی استاد «سمندری» زیر طاق خشتی اصفهک و عکس میزهایی که با سلیقهٔ آشنای طبقهٔ مرفه شهری چیده شده‌اند. با دیدن این تصاویر باید پرسید چرا گردشگری روستایی ما باید تا این اندازه در خدمت ذائقهٔ گردشگر شهری باشد؟ قرار است چه چیزی از این سفر نصیب روستا شود جز درآمد و چند عکس زیبا؟ البته درآمد چیز کمی نیست و نمی‌توان از مردم روستا انتظار داشت که از فرصت اقتصادی چشم‌پوشی کنند. اما آیا همهٔ ماجرا همین است؟ آیا کسی به این فکر می‌کند که این رفت‌وآمدها در درازمدت چه تغییری در زندگی و فرهنگ روستا ایجاد می‌کنند؟

متولیان امور هم معمولاً راه‌حل را در محدود کردن، پلمب کردن و ممنوعیت می‌بینند. انگار راه دیگری وجود ندارد. اما باید پرسید این برخوردها چقدر موفق بوده‌اند؟ آیا توانسته‌اند تبعات اجتماعی گردشگری انبوه را کنترل کنند؟ بعید است بتوان با بستن و ممنوع کردن، مسئله‌ای را حل کرد که ریشه‌اش در شیوهٔ نگاه ما به گردشگری است. عکس‌ها و ویدئوهای اصفهک و ازمیغان چنان جذاب‌اند و چنان در فضای مجازی می‌چرخند که هر بیننده‌ای را به سفر به این مناطق ترغیب می‌کنند. اما عکس همهٔ واقعیت نیست. قاب‌ها چیزهایی را نشان می‌دهند و چیزهایی را پنهان می‌کنند. گاهی نه از رفتار گردشگر می‌توان فهمید که کجا آمده و چه نسبتی با آنجا برقرار کرده، نه از تصویری که از روستا به دیگران نشان داده می‌شود. مسئله فقط پوشش گردشگر هم نیست. مهم‌تر این است که آیا او روستا را مکانی برای زندگی مردم می‌بیند یا جایی برای گذراندن اوقات فراغت خودش؟ آیا او برای تعامل با جوانان روستا و رشد آگاهی آمده یا صرفاً برای لذت بردن از سفری به روستا؟

به مردم روستا هم نمی‌توان خرده گرفت که چرا می‌کوشند گردشگر راضی از آنجا برود. گردشگر پول خرج می‌کند و برای کسب‌وکار محلی درآمد می‌آورد. اما اگر رابطه در همین حد بماند، چه چیزی از تعامل فرهنگی باقی می‌ماند؟ گردشگر می‌آید تا طاق را ببیند، موسیقی بشنود، خدمات خوبی بگیرد و عکس بگیرد و برود. برای بسیاری از این سفرها، انگار خود روستا و مردمش اهمیت چندانی ندارند. آنچه اهمیت دارد، تجربه‌ای است که بتوان از آن عکس گرفت و در شبکه‌های اجتماعی به نمایش گذاشت. در این میان، فرهنگ به کالایی فراموش‌شده تبدیل می‌شود. موسیقی هست، معماری هست، مردم هم هستند، اما آیا کسی به معنای این‌ها و نسبتی که با زندگی واقعی روستا دارند فکر می‌کند؟ آیا قرار است فرهنگ محلی را بشناسیم و با آن ارتباط برقرار کنیم یا فقط از آن برای زیباتر شدن تجربهٔ سفرمان استفاده می‌کنیم؟

باید پرسید در این بازی گردشگرانه چه کسی پیروز است؟ گردشگر؟ تورلیدر؟ صاحب اقامتگاه؟ بافت قدیمی اصفهک؟ مردم روستا؟ معمار طاق؟ شاید بعضی‌ها درآمدی به دست بیاورند و بعضی دیگر هزینه‌هایی بدهند که در عکس‌ها دیده نمی‌شوند. مسئله این است که چه کسی دربارهٔ شکل این گردشگری تصمیم می‌گیرد و چه کسی باید با پیامدهایش زندگی کند. آیا روستا هنوز برای خودش زندگی می‌کند یا کم‌کم به صحنه‌ای تبدیل می‌شود که برای رضایت گردشگر آماده‌اش کرده‌اند؟ و سؤال اساسی‌تر اینکه بازیگردان این غائله کیست؟

به اشتراک بگذارید:





نظر کاربران

نظری برای این پست ثبت نشده است.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

مطالب مرتبط

روایت‌های سینمایی از خشونتی علیه زنان می‌گویند که با تغییر زمان و جغرافیا همچنان تکرار می‌شود

در خانـــــــــه پدری

محل تدفین چه کمکی به جایگاه شهدا می‌کند؟

نگاه به نقش و حقوق کودکان در گردشگری جهان در حال تغییر است 

کودکان از حاشیه سفر بیرون می‌آیند 

با هدف رفع چالش‌های زیست‌محیطی واحدهای تولیدی؛

کمیته مشترک محیط‌زیست و اتاق بازرگانی خراسان رضوی فعال شد

نگاهی به رمان «طبل حلبی»؛ روایتی نامتعارف از حافظه، جامعه و گذشته آلمان

 تماشاگر کوچک تاریخ

شبکه‌های اجتماعی چگونه معیار کودکان و نوجوانان را برای سنجش خوشبختی تغییر می‌دهند؟

زندگی‌های بی‌نقص، بچه‌های نگران

کارآواهای قالیبافان چگونه ریتم کار، فرهنگ شفاهی و جهان درونی زنان بافنده را بازتاب می‌دهند؟

نغمه‌های گره‌خورده

از میراث ذخیره آب تا زندگی جمعی؛ باززنده‌سازی برکه‌های قشم

تب اقیانوس، رنج مرجان‌ها

بازخوانی کارکرد سیاسی شاهنامه در دربار ایلخانی