شبکه‌های اجتماعی چگونه معیار کودکان و نوجوانان را برای سنجش خوشبختی تغییر می‌دهند؟

زندگی‌های بی‌نقص، بچه‌های نگران





26 آبان 1405، 22:02

«کاش زندگی من هم مثل زندگی اون بود!» شاید این جمله بعد از چند دقیقه گشت‌وگذار در شبکه‌های اجتماعی از ذهن یک نوجوان و یا حتی ما بزرگ‌ترها بگذرد. نوجوانی که روی تختش نشسته و عکس‌های دوستانش را یکی‌یکی می‌بیند، یکی در سفر خانوادگی است، دیگری با دوستانش بیرون رفته و نفر بعدی از جایزه‌ای که گرفته عکس گذاشته است. هر صفحه تصویری از یک اتفاق خوشایند و یک لحظه جذاب دارد. اما وقتی گوشی را کنار می‌گذارد، ممکن است زندگی خودش در مقایسه با آن تصویرها کمی معمولی‌تر و کم‌هیجان‌تر به نظر برسد. این مقایسه همیشه با حسادت یا ناراحتی آشکار همراه نیست. گاهی فقط نارضایتی مبهمی به جا می‌گذارد، احساسی که به نوجوان می‌گوید انگار چیزی در زندگی او کم است. تفریح‌هایش به‌اندازه کافی هیجان‌انگیز نیست، لباس‌هایش جذاب نیستند، دوستانش به‌اندازه دیگران صمیمی نیستند یا خودش آن‌قدر که باید دیده نمی‌شود. گاهی هم این احساس به ظاهر و توانایی‌های شخصی می‌رسد: «چرا من مثل او نیستم؟ چرا دیگران این‌قدر موفق‌اند؟ چرا کسی به من به‌اندازه او توجه نمی‌کند؟» احتمالاً در بیشتر مواقع ما مادر و پدرها از این گفت‌وگوی درونی باخبر نمی‌شویم.

کودک و نوجوان امروز بخش قابل‌توجهی از زندگی دیگران، اعم از تصویر سفرها، جشن‌ها، خریدها، دورهمی‌ها و موفقیت‌ها را از پشت صفحه‌ها تماشا می‌کند. اما کمتر کسی از روزهای خسته‌کننده، اختلاف‌های خانوادگی، نگرانی‌ها، شکست‌ها و لحظه‌های معمولی زندگی تصویری منتشر می‌کند. آنچه می‌بینیم، اغلب بخش‌هایی انتخاب‌شده از زندگی دیگران است، لحظه‌هایی که صاحب صفحه تصمیم گرفته با ما به اشتراک بگذارد.

البته نباید این تصور پیش بیاید که هر تصویری که در شبکه‌های اجتماعی می‌بینیم، دروغ است. در اغلب موارد، آن سفر واقعاً اتفاق افتاده، آن موفقیت واقعی است و ممکن است کسی واقعاً از خرید لباس تازه‌اش خوشحال باشد. اما دیدن یک لحظه واقعی با شناختن تمام زندگی یک آدم فرق دارد. ما معمولاً روزهای عادی زندگی خودمان را با بهترین لحظه‌های منتشرشده دیگران مقایسه می‌کنیم. درست مثل اینکه آلبوم عکس‌های تعطیلات یک خانواده را ببینیم و بعد درباره تمام روزهای زندگی‌شان قضاوت کنیم.

برای کودکان و نوجوانان، فهم این تفاوت همیشه آسان نیست. آن‌ها هنوز در حال شناختن خودشان و ساختن تصویری از توانایی‌ها، ظاهر و جایگاهشان در میان دیگران هستند. در این سن‌وسال، پذیرفته‌شدن در جمع دوستان اهمیت زیادی دارد. شبکه‌های اجتماعی هم با عدد و رقم‌هایی مثل تعداد دنبال‌کننده‌ها، پسندیدن‌ها و واکنش‌ها، امکان مقایسه را بیشتر می‌کنند. ممکن است نوجوان کم‌کم محبوبیت را با تعداد لایک‌ها بسنجد یا تصور کند کسی که عکس‌های بیشتری از تفریح و سفر منتشر می‌کند، زندگی شادتری دارد. حتی ممکن است برای جلب توجه بیشتر، به انتشار تصویرهایی روی بیاورد که با سلیقه و خواسته واقعی خودش چندان سازگار نیستند.

حالا اگر فرزندمان روزی با دیدن صفحه یکی از دوستانش بگوید «خوش به حالش، همیشه بهش خوش می‌گذره»، چه واکنشی نشان می‌دهیم؟ شاید وسوسه شویم بگوییم: «این‌ها همه‌اش فیلمه!» یا «تو چرا به زندگی بقیه کار داری؟» اما این پاسخ‌ها، حتی اگر با نیت آرام‌کردن او گفته شوند، لزوماً به احساسش توجه نمی‌کنند. شاید واقعاً دلش بخواهد به سفری برود که دوستش رفته یا تجربه‌ای را داشته باشد که از آن محروم مانده است. می‌توانیم به‌جای رد کردن حرفش، از او بپرسیم: «تو هم دوست داشتی چنین سفری بروی؟» یا «کدام قسمت زندگی دوستت بیشتر برات جذاب بود؟» همین پرسش ساده کمک می‌کند بفهمیم پشت مقایسه چه خواسته یا احساسی پنهان شده است.

بعد می‌توانیم آرام‌آرام گفت‌وگو را به خود تصویر برگردانیم: «فکر می‌کنی از زندگی این آدم چقدرش رو می‌بینی؟» این پرسش قرار نیست ثابت کند زندگی دیگران آن‌قدرها هم خوب نیست. قرار است به نوجوان یادآوری کند که یک عکس، حتی اگر کاملاً واقعی باشد، فقط یک لحظه را نشان می‌دهد. می‌توانیم درباره عکس‌هایی که خودمان منتشر می‌کنیم هم حرف بزنیم، اینکه چرا بعضی لحظه‌ها را انتخاب می‌کنیم و از چه بخش‌هایی از روزمان عکسی نمی‌گیریم. این گفت‌وگوها به بچه‌ها کمک می‌کند به‌جای پذیرفتن بی‌چون‌وچرای تصویرها، درباره آن‌ها سؤال کنند.

در کنار این گفت‌وگوها، فضای خانه هم اهمیت دارد. اگر ارزشمندی افراد در خانواده همیشه با نمره بهتر، ظاهر آراسته‌تر، خرید بیشتر یا موفقیت چشمگیر سنجیده شود، طبیعی است که بچه‌ها همین معیارها را برای ارزیابی خودشان به کار بگیرند. اما وقتی درباره علاقه‌ها، تجربه‌های کوچک، دوستی‌های خوب، تلاش‌ها و چیزهایی که واقعاً از آن‌ها لذت می‌بریم حرف می‌زنیم، معیارهای متنوع‌تری برای دیدن خود و دیگران شکل می‌گیرد. به‌جای اینکه همیشه بپرسیم «چه کسی در مدرسه از تو بهتر بود؟»، می‌توانیم درباره کاری حرف بزنیم که از انجام دادنش احساس رضایت کرده یا اتفاقی که آن روز خوشحالش کرده است.

قرار نیست بچه‌ها را از دیدن زندگی دیگران محروم کنیم یا وانمود کنیم شبکه‌های اجتماعی هیچ جذابیتی ندارند. آن‌ها در همین فضا زندگی می‌کنند و به‌تدریج باید یاد بگیرند با تصویرهایی که هر روز می‌بینند چه نسبتی برقرار کنند. وظیفه ما هم این نیست که به آن‌ها ثابت کنیم زندگی خودشان از همه بهتر است، بلکه باید کمکشان کنیم زندگی خودشان را با معیارهایی فراتر از ظاهر، تعداد دنبال‌کننده‌ها و واکنش دیگران بشناسند.

زندگی قرار نیست همیشه تماشایی باشد. بخش زیادی از آن در روزهای عادی می‌گذرد، روزهایی که نه عکسی برای انتشار دارند و نه اتفاقی که دیگران برایش دست بزنند. بااین‌حال، همین روزهای معمولی هم بخشی از زندگی ما هستند، بخشی که شاید در هیچ ویترینی دیده نشود، اما ارزش زیستن دارد. شاید یکی از مهم‌ترین چیزهایی که می‌توانیم به فرزندانمان یاد بدهیم این باشد: برای دوست‌داشتن زندگی خودشان، لازم نیست آن را شبیه ویترین زندگی دیگران کنند.

به اشتراک بگذارید:





نظر کاربران

نظری برای این پست ثبت نشده است.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *