وقتی تصمیم درست دیر می‌رسد





25 آبان 1405، 21:23

گاهی تصمیم درست را در زمان نامناسبی می‌گیریم. پروژه‌ای را با بودجه کافی و نیروی انسانی مناسب آغاز می‌کنیم، درحالی‌که سازمان هنوز آمادگی اجرای آن را ندارد. برای نگهداشت کارکنان برنامه می‌ریزیم، وقتی نیروهای کلیدی مدت‌هاست تصمیم گرفته‌اند بروند. مدیران را به دوره‌های آموزشی می‌فرستیم، زمانی که رابطه آن‌ها با اعضای تیم به چنان مرحله‌ای از بی‌اعتمادی رسیده است که چند جلسه آموزش نمی‌تواند آن را ترمیم کند.

در چنین موقعیت‌هایی، ممکن است کیفیت برنامه، تخصص مجریان یا حتی منابع اختصاص‌یافته مسئله اصلی نباشد. شاید باید پرسش دیگری را مطرح کنیم: آیا زمان مناسبی را برای انجام این کار انتخاب کرده‌ایم؟

در مدیریت معمولاً درباره سه پرسش زیاد صحبت می‌شود: چه کاری باید انجام دهیم، چگونه باید آن را انجام دهیم و چه کسی مسئول انجام آن است؟ اما پرسش «چه زمانی؟» اغلب در حاشیه می‌ماند، گویی زمان صرفاً ظرفی خنثی است که می‌توان هر تصمیمی را در آن قرار داد. پینک در این کتاب نشان می‌دهد که این تصور تا چه اندازه می‌تواند گمراه‌کننده باشد. زمان بر کیفیت قضاوت، تمرکز، خلاقیت، عملکرد و حتی واکنش ما به شکست و تغییر اثر می‌گذارد.

این موضوع در سازمان‌ها اهمیت ویژه‌ای دارد. بسیاری از تصمیم‌های مدیریتی در بستر ریتم‌های انسانی و سازمانی گرفته می‌شوند. آدم‌ها در تمام ساعت‌های روز به یک اندازه متمرکز نیستند. پروژه‌ها هم در همه مراحل با انرژی یکسانی پیش نمی‌روند و سازمان‌ها در هر مقطع آمادگی یکسانی برای پذیرش تغییر ندارند.

یکی از نکته‌های قابل‌تأمل کتاب پینک، تفاوت ریتم انرژی و تمرکز افراد در طول روز است. ممکن است مدیری در ساعت‌های ابتدایی روز آمادگی بیشتری برای تحلیل و تصمیم‌گیری داشته باشد و در ساعت‌های پایانی بیشتر به‌دنبال جمع‌کردن کارهای باقی‌مانده باشد. بااین‌حال، در بسیاری از سازمان‌ها جلسات مهم و تصمیم‌گیری‌های دشوار را به پایان روز موکول می‌کنیم. در آن ساعت‌ها افراد خسته‌اند، ذهنشان درگیر کارهای انجام‌نشده است و احتمالاً ترجیح می‌دهند جلسه هرچه زودتر تمام شود.

در چنین شرایطی، ممکن است تصمیمی که باید حاصل گفت‌وگوی دقیق و بررسی چندجانبه باشد، صرفاً برای پایان دادن به جلسه گرفته شود. بعد هم وقتی نتیجه مطلوب به دست نمی‌آید، از ضعف تحلیل مدیران یا کمبود خلاقیت تیم حرف می‌زنیم. شاید بهتر باشد پیش از قضاوت درباره توانایی افراد، نگاهی هم به زمان و شرایطی بیندازیم که برای انجام کار انتخاب کرده‌ایم.

البته قرار نیست همه افراد را با یک الگوی زمانی واحد بسنجیم. تفاوت‌های فردی و ماهیت کار تعیین می‌کنند که چه زمانی برای یک جلسه تحلیلی، گفت‌وگویی دشوار یا فعالیتی خلاقانه مناسب‌تر است. زمان‌بندی باید بخشی از طراحی کار باشد. رهبر اثربخش هنگام تنظیم دستور جلسه به این هم فکر می‌کند که افراد در چه شرایطی می‌توانند بهتر مشارکت کنند.

زمان‌بندی فقط به ساعت‌های یک روز محدود نمی‌شود. پینک در بخش دیگری از کتاب به ریتم پروژه‌ها و پدیده‌ای می‌پردازد که می‌توان آن را «افت میانه مسیر» نامید. بسیاری از فعالیت‌ها با انرژی و امید فراوان آغاز می‌شوند. در شروع یک پروژه، اهداف روشن‌اند، جلسات افتتاحیه با شور برگزار می‌شوند، مسئولیت‌ها تقسیم می‌شوند و همه از نتایج آینده حرف می‌زنند. اما پس از مدتی، هیجان اولیه فروکش می‌کند. دشواری‌ها آشکار می‌شوند، نتایج هنوز به‌اندازه کافی دیده نمی‌شوند و فاصله میان وعده‌های آغازین و واقعیت اجرا خود را نشان می‌دهد.

این همان نقطه‌ای است که گاهی پروژه‌ای خوب، به‌اشتباه شکست‌خورده تلقی می‌شود. در سازمان‌های ایرانی نیز طرح‌های تحول، برنامه‌های توسعه مدیران، پروژه‌های استقرار سامانه‌های جدید و طرح‌های بهبود فرایند کم نیستند که با حمایت اولیه مدیران آغاز می‌شوند، اما در میانه راه با کاهش انگیزه و مشارکت روبه‌رو می‌شوند. در این مرحله، ممکن است مدیران به‌جای بازبینی مسیر، تقویت ارتباطات و یادآوری هدف مشترک، به این نتیجه برسند که اصل پروژه اشتباه بوده است.

شناخت افت میانه مسیر به معنای توجیه ناکامی یا اصرار بر ادامه هر پروژه‌ای نیست. گاهی پروژه واقعاً به بازنگری جدی نیاز دارد و حتی باید متوقف شود. اما میان دشواری طبیعی مسیر و نشانه‌های واقعی شکست تفاوت وجود دارد. مدیری که این تفاوت را تشخیص نمی‌دهد، ممکن است پروژه را درست زمانی رها کند که به حمایت و اصلاح مسیر نیاز دارد. مدیری که افت انرژی را بخشی پیش‌بینی‌پذیر از مسیر می‌داند، می‌تواند برای آن برنامه داشته باشد، از جمله با تعیین نقاط عطف، ارائه بازخورد در میانه راه و یادآوری دستاوردهایی که تا آن مرحله حاصل شده‌اند.

پینک در کنار آغاز و میانه مسیر، به اهمیت پایان آن نیز توجه می‌کند. پایان یک دوره، یک پروژه یا حتی یک سال کاری می‌تواند فرصتی برای ارزیابی، بازنگری و آغاز دوباره باشد. بااین‌حال، در بسیاری از سازمان‌ها پایان دادن به فعالیت‌ها چندان جدی گرفته نمی‌شود. کمیته‌هایی که مأموریتشان به پایان رسیده، همچنان جلسه برگزار می‌کنند. پروژه‌هایی که دیگر توجیه اقتصادی یا عملیاتی ندارند، با اندکی تغییر عنوان ادامه پیدا می‌کنند. برنامه‌هایی هم که قرار بود در بازه‌ای مشخص اجرا شوند، سال‌ها در فهرست فعالیت‌های سازمان باقی می‌مانند.

گاهی سازمان‌ها در آغاز کردن توانمندند، اما در پایان دادن مشکل دارند. هزینه‌های صرف‌شده، نگرانی از پذیرش اشتباه یا عادت به ادامه دادن، مانع می‌شود که مدیران درباره ضرورت ادامه یک فعالیت پرسش کنند. پایان دادن به‌موقع می‌تواند تصمیمی مسئولانه برای آزاد کردن منابع، تمرکز بر اولویت‌های تازه و جلوگیری از اتلاف بیشتر باشد.

از این منظر، زمان‌بندی فراتر از انتخاب ساعتی مناسب برای برگزاری جلسه یا تعیین تاریخ اجرای پروژه است. زمان‌بندی یعنی موقعیت‌ها و ریتم‌ها را بشناسیم و بدانیم چه زمانی باید آغاز کنیم، چه زمانی باید صبور باشیم، چه زمانی باید انرژی تازه‌ای به مسیر تزریق کنیم و چه زمانی باید آن را به پایان برسانیم.

این نگاه برای سازمان‌هایی که در محیط‌های متغیر فعالیت می‌کنند، اهمیت بیشتری دارد. در فضای اقتصادی ایران، مدیران گاهی آن‌قدر منتظر روشن شدن همه جوانب یک تصمیم می‌مانند که فرصت اقدام از دست می‌رود. گاهی هم زیر فشار شرایط، برنامه‌ای را شتاب‌زده آغاز می‌کنند که زیرساخت‌های لازم برای اجرای آن هنوز فراهم نشده است. در هر دو حالت، در کنار درستی یا نادرستی تصمیم، نسبت آن با زمان و شرایط اجرا نیز اهمیت دارد.

برای مثال، در حوزه سرمایه انسانی، طراحی برنامه نگهداشت کارکنان زمانی اثربخش است که پیش از تبدیل نارضایتی‌های انباشته به تصمیم قطعی برای ترک سازمان انجام شود. دوره‌های آموزشی مدیران نیز زمانی می‌توانند به بهبود عملکرد منجر شوند که با نیاز واقعی آن‌ها و مسائل جاری تیم ارتباط داشته باشند. حتی ارزیابی عملکرد، اگر زمانی انجام شود که مدیر و کارمند فرصت کافی برای گفت‌وگو و بازنگری داشته باشند، می‌تواند از یک فرایند اداری به فرصتی برای یادگیری و اصلاح مسیر تبدیل شود. برای سنجش اثربخشی این فعالیت‌ها باید دید در چه زمانی و با چه آمادگی‌ای انجام شده‌اند.

پینک یادآوری می‌کند که زمان همیشه در اختیار ما نیست و نمی‌توانیم همه متغیرهای بیرونی را کنترل کنیم. بااین‌حال، می‌توانیم ریتم کار و انرژی افراد را بشناسیم، برای میانه دشوار پروژه‌ها برنامه داشته باشیم و پایان دادن به فعالیت‌ها و بازنگری در آن‌ها را بخشی از مدیریت بدانیم.

شاید یکی از تفاوت‌های مدیران باتجربه با مدیرانی که صرفاً بر اجرای برنامه‌ها تمرکز دارند، همین باشد. آن‌ها می‌دانند چه کاری باید انجام شود و چه زمانی باید دست به اقدام زد، فرصت داد یا مسیر را تغییر داد.

یک تصمیم خوب در هر شرایطی به نتیجه خوب منجر نمی‌شود. گاهی زمان اتخاذ تصمیم است که سرنوشت آن را تعیین می‌کند.

به اشتراک بگذارید:





نظر کاربران

نظری برای این پست ثبت نشده است.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

مطالب مرتبط

بازخوانی کارکرد سیاسی شاهنامه در دربار ایلخانی

آیین گرامیداشت «مرتضی فرهادی» در مراسم رونمایی از کتاب «کشتکاری، زیست‌بوم‌داری و فرهنگ» برگزار شد

روایت «بازایستادن» مردی برای ایران

صد ملک دل به نیم‌نظر می‌توان خرید

کشته‌شدگان واژگونی مرگ‌بار اتوبوس در محور دشت‌عباس به مورموری، به ۱۳ نفر رسید

این جاده از قبل بوی مرگ می‌داد

تجربه‌های دوران مدرسه می‌توانند بر مطالبه‌گری زنان در کسب‌وکار اثر بگذارند

ترس از حرف‌زدن از کلاس درس شروع می‌شود

ما همه‌چیز داریم!

پس از توقف جاده‌ای در داراب، اعضای شورای یک روستا به‌دلیل قطع ۸۰۰ درخت، تخریب و تصرف عدوانی با شکایت منابع طبیعی روبه‌رو شده‌اند

راهی از گردنه مرگ تا دادگاه

حفاظت از جنگل و قوانین منابع آب

گفت‌وگوی «پیام ما» با «فاطمه گلاب‌گیر»،‌ بازیکن تیم بسکتبال آکادمی سحر که هفته گذشته اتوبوس او و هم‌تیمی‌هایش واژگون شد

زخم‌های سفری ناتمام 

در نشست بنیادهای جامعه شناختی توسعه صنعتی در ایران مطرح شد

ایران و رؤیاهای ناتمام توسعه