تابستان ۱۴۰۵ تالاب انزلی خشک شد

مقایسه دو تصویر از تالاب انزلی و تفاوت‌های آماری فاجعه‌بار آن موجب شد تیرماه گذشته، کارزاری با موضوع «درخواست مسدودسازی فوری خروجی پهنه آبی تالاب انزلی و تخصیص حق‌آبه تالاب» توسط نهضت پرنده‌نگری تالاب انزلی راه‌اندازی شود و نزدیک به سه هزار نفر از جامعه محلی و فعالان فرهنگی و محیط‌زیست گیلان و ایران آن را امضا کنند.

تالاب انزلی با مساحت ۲۰ هزار هکتار، روزگاری دارای هفت پهنه آبی بود. طی دهه‌های مختلف، یک‌به‌یک این پهنه‌ها که شامل مناطقی مانند حسین‌بکنده، بخش شرقی، بخش مرکزی، سلکه، سرخانکل و سیاه‌کشیم است، خشک شدند و از آن فقط یک پهنه آبی برای نسل امروز و البته آینده باقی ماند که آن را با نام لاگون یا پهنه غربی تالاب انزلی می‌شناسند.

مساحت آبی این پهنه حدود هفت‌هزار هکتاری که از آن به‌عنوان تنها بازمانده تالاب انزلی یاد می‌کنند، زمستان گذشته به ۳۲۰۰ هکتار کاهش پیدا کرد و شوربختانه تابستان امسال به کمتر از ۵۲۰ هکتار رسید. از این لکه آب باقی‌مانده تا خروجی پهنه غربی تالاب، رودی کم‌عمق و لجنزار که دو قایق به‌سختی از کنار هم عبور می‌کنند، باقی مانده و اطراف آن تا چندین کیلومتر کاملاً خشک و به دشت تبدیل شده است.

وضعیت اورژانسی تالاب به‌گونه‌ای است که در صورت عدم رسیدگی اضطراری، مانند رساندن سرم و اکسیژن به یک بیمار اورژانسی، عمر تالاب به پایان می‌رسد و اجرای پروژه‌های کلان و درازمدت برای رفع سایر آسیب‌ها کفاف نمی‌دهد.

با وجود اینکه در هفته‌های گذشته اقدام‌های دلگرم‌کننده‌ای از سوی ادارات درباره کارزار مدیریت آب در پایین‌دست پهنه غربی و حوالی روستای ماهروزه انجام شده است، این فعالیت‌ها کافی نیست و با عدم تخصیص حق‌آبه تالاب انزلی توسط روستاها و شهرستان بالادست در رودخانه چافرود که تأمین‌کننده اصلی آب پهنه غربی تالاب انزلی است، این تالاب نابود می‌شود.

از طرف دیگر، با روند پرسرعت کاهش عمق دریای کاسپین که به حدود ۲ متر نیز رسیده است، حتی اگر میلیاردها مترمکعب آب هم وارد تالاب انزلی شود، با شیب فراوانی که به سمت دریا ایجاد شده است، دیگر آبی داخل آن باقی نمی‌ماند و با تخلیه آب، تالاب خشک می‌شود.

بنابراین برای حل این چالش راهی جز مسدودسازی خروجی آب و حفظ آن در پهنه غربی باقی نمی‌ماند. در غیر این صورت، آخرین بازمانده پهنه آبی تالاب انزلی برای همیشه نابود می‌شود.

حفظ آب در پهنه غربی تالاب انزلی، با در نظر گرفتن یکایک عوامل محیط‌زیستی، اجتماعی و معیشتی جامعه محلی، بسیار ساده است. احداث یک سد دریچه‌ای کوچک در مسیر روگای خروجی تالاب که به این نوع سد اصطلاحاً «واترلاک» گفته می‌شود، می‌تواند مانند تجربه موفق بسیاری از کشورهای دیگر، امکان تردد آسان دو قایق از کنار یکدیگر، تبادل جریان آب و خروج سیلاب را فراهم کند.

ایجاد یک بای‌پس ماهیان در کنار این سازه نیز امکان عبور آبزیان مهاجر را فراهم می‌کند و در عین حال می‌تواند زمینه ایجاد درآمد مکمل برای جامعه محلی، از جمله فعالان صنایع‌دستی، قایقرانان و صیادان، را فراهم آورد. این راهکار می‌تواند گزینه‌ای کم‌هزینه اما حیاتی برای حفظ تالاب انزلی باشد.
از این رو لازم است صیادان، قایقرانان و سایر ذی‌نفعان شرق، جنوب و به‌خصوص بخش مرکزی و غرب تالاب انزلی با یکدیگر همدل شوند، انتظار خود را مدتی از بهره‌برداری‌های همیشگی در تالاب که موجب کوتاه‌شدن عمر آن می‌شود، اندکی کم کنند و برای تأمین حق‌آبه و احداث سد دریچه‌ای، به هم دست اتحاد و یاری بدهند. تنها در این صورت است که تالاب انزلی برای نسل‌های آتی و فرزندان آینده گیلان، ایران و جهان حفظ می‌شود.