فرصت طلایی برای پیشگیری؛ چرا دریاچه نمک ارومیه نشد؟

وضعیت فعلی دریاچه نمک قم، هشداری جدی برای مدیریت منابع آب است. برخلاف دریاچه ارومیه که اکنون در مرحله «درمان پرهزینه» قرار دارد، دریاچه نمک هنوز در فاز «پیشگیری» است. هزینه‌های پیشگیری از خشک شدن کامل این تالاب و جلوگیری از فعالیت کانون‌های گرد و غبار، به مراتب کمتر از اقدامات ترمیمی است که سال‌هاست در سایر نقاط کشور صرف می‌شود. اولویت فوری در این منطقه، تخصیص حقابه قانونی از سوی وزارت نیرو و حفاظت از ساختار فیزیکی تالاب است.

 حقابه ۱۵۴ میلیون متر مکعبی؛ رؤیا یا واقعیت؟

بر اساس مصوبات شورای عالی آب، حداقل ۱۵۴ میلیون متر مکعب حقابه برای حوزه آبریز دریاچه نمک تعیین شده است. با این حال، شواهد میدانی نشان می‌دهد که ورودی آب به این دریاچه در سال‌های اخیر به شکلی نگران‌کننده کاهش یافته و عملاً نزدیک به صفر است. سدهای بالادستی و حوضچه‌های ذخیره کشاورزی، عمده جریان‌های سطحی را مسدود کرده‌اند. در حالی که تأمین این حقابه برای بقای زیست‌بوم منطقه حیاتی است، آنچه عملاً به دریاچه می‌رسد، نه آب جاری رودخانه‌ها، بلکه فاضلاب تصفیه نشده شهرهای بالادست است که نمی‌تواند جایگزین نیاز طبیعی تالاب باشد.

 شکستن پوسته نمکی؛ دروازه ورود ریزگردهای خطرناک

یکی از تهدیدات فیزیکی اخیر در این منطقه، حفر کانالی ۱۵ کیلومتری است که پوسته نمکی سطحی را شکسته و آب‌های زیرسطحی را مستقیماً در معرض تابش خورشید قرار داده است. این اقدام با افزایش شدید تبخیر، پیوستگی و سختی لایه‌های نمکی را از بین برده و باعث بروز ریزگردهای نمکی شده است. این غبار، برخلاف گرد و غبار معمولی، شور است و می‌تواند اراضی کشاورزی را قلیایی و بی‌حاصل کند، علاوه بر آنکه تهدیدی مستقیم برای سلامت عمومی و زیرساخت‌های استراتژیک منطقه (مانند جاده‌ها و ابنیه) محسوب می‌شود.

 ضرورت مدیریت یکپارچه و توسعه پایدار

طرح جامع مدیریت دریاچه نمک در سال ۱۴۰۲ تصویب شد، اما اجرای آن نیازمند هماهنگی استانی و تخصیص اعتبارات ملی است. حفاظت از این پهنه آبی نه تنها برای جلوگیری از فرونشست زمین، بلکه برای حمایت از «توسعه پایدار» در حوضه مرکزی ایران الزامی است. «محیط زیست» نباید در حاشیه تصمیمات اقتصادی قرار گیرد؛ چرا که پیامدهای خشک شدن دریاچه نمک، محدود به استان قم نمانده و بر اساس نقشه‌های هواشناسی، اثرات آن تا استان‌های دوردست نیز نفوذ خواهد کرد. این منطقه پتانسیل‌های «گردشگری» و اقتصادی خاص خود را دارد که با حفظ تالاب، امکان بقا خواهند داشت.

منبع : ایسنا