وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی به‌تازگی دستور داده است اموال فرهنگی‌ـ‌تاریخی و آثار هنری پژوهشکده هنرهای سنتی، با هدف ارتقای سطح حفاظت و تأمین امنیت، به‌صورت امانی به موزه ملی ایران منتقل شود.

نامه‌ها و دستور انتقال اموال

علی دارابی، قائم‌مقام وزیر و معاون میراث فرهنگی، در نامه‌ای به سیدرضا صالحی‌امیری، درخواست انتقال این آثار را مطرح کرده است. او هدف از این جابه‌جایی را فراهم‌کردن شرایط مناسب برای حفاظت، صیانت، مطالعه، معرفی و نمایش آثار هنرهای ملی کشور عنوان کرده است.

این نامه ۱۰ مرداد ۱۴۰۵ تنظیم شده و در آن تأکید شده است که انتقال آثار باید پس از طی مراحل و تشریفات قانونی انجام شود. پس از صدور مجوز نیز روزبه کردونی، مشاور عالی وزیر و مدیرکل حوزه وزارتی، در نامه‌ای به محمدابراهیم زارعی، رئیس پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری، خواستار بازدید فوری از مرکز هنرهای سنتی و سامان‌دهی اموال موجود شده است. در این دستور همچنین بر تحویل اشیای موجود در مرکز هنرهای سنتی به اداره‌کل موزه‌ها تأکید شده است.

وزیر: معترضان مسئله دیگری دارند

وزیر میراث فرهنگی در حالی بر انتقال اموال تأکید دارد که اعتراض‌ها به این تصمیم را بهانه‌ای برای برخی افراد می‌داند و حاشیه‌ای می‌خواند. به باور او، معترضان به انتقال اموال پژوهشکده هنرهای سنتی مسئله دیگری دارند و اعتراض اصلی آنها به جابه‌جایی این آثار مربوط نیست.

سیدرضا صالحی‌امیری، وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی، درباره تصمیم انتقال اشیای پژوهشکده هنرهای سنتی به موزه ملی ایران به «پیام ما» می‌گوید: «در مقاطع مختلف، دست‌کم سه نهاد درباره ضرورت جابه‌جایی و انتقال اشیای گران‌بها و تاریخی از محل‌هایی که احتمال قرارگرفتن آنها در معرض تهدید وجود دارد، مکاتبه کرده‌اند. نخستین مورد به دوره ناآرامی‌ها مربوط می‌شد و پس از آن نیز در جریان جنگ اخیر، بار دیگر بر این موضوع تأکید شد. محور اصلی این مکاتبات، حفاظت از اشیای تاریخی و ارزشمند و انتقال آنها از مکان‌های آسیب‌پذیر به محل‌های امن بوده است.»

او می‌افزاید: «در یکی از این مکاتبات تأکید شده بود که برخی اماکن متعلق به وزارت میراث فرهنگی ممکن است به‌دلیل شرایط خاص و موقعیت خود در معرض تهدید قرار داشته باشند؛ بنابراین، لازم است اشیای گران‌بها و تاریخی به اماکن و مخازن امن منتقل شوند. این موضوع تصمیمی شخصی یا سلیقه‌ای نبوده، بلکه براساس ملاحظات حفاظتی و مکاتبات رسمی مطرح شده است.»

وزیر میراث فرهنگی ادامه می‌دهد: «بر همین اساس، موضوع به مجموعه‌های مربوط ابلاغ شد. اشیای موجود در انبار گروه پژوهش‌های هنرهای سنتی نیز در چارچوب همین تصمیم به یکی از موزه‌ها یا مخازن امن موزه‌های تهران منتقل شد. هدف اصلی این بود که اشیای تاریخی در شرایطی نگهداری شوند که از خطرهای احتمالی دور باشند و امنیت آنها تضمین شود.»

هدف، انتقال اشیا به مکانی امن است

وزیر میراث فرهنگی تأکید دارد که این انتقال فقط با هدف حفاظت از اشیا در برابر آسیب‌های احتمالی انجام می‌شود و هدف دیگری ندارد.صالحی‌امیری می‌گوید: «موضوع اصلی، انتقال اشیا به مکانی امن است و اینکه این مکان دقیقاً کجا باشد، در درجه دوم اهمیت قرار دارد. آنچه برای ما اهمیت داشت، حفظ و صیانت از اشیای تاریخی و ارزشمند بود. با توجه به هشدارها و شرایط امنیتی موجود، نمی‌توانستیم نسبت به احتمال آسیب‌دیدن این آثار بی‌تفاوت باشیم. بنابراین، تصمیم گرفتیم تمهیدات لازم را برای انتقال و نگهداری امن آنها در نظر بگیریم.»

انتقال امانی به موزه ملی ایران

صالحی‌امیری می‌گوید: «در نهایت، پس از جمع‌بندی و مشورت میان مجموعه دوستان، گروه پژوهشی و همکاران موزه، تصمیم گرفته شد اشیای پژوهشکده هنرهای سنتی به‌صورت امانی به موزه ملی ایران منتقل و در مخازن این موزه نگهداری شوند. این تصمیم پس از بررسی شرایط و با توجه به ظرفیت‌های موجود برای نگهداری امن آثار اتخاذ شد. تصمیم دیگری نیز برای انتقال یا جابه‌جایی این اشیا به مکانی دیگر گرفته نشده است.»

او می‌افزاید: «انتقال اشیا به موزه ملی ایران براساس مکاتبات نهادهای امنیتی انجام شده و اسناد و مستندات مربوط به آن نیز وجود دارد. ما این تصمیم را به‌صورت رسمی ابلاغ و پیگیری کردیم تا انتقال اشیا انجام شود. بنابراین، اگر درباره چرایی این تصمیم ابهامی وجود دارد، می‌توان مستندات و مکاتبات موجود را بررسی و روند تصمیم‌گیری را به‌دقت دنبال کرد.»

وزیر میراث فرهنگی تأکید می‌کند: «ضرورت این انتقال، با توجه به شرایط موجود، کاملاً جدی بود؛ زیرا مجموعه وزارتخانه نیز در جریان بمباران اخیر در معرض تهدید قرار گرفت. در مقابل وزارتخانه حمله‌ای صورت گرفت و همین مسئله نشان داد که نمی‌توان احتمال آسیب‌پذیری این محدوده را نادیده گرفت. در چنین شرایطی، طبیعی است که برای حفاظت از اشیای تاریخی و ارزشمند نیز تمهیدات لازم اندیشیده شود.»

صالحی‌امیری می‌گوید: «بخش زیادی از ساختمان وزارت میراث فرهنگی در جریان حمله اخیر آسیب دید. شیشه‌های ساختمان شکست و بخش‌هایی از سقف نیز تخریب شد. وقتی ساختمانی در چنین شرایطی آسیب می‌بیند، نمی‌توان نسبت به امنیت اشیای تاریخی و ارزشمندی که در آن یا محدوده اطراف آن نگهداری می‌شوند، بی‌تفاوت بود. بنابراین، ضرورت اتخاذ تمهیدات حفاظتی برای وزارت میراث فرهنگی، به‌دلیل قرارگرفتن در محدوده‌ای در معرض تهدید، قطعی است.»

او می‌افزاید: «در چنین شرایطی، انتقال موقت و امانی اشیا به محلی امن، اقدامی برای حفاظت از آنهاست و نباید آن را به‌معنای تغییر دائمی محل نگهداری آثار یا تغییر کاربری مجموعه تلقی کرد. تصمیم گرفته‌شده مشخص و روشن است: انتقال امانی اشیا به موزه ملی ایران و نگهداری آنها در مخازن امن این موزه.»

صالحی‌امیری تأکید می‌کند: «به اعتقاد من، جنجال ایجادشده درباره اصل انتقال امانی اشیا به موزه ملی ایران موضوعیت ندارد. موزه ملی ایران یکی از امن‌ترین نقاط کشور برای نگهداری آثار تاریخی است. وقتی قرار است اشیای ارزشمند از محلی در معرض تهدید به مخزنی امن منتقل شوند، باید امنیت و حفاظت از آنها در اولویت قرار گیرد. بنابراین، نباید اصل موضوع، یعنی حفاظت از آثار، تحت‌تأثیر حاشیه‌ها قرار گیرد.»

وعده سخنگوی دولت برای پیگیری

فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت، در پاسخ به درخواست مخاطبان برای پیگیری وضعیت انتقال اموال فرهنگی‌ـ‌تاریخی و آثار هنری پژوهشکده هنرهای سنتی به مجموعه سعدآباد و موزه ملی ایران، قول داد این موضوع را پیگیری کند.

مهاجرانی گفت: «من به‌عنوان سخنگوی دولت از جزئیات سیاست‌های وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی اطلاع ندارم؛ اما به‌عنوان عضوی از ایکوم، دغدغه شما را دارم. موضوع را از وزارتخانه پیگیری می‌کنم و گزارش آن را ارائه می‌دهم.»

سخنگوی دولت افزود: «پس از آغاز جنگ ۱۲روزه، افرادی که اشیا را جمع‌آوری و به مخازن منتقل کردند، همواره نگران بودند که اگر دوباره جنگی رخ دهد، چه اتفاقی می‌افتد. ما با دشمنی مواجهیم که به هیچ قاعده و اصلی پایبند نیست. مگر مدرسه میناب، مدرسه نبود؟ دیدیم که حمله به این مدرسه چه فاجعه‌ای آفرید. مگر ورزشگاه لامرد، ورزشگاه نبود؟ دیدیم که دشمن چه فاجعه‌ای خلق کرد. مگر بیمارستان شهید بقایی اهواز، بیمارستان کودکان مبتلا به سرطان نبود؟ مگر بیمارستان بوشهر، بیمارستان نبود؟ ما با موجودی روبه‌رو هستیم که به هیچ قاعده و قانونی پایبند نیست.»

بااین‌حال، ابهام اصلی همچنان پابرجاست: چرا پیش‌تر علت دیگری برای انتقال اموال پژوهشکده هنرهای سنتی اعلام شده بود، اما پس از بالاگرفتن اعتراض‌ها، حفاظت از آثار در برابر پیامدهای جنگ به‌عنوان مبنای این تصمیم مطرح شد؟ انتشار مکاتبات مورد اشاره و توضیح روشن درباره روند تصمیم‌گیری می‌تواند مشخص کند که آیا این دو روایت، اجزای یک تصمیم واحد بوده‌اند یا دلیل انتقال اموال در طول زمان تغییر کرده است.