سال‌هاست در سراسر جهان، زنان با موفقیت در نقش محیطبان فعالیت می‌کنند؛ از گشت‌زنی و بازرسی و مبارزه با شکار غیرقانونی تا اجرای برنامه‌های آموزشی و تعامل با جوامع محلی. اما در ایران، این حق نه‌تنها از زنان سلب شده، بلکه اساساً در دستورکار سیاستگذاران و مسئولان هم قرار ندارد؛ نه به‌دلیل ناتوانی زنان، بلکه به‌خاطر درکی محدود از ماهیت این حرفه و نیازهای واقعی حفاظت از محیط‌زیست.

به‌طور خلاصه، وظایف محیطبان‌ها در ایران به این شرح است:
«محیط‌بان کسی است که مسئولیت اجرای قوانین و مقررات شکار و صید و حفاظت و بهسازی محیط‌زیست را در سطح حوزه استحفاظی خود برعهده دارد و در زمینه حفاظت از حیات‌وحش، اکوسیستم، جلوگیری از آلودگی محیط‌زیست و ممانعت از تجاوز به مناطق تحت‌کنترل سازمان و منابع‌طبیعی در حوزه استحفاظی خود اقدام می‌کند.»

از دو جهت می‌توان به شرح وظایف و حضور زنان در نقش محیطبان پرداخت. نخست آنکه در شرح وظایفی که سازمان حفاظت از محیط‌زیست برای محیطبانان منتشر کرده، جایگاه‌های متعددی وجود دارد که زنان می‌توانند در آن قرار گیرند؛ وظایفی مانند جمع‌آوری اخبار، ارزیابی اطلاعات و پیشگیری از تخریب و آلودگی محیط‌زیست، آماربرداری حیات‌وحش، نمونه‌برداری از گونه‌های گیاهی و جانوری و…؛ که تنها چند نمونه از کارهایی است که همین حالا نیز بسیاری از آنها توسط زنان، در نقش پژوهشگر، انجام می‌شود. بخش دیگر حلقه گمشده در شرح وظایف محیطبان‌ها، وظیفه‌ای است که محیطبانان زن می‌توانند به‌خوبی و گاهی حتی بهتر از مردان انجام دهند: آموزش و تعامل با مردم محلی و بومی.

اگر بخواهیم به شرح شغلی محیطبان‌ها از نگاه فدراسیون جهانی محیطبان‌ها نگاهی بیندازیم، به این دسته‌بندی می‌رسیم: ۱-حفاظت و بازسازی، ۲-اعمال قانون و نظم، ۳-ارتباط اجتماعی، ۴-آموزش و آگاهی‌بخشی، ۵-نظارت و تحقیق، ۶-مدیریت ریسک و امداد.

با مقایسه این دسته‌بندی‌ها با شرح شغلی محیطبانان در ایران، کاملاً متوجه نبودن یا کمرنگ بودن بخش «آموزش و آگاهی‌بخشی» و همچنین «ارتباطات اجتماعی» که جوامع محلی نیز جزئی از آن هستند، می‌شویم.

در نهایت، زنان هم در شرایط فعلی می‌توانند نقش محیطبان را بپذیرند و هم با اصلاح شرح وظایف محیطبان، می‌توانند بخش مهمی از حفاظت، یعنی آگاهی و ارتباط با مردم محلی، را پوشش دهند. همان‌طورکه در سال‌های اخیر سازمان‌های جهانی بر دخیل کردن مردم محلی در حفاظت از محیط‌زیست و حیات‌وحش تأکید زیادی دارند، زنان می‌توانند به‌عنوان اهرمی اصلی در این زمینه عمل کنند.

در کشورهایی مانند پاکستان که محدودیت‌های اجتماعی زیادی برای فعالیت زنان در جامعه وجود دارد، این امکان فراهم شده است که زنان به‌عنوان محیطبان وارد فضاهای خصوصی زنان شوند و با اعتمادسازی و لحنی ملایم و محترمانه، در کاهش تنش‌های موجود نقش پررنگی داشته باشند. به‌طور کلی، مطالعات نشان داده‌اند زنان محیط‌بان در دنیا، علاوه‌بر فعالیت‌های مشترک با مردان، در کاهش تعارضات و درگیری‌ها نقش بسیار مهمی دارند و در همین مسیر، درباره شکارهای غیرمجاز یا دیگر تخلف‌ها اطلاعات بیشتری نسبت به حالت معمول به دست می‌آورند. این، نتیجه موفقیت آنها در ایجاد ارتباط مؤثر با مردم محلی و بومی است.

در ایران نیز لازم است گام‌های حضور زنان در این عرصه برداشته شود تا هم از حقوق برابر در انتخاب شغل مورد علاقه خود بهره‌مند شوند و هم با نقش‌پذیری آنان، حفاظت در مسیر درست‌تر و کامل‌تر خود قرار گیرد. این گام‌ها می‌تواند با حضور زنان در فعالیت‌های آموزشی و مشارکتی آغاز شود تا بسترهای فرهنگی و اجتماعی، به‌تدریج، ظرفیت پذیرش زنان را در شاخه‌های بیشتری از این شغل پیدا کند.