منطقه آزاد انزلی ترسیم‌کننده افق‌های جدید برای مناسبات اقتصادی و ترانزیتی ایران در میان مناطق آزاد هفتگانه نسل‌های اول تا سوم ایران است. منطقه آزاد انزلی با واقع شدن در استان گیلان از مزیت رقابتی متمایزی نسبت به سایر مناطق، حتی مناطق آزاد نسل چهار (هفت منطقه آزاد جدید) برخوردار است؛ استانی که در حوزه حمل‌ونقل داخلی و بین‌المللی از تنوع کامل بسترهای نقل و انتقال کالا یعنی حمل جاده‌ای(زمینی) ریلی، دریایی(کشتیرانی) و هوایی بهره‌مند است. درعین‌حال، مردمان این سامان دارای سابقه ۴۰۰ساله در ارتباطات تجاری با کشورهای حوزه دریای کاسپین، اوراسیا، به‌ویژه روسیه، است. این مهم زمانی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که توجه داشته باشیم از دوران منازعات صفویان و عثمانی که منجر به ناامن شدن مسیر ترانزیتی شرق به غرب شد، از مسیر بندر انزلی به بنادر بادکوبه(باکو: جمهوری آذربایجان) و هشترخان(آستراخان: روسیه) جهت حضور پادشاهان قاجار، تجار ایرانی و دانش‌‌آموختن دانش‌پژوهان ایرانی در غرب استفاده می‌کردند.

از سوی دیگر، گیلان یکی از قطب‌های گردشگری کشور بود که تنوع جغرافیایی و آب‌وهوایی آن در همجواری سلسله‌جبال البرز، با جنگل‌های هیرکانی، قابلیت منحصر‌به‌فردی در شاخه‌های مختلف گردشگری به این استان عطا می‌کند. در این میان، یکی از مزایای استان گیلان وجود منطقه آزاد انزلی در این استان است، با این پیش‌فرض که منطقه آزاد به‌عنوان مزیت مضاعف بر مزایای موجود در گیلان‌زمین، عمل می‌کند و کارویژه آن، هم‌افزایی، مدیریت و راهبرد سایر توانمندی‌های استان(محصولات کشاورزی، شیلاتی، تولیدی-صنعتی) در مسیر بهره‌برداری حداکثری از ظرفیت‌ها و فرصت‌های ژئواستراتژیک، ژئواکونومیک و ژئواکونومی استان در حوزه‌های دیپلماسی اقتصادی و دیپلماسی ترانزیتی جمهوری اسلامی ایران عمل می‌کند. آنچه درباره منطقه آزاد انزلی و استان گیلان در معادلات ترانزیتی داخلی و خارجی حائز اهمیت ویژه است، این واقعیت است که از چهار مسیر اصلی ترانزیتی کریدور شمال-جنوب در بخش شمالی کشورمان، دو مسیر زمینی(آستارا) و دریایی(بندرانزلی) از گیلان عبور می‌کند و درعین‌حال مسیر ترانزیتی ایجادشده توسط منطقه آزاد، یعنی کریدور چین-قزاقستان-ایران(منطقه آزاد انزلی)، در قالب بخش فرعی طرح «یک کمربند یک جاده» چین برای کشورهای غرب آسیا عمل می‌کند. منطقه آزاد انزلی به‌عنوان نخستین منطقه آزاد شمال کشور از حدود شش ماه پیش تاکنون تحولات قابل‌توجهی را در شاخص‌های زیرساختی و توسعه‌ای ایجاد و تجربه کرده است.

براین‌اساس، طی این دوره زمانی مسیر ریلی رشت(پیربازار) به منطقه آزاد انزلی متصل شده و درعین‌حال اسکله رو-رو در مجتمع بندری کاسپین نیز مورد بهره‌برداری قرار گرفته و از سوی دیگر محدوده جغرافیایی آن نیز از دو هزار و ۲۵۰ هکتار به بالغ‌بر هشت هزار و ۶۰۰ هکتار افزایش یافته است و در این چارچوب، فرودگاه بین‌المللی سردارجنگل رشت، شهرک‌های صنعتی خمیران، ضیابر، سفیدرود و اراضی ملی اطراف آن به اراضی تحت‌حاکمیت قانون و مقررات منطقه آزاد انزلی اضافه شده است. درباره اتصال ریل باید تصریح کرد با وصل شدن بندرکاسپین به شبکه ریل سراسری نه‌تنها دریای شمالی به دریاهای جنوبی کشورمان متصل شده، بلکه مهمترین زیرساخت عملیاتی‌سازی کریدور شمال-جنوب برقرار شده و زمینه گسترش مناسبات کشورهای حوزه دریای کاسپین و اوراسیا با حوزه جنوب خلیج‌فارس نیز مهیا شده است.

درباره اضافه شدن فرودگاه رشت نیز می‌توان به فرصت‌هایی چون توسعه گردشگری، حضور نیروهای متخصص طرح‌های سرمایه‌گذاری در منطقه آزاد انزلی، امکان برگزاری دوره‌های آموزشی با حضور اساتید و مدرسین بین‌المللی، و برقراری خطوط پروازی باری برای صدور و ترانزیت کالاها و محصولات تولیدی با ارزش‌افزوده بالا اشاره‌ کرد. دیگر وجه تمایز منطقه آزاد انزلی بهره‌مندی از نیروی انسانی باکیفیت در این استان و استان‌های همجوار است. درعین‌حال، در این بازه زمانی مدیرعامل سازمان عامل این منطقه از جنس وزارت‌ راه و مشرف به مباحث ترانزیتی است و با وزیر کنونی راه‌وشهرسازی همکار بوده، استاندار گیلان یک اقتصاددان، سازمان بنادری است  و دبیر شورای‌عالی مناطق آزاد نیز شش سال مدیرعامل نخستین منطقه آزاد شمال کشور بوده است. وجود فهم نزدیک از مفهوم و موضوع مشترک در فضای مدیریتی کشورمان، نقش مهمی در تحقق برنامه‌ها و طرح‌های مدیریتی برای هر سازمان و نهادی ایجاد می‌کند. خروجی مزیت‌ها و فرصت‌های پیش‌گفته، پیگیری تحقق اولویت‌های راهبردی منطقه آزاد انزلی است که بدین‌صورت پیشنهاد می‌شود: اولین و مهمترین کارکردهای منطقه آزاد انزلی ایفای نقش محوری در مناسبات ترانزیتی سه کشور چین، روسیه و هند است که در قالب دو کریدور پیش‌گفته نمایان می‌شود و با تکیه بر مزایا و معافیت‌های قانونی، گمر‌کی و ارائه بسته‌‌های تشویقی، زمینه تعریف منافع برای فعالین اقتصادی کشورهای فوق را برساخته و بازتولید می‌کند. دومین موضوع به قابلیت ایفای نقش خوشه صنعتی برای سبد محصولات کشاورزی، شیلاتی، تولیدی-صنعتی گیلان و استان‌های همجوار است.

این مهم با عنایت به مزایا و معافیت‌های قانونی، زیرساخت‌های حمل‌ونقلی و موقعیت جغرافیایی آن در ارتباط با قطب‌های تولیدی ایران پیشنهاد می‌شود. سومین نقش و کارکردی که منطقه آزاد انزلی می‌تواند برای خود تعریف کند، معطوف به کسب‌وکارهای جدید مبتنی‌بر وب، شرکت‌های دانش‌بنیان، تجاری‌سازی علم و رابطه دانشگاه و صنعت است. درنهایت گردشگری یکی دیگر از مزیت‌های رقابتی نخستین منطقه آزاد شمال کشور است که براین‌اساس‌ از اکوتوریسم تا گردشگری فرهنگی، نمایشگاهی، توریسم ورزشی، درمانی، در کنار برپایی رویدادهای فرهنگی و هنری می‌توان زمینه آشنایی و تقویت نقاط مشترک فرهنگی-تمدنی با بازارهای هدف کشورمان به‌منظور بسترسازی برای پذیرش تولیدات ایرانی فراهم می‌کند.

پادکست خبری ۱۶ اسفند ۱۴۰۳