میراث فرهنگی: بدون اطلاع ما درخت را قطع کردند

درخت چندصدساله خیابان سپه قزوین دیروز توسط شهرداری این شهر قطع شد و میراث‌فرهنگی می‌گوید این اقدام بدون اطلاع این اداره‌کل صورت گرفته است. «علیرضا خزائلی»، مدیرکل میراث‌فرهنگی قزوین، دیروز و به‌دنبال انتشار ویدئویی از قطع درختی کهنسال در خیابان سپه قزوین، به خبرگزاری ایرنا گفته است: «گزارشی از سازمان پارک‌ها و فضای سبز شهرداری قزوین مبنی‌بر خشک شدن و احتمال خطر واژگونی درخت کهنسال امروز به دست ما رسید که براساس ضوابط مقررات شهرداری درختان خشک قطع و جمع‌آوری شود و یا مابه‌ازای درخت قدیمی درخت جوانی کاشته خواهد شد. اما قطع درخت کهنسال در خیابان سپه قزوین بدون اطلاع به سازمان میراث‌فرهنگی صورت گرفت که مورد اعتراض جمعی از فعالان این عرصه شد.» خزائلی در این گفت‌وگو تأکید کرده است: «به‌طور معمول کارشناسان میراث‌فرهنگی درختانی را که قدمت چندصدساله و تاریخی دارند، به یکی از نمادهای مبلمان شهری تبدیل و از آن نگهداری می‌کنند؛ اما این سازمان بعد از قطع درخت در جریان ماجرا قرار گرفت. شهرداری قزوین و همچنین سازمان میراث‌فرهنگی باید با هماهنگی یکدیگر نسبت به این مسائل تصمیم‌گیری کنند.» ذکر این نکته ضروری است که خیابان سپه قزوین به‌عنوان اولین خیابان ایران در فهرست میراث ملی به ثبت رسیده است و هرگونه اقدام در آن باید با هماهنگی و مجوز میراث‌فرهنگی صورت گیرد.  

شهرداری: درخت خشک و پوسیده بود

«محمدصالح صالحی»، رئیس سازمان پارک‌ها و فضای سبز شهرداری قزوین، در گفت‌وگو با «پیام‌ما» درباره این اقدام می‌گوید: «این درخت خشک و خطرساز بود و برای قطع کردن آن، رأی کمیسیون ماده ۷ را اخذ کرده بودیم. کارشناسان بعد از بازدید اعلام کرده بودند که درخت خطرساز است و باید قطع شود. این درخت کاملاً خشک شده بود و خطر سقوط داشت و داخل آن کاملاً پوسیده شده بود و در ویدئوی منتشرشده این امر کاملاً مشخص است. درخت پوسیده را نمی‌شود حفظ کرد.» به‌گفته صالحی هفت سال پیش هم که این درخت شروع به خشک شدن کرده بود، تاج آن برداشته شده بود. صالحی در پاسخ به این سؤال که چرا بخشی از این درخت به‌عنوان نمادی از یک درخت کهنسال در محدوده تاریخی شهر به‌شکل نمادین حفظ نشده بود؟ می‌گوید: «قانون این اجازه را به ما نمی‌دهد که یک درخت پوسیده که احتمال وارد آوردن آسیب به عابران و شهروندان را دارد، حفظ کنیم. ما موظفیم که رفع خطر کنیم. این درخت حدود ۱۲ سال است که روند خشک شدنش آغاز شده و ارتباط بین ریشه و بدنه آن کاملاً قطع شده بود و حفظ آن حتی به‌شکل نمادین هیچ توجیه منطقی نداشت.» او تأکید می‌کند سازمان پارک‌ها نمی‌تواند تصمیم به قطع یک درخت بگیرد، حتی اگر بیش از ۱۰ سال از خشک شدن آن گذشته باشد. این اقدام مصوبه کمیسیون ماده ۷ را داشت، سازمان پارک‌ها و فضای سبز فقط مجری این مصوبه بوده است.

فعالان میراث فرهنگی: این درخت بخشی از هویت تاریخی خیابان سپه بود

انتشار ویدئویی که دیروز در شبکه‌های اجتماعی دست به دست شد، واکنش بسیاری از فعالان و علاقه‌مندان میراث‌فرهنگی را به‌دنبال داشت. تجارب مختلف در دنیا نشان می‌دهد وقتی یک درخت هویتی فراتر از یک موجود زنده پیدا می‌کند، راه‌هایی برای حفظ آن به‌عنوان یک نماد وجود دارد. در ایران نیز هنرمندانی هستند که درختان کهنسالی را که امکان احیای آنها وجود ندارد، در همان مکان که ریشه در خاک دارند، تبدیل به آثار هنری می‌کنند تا هویت معنوی این درختان حفظ شود. اما قطع درخت از پایین‌ترین نقطه بدنه آن، با این توضیح که خشک و پوسیده و خطرساز است، آسان‌ترین راهکار در مواجهه با یک درخت کهنسال است که عمر آن به پایان رسیده است. البته تصاویر نشان می‌دهد محدوده اطراف این درخت تا نزدیک بدنه سنگفرش شده و چه‌بسا نبود اقدامات حفاظتی مناسب و قطع راه دسترسی درخت به آب و خاک مناسب، باعث خشک شدن آن شده باشد.

«سعید زارع‌پور»، فعال میراث‌فرهنگی قزوین، که ویدئوی مربوط به قطع این درخت را در صفحه اینستاگرام خود منتشر کرد و پیش‌ازاین درباره حفظ درختان باغستان‌های قزوین هم اقدامات و پیگیری‌هایی انجام داده بود، در گفت‌وگو با «پیام ما» با اشاره به اینکه این ویدئو و توضیحات مربوط به آن را یکی از شهروندان برای او ارسال کرده است، می‌گوید: «این اتفاق صبح روز جمعه حوالی ساعت ۷ افتاده است و باتوجه‌به اینکه شهرداری در یک ساعت غیرمعمول چنین اقدامی را انجام داده، این شبهه ایجاد می‌شود که شاید تخلفی در حال وقوع بوده است.» او به پیشینه این موضوع و تجربه قطع درختان باغستان قزوین اشاره می‌کند و می‌گوید: «چنین اتفاقی قبلاً هم درباره باغستان سنتی قزوین هم افتاده بود، ما شاهد بودیم که شبانه تعدادی از درختان باغستان را قطع کردند.»

درختان کهنسال به‌عنوان نمادهای زنده تاریخ و فرهنگ، نقشی حیاتی در حفظ هویت طبیعی و تاریخی مجموعه‌های فرهنگی ایفا می‌کنند. این درختان نه‌تنها از نظر زیست‌محیطی ارزشمند هستند بلکه در بسیاری از موارد، بخشی از هویت یک مجموعه هستند که روایتگر بخشی از تاریخ است. قطع درخت خیابان سپه اولین مورد از برخورد قهری با درختان کهنسال موجود در مجموعه‌های تاریخی نبود، پیش‌ازاین هم اخباری از قطع درختان کهنسال در مجموعه تاریخی سعدآباد و احوال ناخوش درختان باغ جهانی فین و قطع آن درختان منتشر شده بود. درختانی که فارغ از اهمیت محیط‌زیستی، دارای هویتی تاریخی هم هستند و لازم است به‌گونه‌ای، ولو به‌صورت نمادین، اقداماتی برای حفظ آنها صورت گیرد؛ اما معمولاً کوتاه‌ترین راه مطلوب مدیرانی است که از ضرورت حفظ چنین نشانه‌های هویتی آگاه نیستند.