پاییز سال گذشته، دولت لایحه عضویت ایران در اتحادیه جهانی انرژی خورشیدی را به مجلس برد. اعضای کمیسیون انرژی به این لایحه رأی مثبت دادند. لایحه برای تصویب در صحن علنی مجلس ماند و تا امروز خبر دیگری از آن نشنیده‌ایم. این لایحه درصورت تصویب و قانونی شدن و اجرا، کمک بسیاری به توسعه انرژی خورشیدی می‌کند. چه تصمیمی برای این لایحه گرفته شده است؟

ساخت نیروگاه‌های خورشیدی جزو نیروگاه‌های پرهزینه است و توسعه این نوع تکنولوژی حتماً مستلزم سرمایه‌گذاری و انتقال تکنولوژی است. بنابراین، برای توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر در کشور حتماً نیازمندیم با سایر کشورها به‌ویژه کشورهای صاحب فناوری ارتباط داشته باشیم. برای اینکه بتوانیم از ظرفیت کشورهای دیگر و اتحادیه جهانی انرژی خورشیدی به‌نفع کشور در باب انتقال تکنولوژی، بحث تحصیل سرمایه‌گذاری و موارد دیگر استفاده کنیم، این لایحه توسط دولت تدوین شد، به مجلس فرستاده شد و مجلس هم موافقت کرد.

ظرفیت اتحادیه جهانی در این زمینه کمک‌کننده است. هرچند این عضویت‌ها اثر کوتاه‌مدت ندارد و آثارش را در میان‌مدت یا بلندمدت نشان می‌دهد. البته اینکه چه اتفاقی برای ادامه این تصمیم‌گیری مهم افتاد، دولت باید توضیح دهد که چه کاری برای پیگیری آن انجام داده است.

باوجود ظرفیت عظیم انرژی خورشیدی در ایران این انرژی در ایران مهجور مانده است. مجلس چه برنامه‌ای دارد برای اینکه دولت موظف شود از انرژی‌های تجدیدپذیر به‌ویژه نیروی خورشیدی استفاده کند؟

 ذهنیت کمیسیون انرژی مجلس این است که هر کمکی برای توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر در کشور نیاز است و دولت متقاضی آن است، انجام دهد. علاوه‌براین، مجلس حتی موارد و بندهای دیگری به‌خصوص در قانون بودجه ۱۴۰۲ و برنامه هفتم توسعه اضافه کرده. درواقع هدف، توسعه این انرژی در کشور است؛ به‌خاطر ظرفیت بالای این انرژی در ایران و تراز منفی انرژی گاز که چالش بسیاری به‌لحاظ اقتصادی و اجتماعی در فصل زمستان و به‌خصوص در پیک مصرف ایجاد می‌کند.

چالش‌های پیش‌ روی صنعت انرژی‌های تجدیدپذیر بسیار زیاد است. یکی از این موارد ورود و حضور بخش خصوصی در این حوزه و دست‌وپنجه نرم کردن با مشکلات و گره‌هایی است که با دست دولت باز می‌شوند؛ از جمله پرداخت بدهی این شرکت‌ها. مجلس شورای اسلامی برای حل معضلاتی ازاین‌دست و حمایت از بخش خصوصی در توسعه انرژی‌های پاک چه راهکارهایی اندیشیده؟

برای حمایت از بخش خصوصی و شرکت‌هایی که در این زمینه اقدام به سرمایه‌گذاری می‌کنند، در قانون مانع‌زدایی از توسعه صنعت برق مواردی پیش‌بینی کرده‌ایم. از جمله این موارد، در بودجه‌های سنواتی ردیف‌هایی را مشخص کرده‌ایم در بازپرداخت بدهی وزارت نیرو به شرکت‌هایی که در بخش توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر سرمایه‌گذاری کرده‌اند و طلب دارند. به‌خصوص در برقی که به شبکه برق‌رسانی دادند. سازمان برنامه‌وبودجه کشور مکلف شد در لوایح بودجه سنواتی، ردیف مشخصی را تحت‌عنوان «تعهدات دولت بابت مابه‌­التفاوت قیمت‌های تمام­‌شده و تکلیفی فروش برق مصرفی و انشعاب» ظرف سه سال از تاریخ لازم‌الاجرا شدن این قانون، کلیه مطالبات صنعت برق با استفاده از ابزارهای مالی مختلف تسویه شود و گزارش آن را در پایان تیرماه هر سال به کمیسیون‌های اقتصادی، انرژی و برنامه‌وبودجه و محاسبات مجلس شورای اسلامی ارائه کند. دولت از طریق سازمان برنامه‌وبودجه کشور مکلف است بدهی‌های منتقل‌شده به سازمان‌ها و شرکت‌های زیرمجموعه وزارت نیرو در اجرای قانون رفع موانع تولید رقابت‌پذیر و ارتقای نظام مالی کشور را از طریق یارانه قیمت‌های تکلیفی از دولت که در چهارچوب قوانین و مقررات مربوط، ایجاد شده است، تسویه کند. همچنین، در مجلس به دولت مجوز دادیم و تکلیف کردیم اجازه صادرات برق به این شرکت‌ها و نیروگاه‌های سرمایه‌گذار به کشورهای همسایه در مقاطعی از سال که پیک مصرف نیست، داده شود تا بتوانند با قیمت صادراتی فروش داشته باشند.

 آیا قوانین موجود برای حمایت از توسعه انرژی‌های پاک به‌ویژه انرژی خورشیدی کافی است؟

 من فکر می‌کنم خلأ قانونی نداریم؛ باتوجه‌به قانون مانع‌زدایی از توسعه صنعت برق و قوانینی که جسته و گریخته در قوانین بالادستی داریم و همچنین نگاه ویژه‌ای که مجلس در قانون سنواتی و بودجه سنواتی نسبت به انرژی‌های پاک داشته. اما برای سرعت بخشیدن بیشتر و برای اینکه زمینه کارزودتر از گذشته فراهم شود، آیا نیاز به قانون هست؟ طبیعتاً نیاز وجود دارد و هیچ‌وقت نمی‌توانیم ادعا کنیم در نقطه ایده‌آل هستیم. در هر سیستمی همین است. همیشه مطلوب‌تری وجود دارد و باید تلاش کنیم بهبود مستمر را داشته باشیم. همان‌طورکه بهبود مستمر در اجرا مؤثر است، قطعاً در قانونگذاری هم این موضوع قابل تعریف است. منتها فکر می‌کنم دولت باید بخواهد و مطرح کند. ببینند آیا در اجرا گره و مشکلی وجود دارد و یا اگر قانون جدیدی گذاشته شود، به روند اجرای کارها کمک می‌کند یا لایحه‌ای درخواست شود و مجلس هم کمک می‌کند توسعه این انرژی‌ها در کشور اتفاق بیفتد.

 باوجود این الزام قانونی آن‌گونه‌ که باید استفاده از انرژی‌های پاک جدی گرفته نشد. چرا به اهداف این برنامه نرسیدیم؟

بله، قرار بود در برنامه ششم، توسعه پنج هزار مگاوات انرژی‌های تجدیدپذیر اتفاق بیفتد، ولی در پایان برنامه ششم به هزار مگاوات هم نرسیدیم. تقریباً ۲۰ درصد هدف‌گذاری انجام شد. چون راه طولانی برای توسعه این انرژی‌ها در کشور در پیش داریم.

موانع کجاست؟

موانع متعدد است. به‌عنوان‌مثال هزینه‌های بالای اجرا، عدم اجرای تعهدات توسط دولت، قولی داده شده اما خیلی موارد متناسب با آن قول عمل نشده، حمایت‌ها قوی نبوده، در بازپرداخت تعهدات مشکلاتی ایجاد شده. کاهش ارزش پول ملی به‌خصوص در سال ۹۶ و ۹۷ که همین‌طور ادامه یافت، بسیار به توسعه این انرژی‌ها آسیب زد و توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر را در مقایسه با نیروگاه‌های حرارتی دچار مشکل کرد. آن زمان بهره از انرژی حرارتی به‌صرفه بود. نرخ‌های خرید تضمینی تغییر قابل‌توجهی متناسب با اجرای پروژه‌ها نداشت که آسیب زیادی زد.

باتوجه‌به اینکه توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر در برنامه هفتم پیشرفت هم مورد تأکید قرار گرفته است، مجلس چه برنامه‌ای برای رفع موانع توسعه، تسهیل روند آن و موظف کردن دولت برای سرعت‌بخشیدن و بهره‌برداری بیشتر از این انرژی‌ها در نظر دارد؟

 کار مجلس قانونگذاری است. جاهایی احصا کردیم که بخشی از قوانین شاید عملیاتی و اجرایی نبوده. بسیاری از اینها در قانون مانع‌زدایی از توسعه صنعت برق اصلاح و به‌روز شد. بخشی این اصلاحات را داشتیم و بخشی هم نظارت است. جلسات متعددی با دولت و وزارت نیرو گذاشتیم. در مواردی وزارت نیرو وظایف و مسئولیت‌هایی دارد و نتوانسته انجام دهد. برای پیگیری اینها در کمیسیون جلسات متعدد گذاشتیم و پیگیر شدیم. مثلاً در مواردی متوجه شدیم سازمان برنامه‌وبودجه، پولی در اختیار وزارتخانه قرار نداده که بتواند تعهداتش را انجام دهد و با پروژه‌ها تسویه کند. خیلی از این موارد و مشکلات را هم در قانونگذاری و هم اجرا پیگیری و حل کردیم و همچنان انجام می‌دهیم.

منبع مجله انرژی های نو