هفتم دسامبر ۱۹۸۸، زمین‌لرزه‌ای به بزرگی ۶.۳ ریشتر شمال ارمنستان را لرزاند و گیومری (در آن زمان لنیناکان نامیده می‌شد)، یکی از مناطقی بود که بیشترین آسیب را دیده بود. این زمین‌لرزه که کمتر از یک دقیقه طول کشید، حدود ۲۵ هزار کشته، هزاران نفر بی‌خانمان و ویرانی‌های گسترده‌ای بر جای گذاشت که بیشتر بافت شهری را تحت‌تأثیر قرار داد. ساختمان‌های مسکونی، مدارس و زیرساخت‌های گیومری، به‌شدت آسیب دیدند؛ درحالی‌که فروریختن بناهای تاریخی شهر، از جمله کلیساها و ساختمان‌های عمومی، به‌طور قابل‌توجهی بر هویت فرهنگی آن تأثیر گذاشت.

بلافاصله پس از زلزله، تمرکز اصلی بر تأمین امنیت بازماندگان بود. پناهگاه‌های موقت برای اسکان جمعیت آواره ساخته شدند. بااین‌حال، آنچه در نظر گرفته شده بود که یک راه‌حل کوتاه‌مدت باشد، برای بسیاری به یک واقعیت بلندمدت تبدیل شد. در همان زمان، تلاش‌های اولیه برای بازسازی، پراکنده بود و هم‌زمان با استقلال ارمنستان پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، بازسازی کُند، دشوار و ناهموار پیش می‌رفت.

اما اوضاع در دهۀ ۲۰۰۰ شروع به تغییر کرد؛ زمانی که دولت ارمنستان با حمایت شرکای بین‌المللی مانند اتحادیۀ اروپا و USAID، اقدام به اجرای استراتژی‌های هماهنگ‌تر توسعۀ شهری با هدف بازسازی زیرساخت‌های ساخته‌شدۀ گیومری کرد. یکی از مؤلفه‌های کلیدی این امر، بهره‌گیری از موقعیت شهر به‌عنوان یک مرکز راه‌آهن و بزرگراه بین‌ایالتی بود؛ زیرا می‌توانست ارمنستان را به کشورهای دیگر مانند گرجستان متصل کند.

مؤلفۀ دوم، تمرکز بر حفظ شخصیت تاریخی شهر بود که برای ساکنان آن و بازدیدکنندگان بسیار اهمیت داشت. مکان‌های تاریخی متعددی تحت بازسازی قرار گرفتند و این شهر با استفاده از معماری، صنایع‌دستی سنتی و صحنۀ هنری، گردشگری را به بخش مهمی از این استراتژی تبدیل کرد تا خود را به‌عنوان یک مقصد فرهنگی مهم در ارمنستان قرار دهد.

از آنجایی که گیومری تلاش می‌کرد تا خود را در عصر مدرن احیاء کند، توسعۀ زیرساخت‌ها نیز حیاتی بود. سرمایه‌گذاری‌های قابل‌توجهی برای بهبود شبکه‌های حمل‌ونقل شهر انجام شده؛ از جمله نوسازی راه‌آهنی که گیومری را به پایتخت ارمنستان، ایروان و فراتر از آن متصل می‌کند. هدف این پروژه‌ها، گشودن درهای شهر به‌روی گردشگری و بازگرداندن هویت فرهنگی آن بود.

علاوه‌بر این، ابتکارات جدیدی مانند مرکز فناوری‌های خلاق TUMO، که مرکزی برای یادگیری موضوعاتی مانند توسعۀ وب، برنامه‌نویسی و فیلم‌سازی است، فرصت‌هایی را برای اشتغال و رشد اقتصادی ایجاد می‌کند و به نسل جوان شهر امید می‌دهد؛ این مرکز در ابتدا در شهر ایروان در سال ۲۰۱۱ شروع به کار کرد و در سال ۲۰۱۵ به گیومری گسترش یافت. 

مسیر گیومری به سوی احیاء، با انعطاف‌پذیری مردم آن و قدرت بازآفرینی استراتژیک شهری انجام شد. درحالی‌که دستاوردهای زیادی در بازسازی زیرساخت‌های شهر و حفظ میراث فرهنگی آن حاصل شده، روند بازگرداندن گیومری به شکوه سابق خود، همچنان ادامه دارد. تجربۀ شهر ممکن است درس‌های مهمی را در مورد پیچیدگی‌های بازیابی پس از فاجعه ارائه دهد که نشان می‌دهد درحالی‌که بازسازی فیزیکی مهم است، بازسازی از یک رویکرد کل‌نگر که به جنبه‌های اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی می‌پردازد نیز سود می‌برد. با سرمایه‌گذاری مستمر و مشارکت اجتماعی، گیومری در نظر دارد جایگاه سابق خود را به‌عنوان یکی از پرجنب‌وجوش‌ترین شهرهای ارمنستان به دست آورد.

*این مطلب خلاصه و ترجمه‌ای است از گزارشی با عنوان «Gyumri’s Revival»، که در تاریخ ۱۹ سپتامبر در وب‌سایت مجلۀ «archdaily» منتشر شده است.