وفاق ملی و مشارکت از کودکی

«جیمز هکمن» از برندگان جایزۀ «نوبل اقتصاد»، پربازده‌ترین سرمایه‌گذاری را سرمایه‌گذاری روی آموزشِ­ کودکان می‌­داند و همین ایده برای او، جایزۀ نوبل را به ارمغان آورده است و در نظریه‌های توسعه، مهم‌تر از محتوای آموزش، روش آموزش و نحوۀ نقش‌آفرینی دانش‌آموزان در مدرسه است که تعیین‌کنندۀ توسعه‌یافتگی است. این اثرگذاری از طریقِ صدادارشدن و مشارکت و تأثیر در سیاست‌گذاری و ایجادِ حسِ تغییر است. ­این مسیر پیش از این، گام‌هایی چون شهردارِ مدرسه، ­شورای دانش‌آموزی، ­مجلس دانش‌آموزی و پرسشِ مهر را پیموده است. از تیرماهِ ۱۴۰۲، شیوه‌نامۀ نحوۀ تشکیلِ شورای مشورتی شهری کودکان و نوجوانان (بند ۱۱ سند الزامات و ضوابط عام شهر دوستدار کودک)، توسط سازمان شهرداری‌ها و دهیاری‌های کشور ابلاغ شده است. پیش از آن هم تجاربی از شورای مشورتی شهری کودکان و نوجوانان، در شهرهایی چون اصفهان، بندرعباس و شیرین‌سو وجود داشت و بعد از آن، شهرهای دیگری چون اردبیل، اقدام به تشکیلِ آن کردند. اما این الزامِ قانونی، هنوز به صورت فراگیر و همچنین منطبق بر شیوه‌نامه، تحقق نیافته است. در شیوه‌نامۀ شورای مشورتی شهری کودکان و نوجوانان، نگاه همه‌شمول و عدالت‌محوری به مشارکت کودکان و نوجوانان شده است و در این راستا برای کودکان در شرایط دشوار (کودکان کار و خیابان، کودکان مهاجر، بی‌سرپرست و بدسرپرست، بازمانده از تحصیل)، کودکان دارای نیازهای ویژه (دارای معلولیت جسمی و حرکتی، نابینا، ناشنوا، اوتیستیک)، کودکان اقلیت‌های مذهبی، کودکانِ ساکن در محلات و محدوده‌های فرسوده و بافت‌های ناکارآمد، سهمیه در نظر گرفته شده است، تناسب جغرافیایی در انتخاب از مناطق شهر دیده شده است و برابری جنسیتی منتخبان لحاظ شده است. 

 در این شیوه‌نامه، به نقش سازمان‌های مردم‌نهاد حوزۀ کودکی به‌عنوان پیشران‌های توسعه توجه شده است و نقش مؤثری برای مشارکت کودکان و نوجوانان در شهر از جمله «بررسی و تصویب برنامۀ عملیاتی ۵سالۀ شهر دوستدار کودک قبل از تصویب شورای شهر»، «بررسی چارچوب انطباق طرح‌های توسعۀ شهری»، «بررسی ارزیابی تأثیر پروژه‌های عمرانی شهری بر کودکان و نوجوانان»، «بررسی ردیف بودجه‌های مرتبط بر کودکان و نوجوانان در بودجۀ سالانۀ شهرداری قبل از تصویب شورای شهر و تخصیص آن‌ها در قالب پروژه‌های موردنیاز در چارچوب بودجه‌ریزی مشارکتی»، «بررسی طرح‌ها و لوایح شورا و شهرداری در رابطه یا مؤثر بر کودکان و نوجوانان»، «ارائۀ طرح‌های پیشنهادی»، «درخواست طرح‌های مطالعاتی» و «دیدبانی حسن اجرای اسناد مرتبط با شهر دوستدار کودک» برای آن دیده شده است.  

همچنین شورای مشورتی شهری کودکان و نوجوانان، دارای کارگروه‌های تخصصیِ محلی است که مشارکت را فراگیر و محله‌محور می‌سازد. در مجموع می‌توان شیوه‌نامۀ شورای مشورتی شهری کودکان و نوجوانان را تمرین و تعمیقِ دموکراسی، گفت‌وگو و وفاق ملی از پایین و از کودکی دانست و آن را الگویی برای تحول‌خواهی«برای ایران» در نظر گرفت.  بر همین اساس است که ضرورت دارد، جزو اولویت‌های دولت چهاردهم و نهادهای مرتبط با موضوع، یعنی وزارت آموزش‌وپرورش، سازمان شهرداری‌ها و دهیاری‌های کشور، معاونت اجتماعیِ وزارت کشور، وزارت راه و شهرسازی و مرجع ملی حقوق کودکِ وزارت دادگستری قرارگیرد.