| پیام ما | اینکه در تمام نشست‌های تخصصی مسئله فرونشست و تهدید آثار تاریخی پای ثابت سخنان کارشناسان و هشدارهای آنان شده، موضوع نگران‌کننده‌ای است و نشان از بحرانی جدی دارد که اگر از کنارش عبور کنیم، ضربه‌ای مهلک ما را بیدار خواهد کرد و بیداری دیرهنگام ثمری جز حسرت ندارد. در نشست‌های متعددی که با حضور کارشناسان حوزه میراث فرهنگی در هفته اخیر و به‌بهانه روز جهانی بناها و محوطه‌های تاریخی برگزار شد، خبرهای نگران‌کننده‌ای درباره وضعیت بناهای تاریخی در معرض فرونشست مطرح شد. هرچند در این میان خبری هم به گوش رسید، اما هنوز جزئیات آن منتشر نشده است. «حمید پورمحمدی»، رئیس سازمان برنامه‌‌و‌بودجه، در نشستی که با وزیر میراث‌فرهنگی و معاونان این وزارتخانه داشت از «آغاز طرح ملی پایش فرونشست در محدوده بناهای تاریخی» خبر داده است. باید دید این پایش و بررسی از چه زمانی آغاز می‌شود و قرار است با تکیه بر اطلاعات آن چه اقدامی از سوی وزارت میراث‌فرهنگی انجام شود. باید منتظر ماند و دید تا چه اندازه در حل بحران فرونشست به دانش بومی و میراث گذشتگان توجه می‌شود. پیشکسوتان میراث فرهنگی معتقدند توجه به دانش گذشتگان از جمله احیای قنات‌ها تا حد زیادی راهگشاست.

در سومین هفته فروردین استان یزد یک هفته در گردوغبار فرورفت. گردوغباری که به‌گفته مدیرکل محیط‌زیست این استان امسال به‌دلیل خشکسالی زیاد و کم‌بارشی تشدید خواهد شد و البته تا پایان هفته هم میهمان یزد خواهد ماند. براساس‌ آنچه این مسئول اعلام می‌کند، کانون‌های مستعد گردوغبار و فرسایش بادی در این استان به‌طور متوسط در سال ۳۰۰ هزار تُن گردوغبار تولید می‌کنند. ضمن اینکه این استان که در مرکز کشور قرار دارد، همراه با بادهای شمالی از کویرهای سمنان، همراه با بادهای غربی از اطراف تالاب گاوخونی و یا سایر کانون‌های فرسایشی استان‌های همجوار هم میزبان گردوغباری می‌شود که حتی منشأ در خود استان ندارد. همچنین، بالغ‌بر ۶۰۰ هزار هکتار مساحت جاده‌های این استان شامل جاده‌های مزارع، معادن، برخی از روستاها و آبادی‌ها هم محدوده‌هایی هستند که تولید گردوغبار می‌کنند و با وزش باد این گردوغبارها جابه‌جا می‌شوند.

در قلب فلات ایران، جایی که تاریخ در گوشه‌گوشه شهر نفس می‌کشد، اصفهان با گنجینه‌ای از یادگارهای هزارساله، به خواب رفته است؛ خوابی نگران‌کننده در برابر لرزشی که شاید فردا از راه برسد. زلزله تهدیدی که سال‌ها از آن به‌عنوان «خطر بالقوه» یاد شده، اکنون نه یک احتمال بلکه یک واقعیت گریزناپذیر است. سکوت در برابر این خطر، به‌معنای پذیرش تدریجی مرگ هویتی است که در سنگ‌به‌سنگ مساجد، بازارها، کاروانسراها و مناره‌ها تنیده شده است. در روزهای آغاز سال نو، خبر تلخ فروریختن کاروانسرای تاریخی شهرستان نطنز اصفهان در اثر زلزله، بار دیگر زنگ هشدار را برای میراث تاریخی ایران به صدا درآورد. با تخریب سردر این کاروانسرا که جزو آثار ثبت ملی ایران است، چشم‌ها دوباره به اصفهان دوخته شد که با ۳۳ شهر تاریخی، ده‌ها بنای ثبت ملی و جهانی و صدها اثر آسیب‌پذیر روی لبه ناپایدار ناشی از فرونشست، خاک ضعیف و بی‌توجهی مدیریتی در حال لغزیدن‌ است. این گزارش که حاصل گفت‌وگو با کارشناسان برجسته حوزه مرمت و ژئوتکنیک لرزه‌ای است، تلاش دارد پیش از آنکه فاجعه‌ای غیرقابل‌جبران رخ دهد، واقعیتی تلخ را بیان کند و آن اینکه: بناهای تاریخی اصفهان نه‌فقط مستعد آسیب هستند، بلکه بسیاری از آن‌ها در برابر زلزله، عملاً هیچ مقاومتی ندارند.

نگاهی به وضعیت میراث‌ فرهنگی ایران در سالی که گذشت

در روزهای اخیر خبر بحرانی‌بودن وضعیت سدهای کشور را بارهاوبارها از مسئولین شنیدیم. چیزی که تصاویر منتشر شده نیز گویای آن است. این وضعیت علاوه بر تکرار چندباره آن نیازمند اتخاذ رویکرد و ارائه راهکار در مدیریت مصرف آب در شرایط بلادرنگ و عجله‌ای است. در سال آینده با بحران آب در اکثر نقاط کشور به‌ویژه در کلان‌شهر تهران مواجه هستیم و سخنگوی صنعت آب از مدیریت مصرف آب و احتمال قطعی‌های برنامه‌ریزی در تهران خبر داده است؛ اما در این میان مسئله‌ای که با بحران آب تشدید می‌شود، نرخ فرونشست زمین در پی استفاده بیش از حد از آبخوان‌ها و سفره‌های آب زیرزمینی است.

|پیام ما| کاهش بی‌سابقه ذخایر آب سدهای لار، لتیان، ماملو و کرج (امیرکبیر) به‌دلیل افت ۴۷ درصدی بارش نسبت به متوسط بلندمدت، تهران را در خطر جدی بی‌آبی قرار داده است. بررسی وضعیت منابع آبی تهران نشان می‌دهد رشد بی‌رویه جمعیت، کاهش بارندگی و برداشت بی‌رویه از سفره‌های زیرزمینی منجر به ایجاد ناترازی شدید میان منابع و مصارف شده است. پایتخت با کمتر از یک درصد مساحت کشور، بیش از ۲۰ درصد جمعیت ایران را در خود جای داده است. این عدم تناسب موجب شده فشار بر منابع آبی روزبه‌روز افزایش یابد. یکی از پیامدهای نگران‌کننده برداشت بی‌رویه از آب‌های زیرزمینی، فرونشست زمین است. طبق گزارش‌ها، برخی مناطق استان تهران شاهد فرونشست بیش از ۳۰ سانتی‌متر در سال بوده‌اند که یک زنگ خطر جدی محسوب می‌شود. مسئله‌ای که مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور، نیز روز شنبه در جلسه شورای برنامه‌ریزی و توسعه استان تهران، نسبت به آن هشدار داد و خواستار مدیریت فوری این مسئله شد.

داده‌های ماهواره‌ای، به‌ویژه داده‌های سنجش‌ از دور (Earth Observation) یکی از مهم‌ترین ابزارهایی هستند که می‌توانند به شکل‌گیری، مدیریت و بهینه‌سازی شهرهای هوشمند کمک کنند.

|پیام‌ما| در نهمین همایش روز ملی آب در کشور که در استان بوشهر برگزار شد، بر دو محور کلیدی از جمله نقش زنان در مدیریت منابع آبلی و توجه ویژه به بهره‌گیری از دانش بومی و متناسب با جغرافیای ایران تأکید شد. در این همایش چالش تأمین و دسترسی به آب شرب بهداشتی نه به‌عنوان مشکلی در ایران بلکه به‌عنوان مسئله‌ای که در آینده فراگیر خواهد شد، مورد بررسی و واکاوی قرار گرفت.