بایگانی مطالب برچسب: فرونشست زمین
ورود طالبان به قلب میراث جهانی اصفهان
چه کسی دروازههای نقشجهان را به روی خودروهای دیپلماتها گشود؟
آتش بیمهری به جان بازارهای تاریخی
بازارهای تاریخی ایران، از مهمترین و ماندگارترین ساختارهای شهری در بافت کهن شهرهای ایرانی بهشمار میآیند. این بازارها که در دورههای مختلف تاریخی شکل گرفتهاند، علاوه بر نقش اقتصادی، همواره کارکردهای اجتماعی، فرهنگی، مذهبی و حتی سیاسی نیز داشتهاند. معماری منسجم و هماهنگ این فضاها، با الهام از اصول معماری اسلامی و ایرانی، جلوهای شاخص از زیباییشناسی، کارکردگرایی و سازگاری با اقلیم ارائه داده است. بازار بزرگ تبریز، بازار وکیل شیراز، بازار اصفهان و بازار تهران از جمله نمونههای برجستهای هستند که همچنان حیات اقتصادی و فرهنگی خود را حفظ کردهاند. در سالهای اخیر، بازارهای تاریخی ایران با چالشهای جدی مواجه شدهاند که حیات این میراث گرانبها را تهدید میکند.
فرصت کوتاه برای نجات پایتخت از فرونشست
«فرونشست» در تهران شبیه هیولایی در حال پوستاندازی است که چهره عوض میکند. اینبار رئیس بخش خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی میگوید هندسه جدیدی از فرونشست زمین در منطقه ۱۸ تهران به وسعت ۵۵ هکتار در تصاویر ماهوارهای دیده شده است که خطر ریزش و تخریب مستحدثات و ساختمانها را افزایش میدهد. شکلی از فرونشست موسوم به «هالهای» که تا دو سال گذشته در تهران دیده نشده بود. بهنظر میرسد اصلیترین دلیل این رخداد که میتواند پیامدهای جدی بههمراه داشته باشد، برداشت بیشازحد آب از چاههای موجود و یا حفر چاههای جدید است. متهم توسعه چاهها در شهر تهران همیشه دو بخش بوده است: یکی تأمین آب شرب و دیگری فضای سبز تهران. محدودیتهای اجتماعی قابلملاحظهای در بخش شرب وجود دارد، اما صرفهجویی در بخش آبیاری فضای سبز به فراموشی سپرده شده است. شهرداری تهران طی سه سال سه تفاهمنامه با وزارت نیرو امضا کرد، اما مفاد هیچیک بهتمامی اجرا نشده است. رئیس بخش خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی میگوید هنوز برای مقابله با فرونشست دیر نیست و میتوان یک بازه زمانی ۵ تا ۱۰ ساله اقدامهای مؤثری برای مقابله با آن انجام داد.
قابهای شکسته مستندهای سبز
در غیاب دوربینهای مستندسازان محیطزیست، بحرانها در حال شدتگرفتناند. در سالهای اخیر، با توجه به تشدید خشکسالی، تغییراقلیم، نابودی زیستگاهها و خطر انقراض گونههای جانوری اهمیت ساخت این نوع مستندها بیشتر به چشم میآید. بااینحال، چالشهایی که بر سر راه مستندسازان این حوزه قرار دارد، روند تولید را کند میکند. «پیام ما» در بررسیهای خود تلاش کرد به آماری از روند و تعداد ساخت این مستندها برسد، اما ازآنجاکه آمار جامعی از ساخت این نوع مستندها وجود ندارد، مقایسه تعداد مستندهای حاضر در جشنوارههای داخلی مانند فجر و سینما حقیقت طی سالهای مختلف حاکی از کاهش یافتن تعداد آنهاست. این درحالیاست که در شرایط کنونی که کشور با بحرانهای محیطزیستی مختلف دستبهگریبان است، چنین مستندهایی میتوانند برای تحلیل این مسائل و پیدا کردن راهحل مناسب راهگشا باشد. اما با اینکه این نوع مستندها در محفلهای محیطزیستی و بین مخاطبان بیشتر مورد اقبال عمومی قرار میگیرند، در بین مسئولان دولتی نادیده گرفته میشوند. این نکتهای است که مستندسازان این حوزه هم در گفتوگو با «پیام ما» به آن اشاره میکنند و از نبود حمایتهای لازم در روند تولید و پخش میگویند.
انکار خشکسالی
|پیامما| انجمنهای علمی کشاورزی ایران در واکنش به اظهارات نایبرئیس کمیسیون کشاورزی که موضوع بحران آب در ایران، خشکسالی و تغییراقلیم را زیر سؤال برده بود، بیانیهای صادر کردند که بر جایگاه علم و واقعیتهای انکارناپذیر تأکید دارد. این بیانیه میگوید با وجود اینکه کشاورزی، شریان حیاتی اقتصاد و ضامن امنیت غذایی هر کشوری است، اما اهمیت توجه به چالش آب بهعنوان رکن مهم توسعه کشاورزی پایدار نیز حیاتی است. این بیانیه میگوید: «سرزمینی که بخش وسیعی از آن در اقلیم خشک و نیمهخشک قرار دارد، مدیریت منابع آب و خاک اهمیتی دوچندان پیدا میکند؛ اما متأسفانه، گاهی شاهد اظهارنظرهایی هستیم که واقعیتهای علمی و آمارهای مستند را نادیده میگیرند و چالشهای جدی مانند کمبود آب ایران و خشکسالی را انکار میکنند. درحالیکه نهفقط برنامه هفتم به کاهش آب در بخش کشاورزی تکلیف کرده است که اسناد مهم بالادستی کشور نیز کمآبی و بحران آب را بهعنوان فرض مهم و حقیقی در مدیریت کشور لحاظ کردهاند.»
قناتها زنده شوند، زمین جان میگیرد
| پیام ما | اینکه در تمام نشستهای تخصصی مسئله فرونشست و تهدید آثار تاریخی پای ثابت سخنان کارشناسان و هشدارهای آنان شده، موضوع نگرانکنندهای است و نشان از بحرانی جدی دارد که اگر از کنارش عبور کنیم، ضربهای مهلک ما را بیدار خواهد کرد و بیداری دیرهنگام ثمری جز حسرت ندارد. در نشستهای متعددی که با حضور کارشناسان حوزه میراث فرهنگی در هفته اخیر و بهبهانه روز جهانی بناها و محوطههای تاریخی برگزار شد، خبرهای نگرانکنندهای درباره وضعیت بناهای تاریخی در معرض فرونشست مطرح شد. هرچند در این میان خبری هم به گوش رسید، اما هنوز جزئیات آن منتشر نشده است. «حمید پورمحمدی»، رئیس سازمان برنامهوبودجه، در نشستی که با وزیر میراثفرهنگی و معاونان این وزارتخانه داشت از «آغاز طرح ملی پایش فرونشست در محدوده بناهای تاریخی» خبر داده است. باید دید این پایش و بررسی از چه زمانی آغاز میشود و قرار است با تکیه بر اطلاعات آن چه اقدامی از سوی وزارت میراثفرهنگی انجام شود. باید منتظر ماند و دید تا چه اندازه در حل بحران فرونشست به دانش بومی و میراث گذشتگان توجه میشود. پیشکسوتان میراث فرهنگی معتقدند توجه به دانش گذشتگان از جمله احیای قناتها تا حد زیادی راهگشاست.
یزد در غبار
در سومین هفته فروردین استان یزد یک هفته در گردوغبار فرورفت. گردوغباری که بهگفته مدیرکل محیطزیست این استان امسال بهدلیل خشکسالی زیاد و کمبارشی تشدید خواهد شد و البته تا پایان هفته هم میهمان یزد خواهد ماند. براساس آنچه این مسئول اعلام میکند، کانونهای مستعد گردوغبار و فرسایش بادی در این استان بهطور متوسط در سال ۳۰۰ هزار تُن گردوغبار تولید میکنند. ضمن اینکه این استان که در مرکز کشور قرار دارد، همراه با بادهای شمالی از کویرهای سمنان، همراه با بادهای غربی از اطراف تالاب گاوخونی و یا سایر کانونهای فرسایشی استانهای همجوار هم میزبان گردوغباری میشود که حتی منشأ در خود استان ندارد. همچنین، بالغبر ۶۰۰ هزار هکتار مساحت جادههای این استان شامل جادههای مزارع، معادن، برخی از روستاها و آبادیها هم محدودههایی هستند که تولید گردوغبار میکنند و با وزش باد این گردوغبارها جابهجا میشوند.
خطر سقوط دوباره سلجوقیان
در قلب فلات ایران، جایی که تاریخ در گوشهگوشه شهر نفس میکشد، اصفهان با گنجینهای از یادگارهای هزارساله، به خواب رفته است؛ خوابی نگرانکننده در برابر لرزشی که شاید فردا از راه برسد. زلزله تهدیدی که سالها از آن بهعنوان «خطر بالقوه» یاد شده، اکنون نه یک احتمال بلکه یک واقعیت گریزناپذیر است. سکوت در برابر این خطر، بهمعنای پذیرش تدریجی مرگ هویتی است که در سنگبهسنگ مساجد، بازارها، کاروانسراها و منارهها تنیده شده است. در روزهای آغاز سال نو، خبر تلخ فروریختن کاروانسرای تاریخی شهرستان نطنز اصفهان در اثر زلزله، بار دیگر زنگ هشدار را برای میراث تاریخی ایران به صدا درآورد. با تخریب سردر این کاروانسرا که جزو آثار ثبت ملی ایران است، چشمها دوباره به اصفهان دوخته شد که با ۳۳ شهر تاریخی، دهها بنای ثبت ملی و جهانی و صدها اثر آسیبپذیر روی لبه ناپایدار ناشی از فرونشست، خاک ضعیف و بیتوجهی مدیریتی در حال لغزیدن است. این گزارش که حاصل گفتوگو با کارشناسان برجسته حوزه مرمت و ژئوتکنیک لرزهای است، تلاش دارد پیش از آنکه فاجعهای غیرقابلجبران رخ دهد، واقعیتی تلخ را بیان کند و آن اینکه: بناهای تاریخی اصفهان نهفقط مستعد آسیب هستند، بلکه بسیاری از آنها در برابر زلزله، عملاً هیچ مقاومتی ندارند.
