در قلب شهرستانک استان البرز، درخت ارس ۲۵۰۰ساله ایستاده است؛ شاهدی زنده بر تاریخ هزاران‌ساله طبیعت ایران که این روزها بیش از هر زمان دیگری توجه گردشگران و فعالان حوزه گردشگری را به خود جلب کرده است. بازدید راهنمایان گردشگری از این درخت کهن‌سال، بار دیگر اهمیت و ظرفیت‌های بکر کهن‌دار نگری، شاخه‌ای نوظهور از اکوتوریسم، را به چشم مسئولان و کارشناسان کشور آورد؛ حرکتی که می‌تواند ایران را به قطب جهانی طبیعت‌گردی و حفاظت از درختان چندهزارساله تبدیل کند؛ به‌گونه‌ای‌که می‌توانیم شاهد توسعه گردشگری پایدار و مسئولانه توأم با حفاظت از این گنجینه‌های تاریخی زنده باشیم. «مصطفی خوشنویس»، کارشناس و پژوهشگر حوزه میراث طبیعی، به‌عنوان محقق کهن‌دار‌های ایران از اهمیت این درختان می‌گوید.

پژوهشگران می‌گویند فناوری «نانوحباب‌های اکسیژن بین‌سطحی» می‌تواند راهی کم‌هزینه، پایدار و دوست‌دار محیط‌زیست برای کاهش انتشار گاز متان از تالاب‌ها، رودخانه‌ها و شالیزارها باشد؛ گازی که نقش بزرگی در گرمایش جهانی دارد.

در ایران هیچ گونه‌ای به‌اندازه «یوزپلنگ» توجه مردم و رسانه‌ها را به خود جلب نکرده است. از ابتدای دهه هشتاد، پروژه‌ بین‌المللی برای حفاظت از این گونه تعریف شد و دفتری در سازمان حفاظت محیط‌زیست به آن اختصاص دادند. پس از اجرای سه فاز تعلیق پروژه، حالا پس از شش سال دوباره شاهد شروع پروژه این‌بار با عنوان «ملی» هستیم. پروژه حفاظت از یوزپلنگ آسیایی و زیست‌بوم‌های مرتبط، برجسته‌ترین برنامه و تلاش کشور برای حفظ آخرین جمعیت یوزپلنگ بوده است. این پروژه در روند اجرای خود بیشترین حجم مشارکت متخصصین خارجی و داخلی، بالاترین سطح حمایت اجتماعی و دریافت بیشترین سرمایه‌گذاری‌های مالی و انسانی را در امر حفاظت از یک گونه در ایران به‌همراه داشت. چرا برخلاف انتظارها، دارا بودن این حجم از حمایت نه‌تنها به احیای جمعیت یوز در ایران منجر نشد، بلکه شاخص‌های جمعیتی نشان از روند کاهشی جمعیت یوز دارند؟ در گفت‌وگو با «باقر نظامی»، مدیر ملی پروژه یوزپلنگ آسیایی و زیست‌بوم‌های مرتبط، دراین‌باره از او پرسیدیم. این ‌گفت‌وگو البته به آسیب‌شناسی فازهای پروژه محدود نشد و در آن مواردی مانند اولویت‌های پروژه، همکاران آن و آخرین وضعیت جاده یوز را هم جویا شده‌ایم.

بحران‌های محیط‌زیستی در دنیای امروز، دیگر مفاهیمی دور و انتزاعی نیستند؛ تغییراقلیم، کاهش منابع آب، نابودی جنگل‌ها و آلودگی هوا، همه و همه واقعیت‌هایی هستند که روی کیفیت زندگی نسل امروز و فردا اثر می‌گذارند. بنابراین، اگر بخواهیم آینده‌ای سبزتر داشته باشیم، باید از امروز، کودکان خود را با محیط‌زیست آشنا کنیم. اما این آشنایی قرار نیست در قالب پند و اندرز و «بکن، نکن» باشد. تجربه نشان داده که فرمان دادن و نصیحت کردن، تأثیر ماندگاری ندارد. آنچه اثرگذار است، ایجاد شناخت، احساس تعلق و حس مسئولیت‌پذیری است. پس می‌توانیم از تجربه‌های واقعی شروع کنیم و به‌جای اینکه به بچه بگوییم «درخت مهم است و نفس کشیدن ما را آسان‌تر می‌کند»، اجازه دهیم زیر سایه‌اش بازی کند، برگ‌هایش را لمس کند یا میوه‌اش را بچیند. چون او وقتی عاشق طبیعت می‌شود که آن را لمس کند، ببیند و بشنود. یک بازدید ساده از پارک یا باغ‌وحش شهری، یک گردش خانوادگی در جنگل یا کنار رودخانه، حتی یک باغچه کوچک در خانه، می‌تواند نخستین قدم باشد. یک راه مؤثر دیگر برای آشناکردن بچه‌ها با محیط‌زیست، قصه و داستان است.

چه اتفاقی می‌افتد که خرسی، با توان بالقوه حمله به انسان، در میان جمعیتی پرتعداد و در فاصله‌ای چندمتری در ارتفاعات سبلان آرام‌آرام پرسه می‌زند و به‌دنبال لقمه‌ای غذا می‌گردد؟ خرس‌ها معمولاً در طول روز فعال‌اند، اما در مناطق پرجمعیت انسانی اغلب به فعالیت شبانه روی می‌آورند تا از مواجهه مستقیم اجتناب کنند. بااین‌حال، ویدئویی که اخیراً از حضور خرس سبلان در میان کوهنوردان منتشر شده، این پرسش را مطرح می‌کند که چرا این حیوان در روشنایی روز این‌چنین به دور انسان‌ها می‌چرخد و به دریافت غذا از آنها نیاز پیدا کرده است؟

|پیام ما| مرکز پژوهش‌های مجلس در گزارش نظارتی جدید به «بررسی آثار محیط‌زیستی روند کاهشی تراز سطح آب دریای خزر» پرداخته است. در این گزارش که اسفندماه سال گذشته تدوین آن آغاز شد، ابعاد مختلف و چرایی کاهش تراز این دریاچه شمالی بررسی و از مسئولان خواسته شد با تسریع در تدوین یک راهبرد منسجم درباره وضعیت حقوقی دریای خزر، مواضع خود را در حوزه‌هایی نظیر حدود، بهره‌برداری از منابع، امنیت دریایی، حفاظت ‌محیط‌زیستی و کشتیرانی، به‌صورت شفاف و یکپارچه تعیین کنند. همچنین، سیاست ملی در بخش‌های کشاورزی و صنعتی براساس این گزارش باید به‌گونه‌ای تنظیم شوند که با اهداف حفاظت از دریای خزر کاهش فشار بر منابع آب سازگار باشند و در بخش بین‌اللملی هم کانال‌های ارتباطی و مذاکرات مستمر بین کشورهای حاشیه خزر ایجاد شود تا بتوان از شرایط بحرانی کنونی گذر کرد.

در ایران، کار خبرنگاران سخت و پرچالش است و گاهی با بهایی سنگین همراه می‌شود: محدودیت دسترسی، فشارهای پنهان و سکوت رسانه‌ای. بااین‌حال، هستند کسانی که با جسارت و تعهد، تکه‌های حقیقت را از چنگِ انواع سوداگران و مافیاهای جورواجور بیرون می‌کشند و به ما نشان می‌دهند. در گزارش پیش‌رو، طی پرسشنامه‌ای، سؤالاتی که شهروندان و همینطور تعدادی از فعالان محیط زیست از خبرنگاران داشته‌اند را با ۹ نفر از خبرنگاران این عرصه مطرح کرده‌ایم. آنها از امیدها و ناامیدی‌شان درباره خبرنگاری، دغدغه‌های شغلی و آرزوهایشان گفته‌اند. در آرزوهای آن‌ها