بایگانی مطالب: آثارباستانی
مرثیهای برای کاشیهای ۴۵۰ ساله
در پی حملات اخیر به شهرهای ایران، گزارشهایی از آسیبدیدن زیرساختهای فرهنگی، علمی و همچنین تعدادی از بناهای تاریخی کشور منتشر شده است. این موضوع از منظر حقوق بینالملل فرهنگی و کنوانسیونهای مرتبط با حفاظت از میراثفرهنگی در زمان مخاصمات مسلحانه، اهمیت ویژهای دارد؛ زیرا طبق اسناد بینالمللی از جمله کنوانسیون ۱۹۵۴ لاهه و پروتکلهای الحاقی آن، اموال فرهنگی از جمله بناهای تاریخی، موزهها، مراکز علمی و آموزشی باید در زمان جنگ از هرگونه حمله یا استفاده نظامی مصون بمانند.
میراثِ معلق
|پیام ما| بهمن ۱۴۰۳ بود که اعلام شد ۱۵۱ اثر نفیس از موزههای «رضا عباسی»، «مقدم»، «آبگینه»، «فرش» و «هنرهای ملی» به چین رفتهاند تا در نمایشگاه «سرزمین مهر» به نمایش درآیند. نمایشگاهی که قرار بود شش ماه طول بکشد و حالا بیش از یک سال است که ادامه پیدا کرده و اشیا آن هنوز به کشور بازنگشتهاند. اواخر بهمنماه ۱۴۰۴ و چند روز پیش از آغاز جنگ چهلروزه؛ هیئت دولت با تمدید نمایشگاه و حضور آثار نفیس ایران در چین موافقت کرد و طبق آخرین مصوبه، این آثار تا ۲۵ اردیبهشت در چین هستند و بعد باید به ایران بازگردند در شرایطی که ایران روزهای ملتهبی را میگذراند کسی توضیح نداد که چرا باید این آثار همچنان در خارج از کشور باقی بمانند. حالا هم که جنگ و وضعیت ناپایدار بهانه تازهای ایجاد کرده تا سرنوشت آثار این نمایشگاه همچنان در ابهام بماند. در این میان مرکز پژوهشهای مجلس در گزارشی به خلأهای قانونی در زمینه انتقال آثار تاریخی به خارج از کشور پرداخته و تأکید کرده که خروج آثار به شکلی که در سالهای اخیر مرسوم شده، دارای ایرادهای قانونی است و توصیه کرده تا زمانی که تکلیف تعریف نفایس در ادبیات میراثی کشور و قوانین مربوط به آن روشن نشده، خروج آثار تاریخی از کشور متوقف شود.
زخم تازه بر پیکر «سنت مری»
هر جنگی که شروع میشود ویرانی را همپای خودش میآورد؛ ویرانی شهرها و خیابانها، خانهها و میراثی که از گزند حوادث قرنها بازماندهاند. از آغاز حملات آمریکا و اسرائیل به ایران، چندین بنای تاریخی آسیب دیدند. بناهایی که تکرارناپذیرند و ادامه جنگ میتواند بسیاری دیگر از آنها را هم ویران کند. در هفته گذشته اعلام شد که به دنبال حمله به سفارت سابق آمریکا چند بنای دارای ارزش تاریخی هم که در مجاورت آن بودند، دچار آسیب شدند. یکی از آنها کلیسای «سنت مری» معروف به کلیسای ارتدکس یونانی است؛ یادگار یونانیان مهاجر نجاتیافته از کشتار دولت عثمانی که به ایران پناه آوردند. کلیسایی که پیشتر هم جنگ هشتساله و عبور مترو به آن آسیبهایی وارد کرده بود. این گزارش نگاهی است به پیشینه ساخت این کلیسا در گفتوگو با یکی از بازماندگان نسلهای پیشین یونانیان مهاجر در ایران.
میراث بیپناه
|پیام ما| ۱۳۱ بنای تاریخی در سطوح جهانی، ملی و واجد ارزش، هفت بافت تاریخی در شهرهای مختلف و بالغ بر ۴۸ موزه در سراسر کشور در جریان جنگ آسیب دیدهاند. اینها آمار رسمی وزارت میراث فرهنگی از آسیبهای جنگ است. جنگی که بیش از یک ماه است سرزمین پهناور ایران را درنوردیده، سرزمینی که هر گوشه آن نشانی از فرهنگ و تمدنی کهن دارد. در میان این آمارها اما جای اطلاعات مربوط به آسیب به محوطهها و تپههای باستانی خالی است. به نظر میرسد رصد و پایش نهادهای رسمی محدود به آثار تاریخی موجود در فضاهای شهری شده و هنوز تپههای ارزشمند باستانی که اغلب در مجاورت تشکیلات نظامی هم قرار دارند، مورد بررسی و پایش قرار نگرفتهاند.
۱۲۰ مورد از گنجینه میراثفرهنگی ایران در جنگ آسیب دید
دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو در ایران از خسارت مستقیم و غیرمستقیم به ۱۲۰ مورد میراثفرهنگی این کشور به دنبال تجاوز دشمن آمریکایی - صهیونیستی تا ۸ فروردین ۱۴۰۵ خبر داد.
نقض اصل تمایز در میراث تاریخی؟
در پی حملات اخیر به ساختمان استانداری اصفهان و وارد شدن آسیبهایی ناشی از موج انفجار به بخشهایی از بافت تاریخی این شهر، بار دیگر مسئله «مصونیت میراثفرهنگی در زمان مخاصمات مسلحانه» به یکی از نگرانیهای جدی جامعه میراثفرهنگی تبدیل شده است. آنچه اهمیت این رویداد را دوچندان میکند، قرار گرفتن برخی از بناهای آسیبدیده در محدوده میدان نقشجهان و دولتخانه صفوی است؛ مجموعهای که در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شده و بهعنوان بخشی از میراث مشترک بشریت شناخته میشود. هرگونه آسیب به این محدوده نهتنها یک خسارت ملی، بلکه موضوعی قابلطرح در سطح نظام حقوق بینالملل و کنوانسیونهای مرتبط با حفاظت از میراثفرهنگی در زمان جنگ محسوب میشود. براساس کنوانسیون ۱۹۵۴ لاهه برای حفاظت از اموال فرهنگی در زمان مخاصمات مسلحانه و پروتکلهای الحاقی آن، دولتها موظفاند از هرگونه اقدام نظامی که به تخریب یا آسیب به آثار تاریخی، موزهها و مراکز فرهنگی منجر شود، خودداری کنند و حتی در جریان عملیات نظامی نیز اصل «تفکیک میان اهداف نظامی و غیرنظامی» را رعایت کنند. در چنین چارچوبی، آسیب واردشده به بناهای تاریخی در حریم یکی از مهمترین میدانهای ثبت جهانی جهان، پرسشهایی جدی درباره مسئولیتهای حقوقی دولتها، کارآمدی سازوکارهای بینالمللی و نقش نهادهایی مانند یونسکو در مواجهه با تهدیدهای فزاینده علیه میراثفرهنگی مطرح میکند. از سوی دیگر، تجربههای تلخ سالهای اخیر در سوریه، عراق و فلسطین نشان داده است درصورت بیتوجهی جامعه جهانی، میراثفرهنگی میتواند به یکی از نخستین قربانیان جنگ تبدیل شود. از همین رو، بسیاری از کارشناسان میراثفرهنگی معتقدند سکوت یا واکنشهای حداقلی نهادهای بینالمللی میتواند پیامدهای خطرناکی برای امنیت میراث جهانی داشته باشد. در همین زمینه برای بررسی ابعاد حقوقی، بینالمللی و پیامدهای این رویداد برای میراث فرهنگی ثبت جهانی ایران با «منیر خلقی»، کارشناس حقوق میراثفرهنگی و رئیس کمیته ملی موزههای ایران (ایکوم)، گفتوگویی تفصیلی انجام دادیم تا ابعاد این مسئله را از منظر حقوق بینالملل بررسی کنیم.
کدام بناهای تاریخی اصفهان قربانی جنگ شدند؟
شاهد تاریخی جنگ پشت حصار
یکشنبه، دهم اسفندماه ۱۴۰۴، در دومین روز جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران، حمله هوایی شبانه به میدان ارگ و عمارت دادگستری علاوهبر تخریب چند بنای تاریخی در اطراف میدان ارگ، منجر به وارد آمدن آسیبهای جدی به مجموعه جهانی گلستان در ضلع شمالی این میدان شد.
«سپر آبی» درباره حفظ آثار تاریخی ایران هشدار داد
|پیام ما| بیش از دو هفته از آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران گذشته است. جنگی که دامنه آن در کل منطقه خاورمیانه گسترده شده و در بسیاری مناطق جهان بازتاب پیدا کرده و تبعات آن کشورهای بسیاری را درگیر کرده است. در این میان، آسیب جنگ به آثار و بناهای تاریخی ایران نیز جزو مواردی بود که رسانههای جهان به آن پرداخته و نهادهای بینالمللی از جمله یونسکو و سازمان سپر آبی را وادار به واکنش کردهاند. دیروز وزارت میراثفرهنگی در بیانیهای آسیب به آثار تاریخی و فرهنگی ایران را در جریان حملات هوایی «جنایتی علیه هویت تاریخی ملت و تعرضی آشکار به میراث مشترک بشریت» دانست و اعلام کرد در جریان حملات آمریکا و اسرائیل به شهرهای مختلف ایران، بالغبر ۵۶ موزه، بنای تاریخی و محوطه فرهنگی در سراسر کشور دچار آسیبهای جدی شدهاند.
سپر آبی رو به آسمان سرخ
|پیام ما| نصب نماد سپر آبی در بناها و محوطههای تاریخی در حالی انجام میشود که ایران عضو کارگروه بینالمللی سپر آبی نیست و کمیته ملی سپر آبی، بهرغم پیگیریها و مکاتبات و تشکیل جلسات متعدد برای آن بهعلت مخالفت برخی مدیران، تاکنون در ایران تشکیل نشده است. درنتیجه، میتوان گفت نصب نماد آن در بناها و محوطههای تاریخی تنها حرکتی نمادین برای حفاظت از آثار تاریخی است.
