بایگانی مطالب: آثارباستانی
میراث بیدفاع
|پیام ما| در چهار روز گذشته و در جریان جنگ میان ایران با اسرائیل و آمریکا، حملات سنگینی به مناطق مختلف پایتخت صورت گرفت که هر یک منجر به تخریب بخشهایی از شهر و آسیب به شهروندان شد. در این میان آثار تاریخی و میراثفرهنگی هم در معرض تهدید و آسیب قرار گرفتند. بیشترین آسیب اما در حمله یکشنبهشب به میدان ارگ، به مجموعه جهانی گلستان که در مجاورت این میدان و ساختمان دادگستری قرار داشت، وارد شد. آسیبی که وزیر میراثفرهنگی و معاون او و کارشناسان این حوزه را به کاخ گلستان کشاند تا از نزدیک خسارات واردآمده به این مجموعه تاریخی جهانی را بررسی کنند. دیروز «سیدرضا صالحی امیری» در مکاتبه با یونسکو خواهان واکنش این نهاد به این آسیبها و همچنین اعزام هیئتی کارشناسی و مستقل از سوی یونسکو برای ارزیابی دقیق میزان و نوع خسارات وارده شد.
کدام آثار تاریخی ملی و جهانی پایتخت در حملات آسیب دیدند؟
|پیام ما| در پی حملات یکشنبه شب به تهران؛ علاوه بر بیمارستان و مراکز مختلف نظامی، برخی بناهای تاریخی که در مجاورت این مراکز قرار داشتند هم آسیبهایی دیدند. کاخ گلستان که تنها بنای ثبت جهانی پایتخت است یکی از این بناهاست.
شکوه بیمرز
|پیام ما| بعد از تجربه موفق مشارکت جهانی برای نجات معبد باستانی مصر در جریان ساخت سد بلند اسوان؛ که به بزرگترین نجات باستانشناسی جهان مشهور شد؛ یونسکو در سال ۱۹۷۲ کنوانسیون حفاظت از میراث جهانی را در هفدهمین نشست خود در پاریس تصویب کرد. کنوانسیونی که تا امروز بالغبر ۱۹۰ کشور به آن متعهد شدهاند و خود را ملزم به حفاظت از میراث جهانی میدانند. ایران جزو اولین کشورهایی بود که به این کنوانسیون پیوست؛ در روز هفتم اسفند ۱۳۵۳(در ۲۶ فوریه ۱۹۷۵). کنوانسیونی که چند سال بعد کمیتهای برای ثبت آثار تاریخی کشورها در فهرستی جهانی با نام کمیته میراث جهانی تشکیل داد که نخستین رئیس آن «فیروز باقرزاده» بود. این کمیته در نشست سالانه خود، به بررسی پروندههای مربوط به آثار تاریخی کشورها میپردازد و با رأی اعضا با ثبت این آثار در فهرست جهانی موافقت یا مخالفت میکند. نزدیک به یک سال از انقلاب ۵۷ گذشته بود و ایران هنوز درگیر التهاب بود که «شهریار عدل»، باستانشناس جوان ایرانی، راهی مصر شد. قرار بود این مأموریت به «فیروز باقرزاده» که تا پیش از سال ۵۷ رئیس کمیته میراث جهانی یونسکو بود، سپرده شود؛ اما اقداماتی غرضورزانه از سوی برخی افراد، باعث شد شهریار عدل بهتنهایی این مأموریت را انجام دهد. او چهارم آبان ۱۳۵۸ به قاهره رفت و در سومین نشست کمیته میراث جهانی یونسکو حاضر شد. دستاورد او از این سفر در آن روزها که میراثفرهنگی آخرین چیزی بود که مسئولان و مردم به آن فکر میکردند، ثبت سه اثر شاخص ایران در فهرست میراث جهانی یونسکو بود. «چغازنبیل»، «نقشجهان» و «تختجمشید»؛ در آن سال جهانی شدند و بعدازآن، با شروع جنگ، این روند تا سالها متوقف ماند.
جاودانه با الواح هخامنشی
تنها کتیبهخوان زبان ایلامی در ایران بود. تخصص او را در جهان تنها چهار یا پنج نفر داشتند. عمر و جوانی را صرف کشف راز کتیبههایی کرده بود که قرنها سر به مهر مانده بود. مردی که در جوانی از بورسیه دانشگاهی آمریکایی صرفنظر کرد تا در رشتهای تحصیل کند که ایران به آن نیاز داشت. اما مثل بسیاری از همنسلانش که عاشق ایران بودند، بیمهریها دید بعد از سالهای آشوب و التهاب. به او گفتند تخصصش «مازاد بر احتیاج» است. ۲۰ سال بیکار ماند، کتابش توقیف شد و سالهایی را به رنج و مهجوری گذراند. حالا «عبدالمجید ارفعی» با تمام مهرش به ایران و آن کتیبههای گلی، رفته و نامش بهعنوان کسی که برای نخستین بار منشور کوروش را از بابلی به زبان فارسی ترجمه کرد، جاودانه شده است.
عبدالمجید ارفعی درگذشت
پروفسور عبدالمجید ارفعی، پژوهشگر برجسته زبانهای باستانی و مترجم متون هخامنشی، صبح امروز ۶ اسفند ۱۴۰۴ در سن ۸۶ سالگی چشم از جهان فروبست؛ چهرهای که نقش مهمی در خوانش و ترجمه الواح گلی هخامنشی و معرفی میراث مکتوب ایران باستان به جامعه علمی داشت.
خانههای تاریخی قربانی تعلل یا تعارض منافع؟
در چند قدمی مسجدجامع عتیق اصفهان، جایی که تاریخ ایران لایهلایه بر آجر و گچ و کاشی نشسته است. مجموعهای از خانههای تاریخی نفسهای آخر را میکشند. خانههایی که با نام «مجموعه خانههای ابواسحاقیه» ثبت ملی شدهاند، اما ثبتشدنشان نهتنها سپر حفاظتی مؤثری برایشان نساخته، بلکه بهگفته فعالان میراثفرهنگی، در عمل تغییری در وضعیت بحرانی آنها ایجاد نکرده است.
میراث ملی بدون سپر قانونی
|پیام ما| نزدیک به یک قرن از تصویب نخستین قانون حفاظت از آثار ملی در ایران و ثبت نخستین اثر تاریخی در فهرست میراث ملی میگذرد، اما تنها ۱۰ درصد از بناها، تپهها و محوطههای تاریخی ثبتشده در فهرست میراث ملی، حریم مصوب دارند. این خلأ، آثار ملی را در برابر توسعه شهری، پروژههای عمرانی و تغییر کاربریهای بیضابطه آسیبپذیر کرده است. رویکرد مخرب وزرا و مدیران دو دولت سیزدهم و چهاردهم هم به کمک آمده تا نگرانیها درباره شرایط و سرنوشت این آثار دوچندان شود. «طرح ساماندهی و نظارت بر تعیین حریم بناها، تپهها و محوطههای تاریخی و فرهنگی» که با هدف اصلاح این وضعیت ارائه شده، از یکسو میتواند باعث نظاممند شدن فرایند تعیین حریم شود و از سوی دیگر، با ابهامها و کمبودهایی که دارد، میتواند در حوزه اجرا به سرنوشت بسیاری از قوانین و دستورالعملهای کماثر حوزه میراثفرهنگی دچار شود. مرکز پژوهشهای مجلس هفته گذشته با بررسی جزئیات این طرح اظهارنظری کارشناسی در این زمینه منتشر و پیشنهاداتی برای اصلاح آن ارائه کرده است.
هشدار از قلب ترکخورده حافظیه
|پیام ما| هر سال در لحظه تحویل سال، مجموعه تاریخی و فرهنگی حافظیه با حضور هزاران بازدیدکننده رکورد بازدید را میشکند، اما وضعیت حفاظت و نگهداری از این مجموعه همچنان نامطلوب به نظر میرسد. مهرماه امسال، بخشی از مقرنسهای بنای تاریخی «قوامی» فرو ریخت؛ تخریبی که نشاندهنده فرسایش گستردهای در این بنا بود. فرسایشی که بهزعم کارشناسان میراثفرهنگی نتیجه این است که بنا بهموقع پایش نشده و فرسایش تدریجی منجر به تخریبی در این سطح شده است. با گذشت شش ماه از حادثه، مرمت این بخش هنوز به اتمام نرسیده است. معاون میراثفرهنگی فارس از تلاش برای پایان پروژه مرمت تا پیش از نوروز خبر میدهد، اما کارشناسان معتقدند برای اجرای دقیق و اصولی ضوابط مرمت، زمان بیشتری نیاز است.
بودجهای برای اداره وزارتخانه، نه نجات آثار تاریخی
|پیام ما| بررسی لایحه بودجه سال ۱۴۰۵ نشان میدهد وزارت میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی با افزایش اعتبارات هزینهای و کاهش چشمگیر منابع عمرانی روبهرو شده است. این تغییر مسیر بودجه، اجرای پروژههای مرمتی و حفاظتی و توسعه زیرساختهای گردشگری را تحتتأثیر قرار داده و آینده حفاظت از میراثفرهنگی را با چالش جدی مواجه میکند.
سرنوشت نامعلوم گنجینه ایرانی در سرزمین اژدهای قرمز
|پیام ما| بیش از یک سال است که ۱۵۱ اثر نفیس از پنج موزه شاخص استان تهران راهی نمایشگاهی در چین شده و هنوز به کشور باز نگشتهاند. طبق آخرین مصوبه هیئت دولت در هفتم بهمنماه امسال، این آثار قرار است تا اردیبهشت ۱۴۰۵ در چین بمانند. اما با توجه به شرایط کشور بسیاری از علاقهمندان به میراثفرهنگی نسبت به وضعیت این آثار و چگونگی بازگشتشان ابراز نگرانی میکنند. این نگرانیها در حالی است که رئیس اداره کل موزهها به تماسهای مکرر «پیام ما» پاسخ نداد.
