وزارت میراث‌فرهنگی دیروز در بیانیه‌ای جزئیاتی از آسیب‌هایی که دو هفته جنگ بین آمریکا و اسرائیل با ایران به آثار تاریخی وارد کرده، منتشر کرد. در این بیانیه ضمن محکوم کردن این حملات و آسیب به آثار فرهنگی و تاریخی ایران، آمده است: «دست‌کم ۵۶ موزه، بنای تاریخی و محوطه فرهنگی در استان‌های مختلف کشور هدف هجوم مستقیم قرار گرفته و دچار آسیب‌های ساختاری و جدی شده‌اند. استان تهران، به‌عنوان قلب سیاسی و فرهنگی ایران، با ۱۹ اثر آسیب‌دیده در صدر فهرست این جنایت قرار دارد. آثار بی‌بدیلی همچون کاخ گلستان، ارگ تاریخی تهران، بازار تاریخی تهران، کاخ مرمر، عمارت تاریخی شهربانی، ساختمان سنای سابق، مسجد سپهسالار و کاخ‌موزه فرح‌آباد از جمله بناهایی هستند که هدف حملات مستقیم قرار گرفته‌اند. این آثار شناسنامه تاریخی ایران‌زمین و گنجینه‌ای از هنر، مقاومت و شکوه تمدن ایرانی محسوب می‌شوند.»
در بخش دیگری از این بیانیه به خسارات واردشده به آثار تاریخی در سایر استان‌های کشور اشاره شده و آمده است: «در استان کردستان ۱۲ بنای شاخص از جمله عمارت سالارسعید (موزه باستان‌شناسی سنندج)، موزه خسروآباد و عمارت آصف وزیری آسیب دیده‌اند. در استان اصفهان نگین معماری جهان، مجموعه میدان نقش‌جهان که در فهرست میراث‌جهانی ثبت شده است، به‌همراه کاخ چهلستون، مسجدجامع عباسی و بخش‌هایی از بافت تاریخی شهر اصفهان هدف حمله قرار گرفته‌اند. در استان لرستان دژ تاریخی فلک‌الافلاک و موزه‌های آن آسیب دیده‌اند. در استان کرمانشاه تکیه بیگلربیگی و دبیرستان تاریخی کزازی هدف این تعرض قرار گرفته‌اند. در استان بوشهر عمارت سبزآباد و خانه تاریخی وایت‌هاوس در بندر سیراف دچار آسیب شده و در استان ایلام نیز موزه باستان‌شناسی دره‌شهر از این حملات مصون نمانده است.»
وزارت میراث‌فرهنگی این حملات را مصداق آشکار جنایت علیه فرهنگ و میراث‌فرهنگی دانسته و تأکید کرده است آسیب به میراث تاریخی در زمره جدی‌ترین جنایات بین‌المللی و نمونه‌ای از خرابکاری عمدی علیه میراث مشترک بشریت محسوب می‌شود. این بیانیه با استناد به کنوانسیون‌ها و اسناد حقوقی بین‌المللی تأکید کرده وزارت میراث‌فرهنگی از طریق نهادهای بین‌المللی اعتراض خود را نسبت به این آسیبها اعلام و پیگیری می‌کند و «با بهره‌گیری از همه ظرفیت‌های کارشناسی داخلی، نسبت به پایش دقیق خسارات وارده اقدام کرده و در نخستین فرصت پس از پایان این تجاوز، طرح جامع «بازآفرینی هویتی و مرمت اضطراری» آثار آسیب‌دیده را با اتکا به دانش بومی و با مشارکت دانشگاهیان، پژوهشگران و متخصصان کشور اجرایی خواهد کرد. هویت ایرانی، میراثی برای همیشه است؛ میراثی که هرگز از حافظه تاریخ محو نخواهد شد.»

سپر آبی خواستار حفاظت فوری میراث تاریخی ایران شد
سازمان بین‌المللی سپر آبی در بیانیه‌ای که به امضای «پیتر استون»، رئیس این سازمان، رسیده درباره وضعیت میراث‌فرهنگی خاورمیانه و ایران هشدار داد. سپر آبی در این بیانیه تأکید کرده است: «حفاظت از جان و کرامت انسان‌ها در هر بحران باید در اولویت قرار گیرد، اما پاسداری از مردم بدون صیانت از میراث‌فرهنگی آنان کامل نخواهد بود؛ چراکه میراث‌فرهنگی بخشی از هویت انسانی و سرمایه‌ای مشترک برای تمام بشریت محسوب می‌شود.» این سازمان از طرف‌های درگیر در جنگ خواسته است از هرگونه اقدام یا عملیات نظامی که می‌تواند به بناها و محوطه‌های تاریخی آسیب وارد کند، پرهیز کنند.
سپر آبی تأکید کرده: «حفاظت از اموال فرهنگی یکی از اصول بنیادین حقوق بین‌الملل بشردوستانه به شمار می‌رود و رعایت آن باید فارغ از ملاحظات سیاسی و مرزهای جغرافیایی به‌عنوان یک استاندارد رفتاری الزام‌آور مورد توجه قرار گیرد. سازمان بین‌المللی سپر آبی به‌عنوان نهادی غیردولتی، مستقل و بی‌طرف در حوزه حفاظت از میراث‌فرهنگی، وضعیت محوطه‌های میراثی، آرشیوها، کتابخانه‌ها و بناهای تاریخی در منطقه خاورمیانه را به‌طور مستمر رصد می‌کند و از طریق شبکه گسترده کارشناسان خود در سطح بین‌المللی برای کاهش آسیب‌های احتمالی به این سرمایه‌های فرهنگی تلاش دارد.»
این نهاد همچنین اعلام کرد: «برای همکاری با تمامی نهادها و طرف‌های ذی‌ربط به‌منظور حفاظت از میراث‌فرهنگی آمادگی دارد و از ابتکارها و اقداماتی که بتواند به کاهش خسارت‌ها و حرکت به‌سوی راه‌حل‌های مسالمت‌آمیز کمک کند، حمایت می‌کند.» هرچند ایران عضو شبکه بین‌المللی سپر آبی نیست و هنوز موفق به تشکیل کمیته ملی سپر آبی نشده است، اما در جریان جنگ بسیاری از بناهای تاریخی ایران با نصب نماد سپر آبی به‌شکلی نمادین برای اعلام موقعیت آثار تاریخی و فرهنگی اقدام کرده‌اند.

بازتاب‌های بین‌المللی تخریب آثار تاریخی ایران در جنگ
تخریب میراث‌فرهنگی ایران، بازتاب گسترده‌ای در رسانه‌های جهان داشت. در روزهای گذشته گزارش‌هایی از این تخریب‌ها با تأکید بر اهمیت آثار آسیب‌دیده در جریان حملات هوایی به شهرهای مختلف ایران در رسانه‌های جهانی رویترز، سی‌ان‌ان، بی‌بی‌سی و گاردین منتشر شده است. این رسانه‌ها ضمن بازتاب اظهارات مدیران میراث‌فرهنگی ایران درباره میران آسیب به بناهای تاریخی در شهرهای مختلف، گزارش‌هایی از اهمیت این آثار منتشر کردند. گاردین درباره آسیب‌های کاخ گلستان به‌نقل از «مهدی جمالی‌نژاد»، استاندار اصفهان، آورده است: «آسیب‌ها به بناهای تاریخی این شهر پس از انتشار مختصات سایت‌های تاریخی میان طرف‌های درگیر و نصب نشانه‌های سپر آبی -که بناهای تاریخی را تحت حفاظت کنوانسیون لاهه ۱۹۵۴ قرار می‌دهد- رخ داده است. اصفهان یک شهر عادی نیست، موزه‌ای بدون سقف است. این شهر در هیچ‌یک از دوران گذشته، نه در محاصره شهر توسط افغان‌ها، نه در حمله مغول و نه حتی در جنگ ایران و عراق تا این اندازه آسیب ندیده بود.»
رویترز هم در گزارشی به آسیب به آثار جهانی ایران پرداخته و به‌نقل از «لازار الوندو آسو‌مو»، مدیر کمیته میراث جهانی یونسکو، آورده است: «یونسکو نسبت به تأثیر اولیه‌ای که درگیری‌ها تاکنون بر بسیاری از سایت‌های میراث جهانی داشته‌اند، عمیقاً نگران است.» مدیر کمیته میراث جهانی یونسکو به گستره جنگ در خاورمیانه اشاره کرده و نسبت به آسیب به سایت‌های تاریخی در سراسر خاورمیانه ابراز نگرانی کرده است. الوندو آسو‌مو درباره اهمیت مجموعه جهانی گلستان در تهران هم به رویترز گفته است: «کاخ گلستان تهران، که در حملات آمریکا و اسرائیل آسیب دیده است، گواه شکوه تمدن ایران در قرن نوزدهم است. گاهی حتی آن را با کاخ ورسای فرانسه مقایسه می‌کنیم و متأسفانه کاخ گلستان در حملات هوایی به محدوده آن آسیب دیده است. هنوز وسعت این آسیب‌ها به‌طور دقیق مشخص نیست، اما با تصاویر دریافتی می‌توانیم تأیید کنیم این مجموعه تحت‌تأثیر حملات هوایی قرار گرفته است.» در گزارش رویترز تأکید شده است تصاویر منتشرشده از فضاهای داخلی کاخ نشان می‌دهند انبوهی از شیشه‌های شکسته و قطعات چوب روی زمین پراکنده شده‌اند و برخی سازه‌های چوبی [ارسی‌ها] نیز خرد شده‌اند.
گاردین در گزارش خود به بازتاب توییت‌های وزیر امورخارجه پرداخته و نوشته است: «عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، از یونسکو به‌دلیل نداشتن واکنش قاطع انتقاد کرد و در شبکه‌های اجتماعی نوشت: «سکوت یونسکو غیرقابل‌قبول است.» عراقچی اسرائیل را مقصر آسیب‌ها دانسته و نوشته است این کشور آثار تاریخی ایران را که به متعلق قرن ۱۴ است، بمباران کرده و طبیعی است حکومتی که حتی یک قرن دوام نمی‌آورد، ملت‌هایی با گذشته کهن را دشمن بداند.»
سی‌ان‌ان هم به‌نقل از مدیر کمیته میراث جهانی یونسکو در خبری آورده است: «ما در یونسکو تمام مختصات جغرافیایی این مکان‌های تاریخی را به همه طرف‌های درگیر ابلاغ کرده‌ایم و طرفین آگاه‌اند که این مکان‌ها نباید هدف هیچ‌گونه حمله یا تخریب قرار گیرند. این سایت‌ها روایتگر تاریخ تمدن‌های ۱۸ کشور منطقه خاورمیانه‌اند. ما درباره تهران صحبت می‌کنیم، اما موارد مشابهی در کشورهای خلیج‌فارس نیز وجود دارد. یونسکو خواستار حفاظت فوری از این مکان‌ها و تأکید بر اهمیت میراث‌فرهنگی مشترک بشری است.» کسی نمی‌داند این جنگ فراگیر منطقه‌ای تا چه زمانی ادامه خواهد داشت، اما تا آخرین لحظه تداوم این آتش‌افروزی، نگرانی درباره وضعیت آثار تاریخی ایران ادامه خواهد داشت.