کمکی که رسانه ها به اردوغان کردند

برانوش غفاری

هنوز هم دنیا در شوک حمله تروریستی در نیس فرانسه است و شبکه‌های خبری از زوایای گوناگون بزرگترین تلفات حملات تروریستی در اروپا را پوشش می‌دهند اما پس از وقوع کودتای دیشب در ترکیه این خبر در صدر اخبار جهان قرار گرفت. از رسانه‌های کشور کودتا یعنی ترکیه تا رسانه های آنسوی اقیانوس اطلس در همان ساعات نخستین این رخداد را پوشش دادند.

در کشوری که چند سال متوالی عنوان بزرگترین زندان روزنامه‌نگاران جهان را از خود کرده و روزنامه با سابقه‌ای چون جمهوریت مستقیما زیر فشار رییس جمهور قرار می‌گیرد، این بار رسانه‌ای خارجی بود که به داد اردوغان رسید. حدود دو ساعت پس از کودتا این سی‌ان‌ان ترک بود که با اردوغان از راه فیس‌تایم ارتباط برقرار کرد و همین برگه برنده‌ای برای رییس دولت بود تا ضمن اعلام سلامتش، هوادارانش را به خیابانها بکشاند. وی در این صحبت کوتاه طرفدارانش را به تسخیر خیابانها و فرودگاه مصطفی کمال آتاتورک دعوت کرد. هرچند که هنوز روشن نیست این دعوت به چه میزان تاثیر خواهد داشت و آیا کودتاچیان شکست می خورند یا نه اما تاثیر یک رسانه خارجی در بزنگاه تاریخی بر حوادث ترکیه را نمی‌توان نادیده گرفت. چرا که تصاویر منتشره پس از صحبت‌های اردوغان نشان می‌داد این صحبت چند دقیقه‌ای در کشاندن طرفداران دولت به خیابان‌ها تاثیرگذار بوده است. کودتاچیان در نخستین اقدام فیسبوک، توییتر و یوتیوب را مسدود کردند و ت.ر.ت تلویزیون دولتی این کشور را در دست گرفتند اما ساعاتی بعد از صحبت اردوغان با سی‌ان‌ان، شبکه‌های خبری تصاویری را نشان دادند که طرفداران دولت را در تلویزیون دولتی این کشور نشان می‌داد.

در پوشش رسانه‌ای کودتا که احتمالا چندین روز به درازا خواهد کشید رسانه‌های بسیاری نقش ایفا کردند. از تلگرام و سایت‌های خبری گرفته تا رادیو و تلویزیون اما جالب است که طبق معمول باز هم شبکه خبر ایران که به لحاظ مالی و کادر حرفه‌ای یکی از قدرتمندترین رسانه‌های دولتی دنیا محسوب می‌شود باز هم دیرتر از معمول به اخبار ترکیه پرداخت. شاید یک دلیل بزرگ آن عدم قدرت تصمیم‌گیری در میان مدیران میانی و رده پایین این رسانه باشد. چرا که دولتی بودن این رسانه، پیچیدگی ساختار و صافی‌های خبری آن این شبکه را به شبکه‌ای محافظه‌کار تبدیل می‌کند و محافظه‌کاری یکی از آفات خبر است.

نکته دیگر آن که شبکه خبر ایران خود تصاویر زنده‌اش را از شبکه العربیه تامین می‌کرد. شبکه‌ای که رسانه های دولتی ایران بارها آن را رسانه‌ای معاند و دروغگو معرفی کرده‌اند اما در اقدامی نادر ساعتی پس از کودتا گزارش‌های میدانی خبرنگار شبکه خبر از خیابانها این شبکه را به منبع خبری مهمی تبدیل کرد. در حالیکه شبکه‌های خبری مهمی مانند سی‌ان‌ان و یورونیوز تصاویری از دوربین‌های ثابت را نشان می‌دادند، شبکه خبر ایران تصاویری هرچند با کیفیت پایین از خیابانها نشان می‌داد. اما پرسش اصلی اینست که چرا شبکه خبر ایران در پوشش چنین رویدادهایی همیشه یک گام عقب است. سوالی که باید مسئولان رسانه ملی پاسخ دهند.

فارغ از پوشش خبری ایران، کسی نمی‌داند پس از این کودتا چه بر سر فضای بسته رسانه در ترکیه خواهد آمد اما اگر کودتا پیروز نشود که شواهد هم چنین نشان می‌دهد باید دید آیا باز هم اردوغان فشار را بر رسانه‌های این کشور دو چندان خواهد کرد و یا آزادی نسبی به رسانه‌ها خواهد داد تا درباره‌ی کودتای ارتش روشنگری کنند. هر چند که احتمالا رسانه‌های ترکیه باز هم نخواهند توانست درباره رفتار اردوغان و علل بوجود آمدن این کودتا بحث کنند.