در حالی که بیش از یک دهه از آغاز پروژه‌های تکثیر یوزپلنگ آسیایی در اسارت می‌گذرد، اخبار مربوط به زنده‌گیری یک یوزپلنگ نر جوان به نام «هیوا» در زمستان گذشته و انتقال آن به مرکز تکثیر، ابعاد جدیدی از چالش‌های مدیریتی این طرح را نمایان کرده است.

ابهامات در فرآیند تصمیم‌گیری

بر اساس اطلاعات واصله، این یوزپلنگ پس از مدتی نگهداری در اسارت، مجدداً رهاسازی شده است. این موضوع در حالی مطرح می‌شود که پیش‌تر سعید یوسف‌پور، مدیرکل حفاظت محیط زیست استان سمنان، تأکید کرده بود تصمیم‌گیری برای زنده‌گیری یوز از طبیعت، نیازمند بررسی‌های دقیق کارشناسی در «کمیته ملی یوز» است و این حوزه از اختیارات استانی خارج است. اکنون این پرسش اساسی مطرح است که آیا انتقال «هیوا» با مجوز رسمی این کمیته انجام شده یا در فرآیندی غیرشفاف صورت گرفته است؟

کارنامه تکثیر در اسارت؛ از امید تا چالش

پروژه تکثیر یوزپلنگ در اسارت که از سال ۱۳۹۳ با انتقال «کوشکی» و «دلبر» به پارک پردیسان آغاز شد، با هدف احیای جمعیت این گونه کلید خورد. با این حال، گذشت سال‌ها و عدم حصول موفقیت‌های ملموس در زادآوری پایدار و تلف شدن توله‌ها، این طرح را با انتقادات گسترده‌ای مواجه کرده است. منتقدان معتقدند هزینه‌های بالای انسانی و علمی در کنار پیامدهای درمانی برای یوزهای حاضر در اسارت، پرسش‌هایی جدی را درباره استراتژی‌های کلان سازمان حفاظت محیط زیست ایجاد کرده است.

نگاه کارشناسی؛ تهدید جمعیت وحشی یا فرصت احیا؟

محمدعلی یکتانیک، کارشناس محیط زیست، در گفتگو با فارس، نگاه متفاوتی به این اقدامات دارد. وی معتقد است تکثیر در اسارت نباید جایگزین حفاظت از زیستگاه‌های طبیعی شود. یکتانیک تأکید کرد: «خارج کردن هر فرد بالغ زادآور از طبیعت، به معنای کاهش جمعیت مؤثر (Effective Population Size) است. یوزپلنگ آسیایی گونه‌ای بسیار آسیب‌پذیر است و هرگونه برداشت از طبیعت، پویایی و بقای جمعیت وحشی را به شدت تهدید می‌کند.»

به گفته کارشناسان، اولویت کنونی باید حفظ زیستگاه‌ها و کاهش تعارضات انسانی باشد، چرا که تکثیر در اسارت به تنهایی قادر به تضمین بقای این گونه در حیات‌وحش ایران نیست. انتظار می‌رود سازمان حفاظت محیط زیست با ارائه توضیحات شفاف درباره پرونده «هیوا»، ابعاد تصمیم‌گیری‌های پشت پرده این طرح را برای افکار عمومی و جامعه علمی روشن کند.