«پیام‌ما» محتوای اسناد سازمان ملل را بررسی کرد

پیوند ناگسستنی «خلیج‌فارس» با کنوانسیون‌های محیط‌زیستی





پیوند ناگسستنی «خلیج‌فارس» با کنوانسیون‌های محیط‌زیستی

۱۷ اردیبهشت ۱۴۰۴، ۱۹:۰۵

| پیام ما| «جزیره‌ای کوچک با سواحل شنی و صخره‌ای در دریا، واقع در بخش شمال مرکزی خلیج‌فارس، که با صخره‌های مرجانی بسیار ارزشمندی احاطه شده است.» این تعریفی است که در کنوانسیون رامسر درباره «شیدور» آمده است. تنها در این سند نیست که «فارس» کنار «خلیج» جا خوش کرده. در بسیاری از اسناد بین‌المللی محیط‌زیست، درباره این منطقه از اسم «خلیج‌فارس» استفاده شده است، البته از آن‌سو تلاش برای کمرنگ کردن این اسم هم کم نبوده و تلاش بسیاری شده تا عبارت‌های دیگری جایگزین شود. تلاش‌هایی که تاکنون موفقیت‌آمیز نبوده‌اند.

«دو مقام آمریکایی به آسوشیتدپرس گفته‌اند دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا قصد دارد در جریان سفر به عربستان سعودی اعلام کند ایالات متحده از این پس «خلیج‌فارس» را «خلیج عربی» یا «خلیج عربستان» می‌نامد.» ساعت ۸:۵۷ صبح ۲۷ اردیبهشت،‌ یورونیوز خبر را منتشر کرد. کانال‌های تلگرامی آن را نشر دادند و به‌سرعت به پایگاه‌های اطلاع‌رسانی و سایر شبکه‌های اجتماعی راه یافت. انواع واکنش‌ها از سوی مقامات سیاسی منتشر شده است و اساتید دانشگاه، اهالی فرهنگ و تاریخ هم درباره آن مطالبی نوشته‌اند. شهروندان هم به‌قدر وسع خود کوشیده‌اند به چنین تصمیمی اعتراض کنند. در این زمان رسانه‌ها سراغ مقامات و کارشناسان می‌روند تا به‌لحاظ تاریخی به این مسئله بپردازند. پس از آن انواع خبرهای تأیید و تکذیب آمد و این موضوع بدل به یک درس روزنامه‌نگاری شد. این خبر تکذیب شود یا خیر،‌ کار خودمان را می‌کنیم و از زاویه‌ای جدید به این موضوع می‌پردازیم؛‌ ما در «پیام ما» سراغ این کنوانسیون‌ها رفتیم تا بررسی کنیم در کدام کنوانسیون بین‌المللی مرتبط با محیط‌زیست و تنوع‌زیستی از نام خلیج‌فارس استفاده شده است.
کنوانسیون رامسر یکی از کنوانسیون‌هایی است که در آن «خلیج‌فارس» آمده است. نمونه‌ آنها درباره جزیره شیدور است. «جزیره‌ای کوچک با سواحل شنی و صخره‌ای در دریا، واقع در بخش شمال مرکزی خلیج‌فارس، که با صخره‌های مرجانی بسیار ارزشمندی احاطه شده است. این جزیره از نظر زادآوری لاک‌پشت‌های دریایی و برخی گونه‌های پرندگان آبزی، از جمله کلونی تولیدمثل پرستوهای دریایی و سایر پرندگان آبزی با جمعیت‌هایی در سطح اهمیت بین‌المللی، بسیار حائز اهمیت است.» شیدور در سال ۱۹۹۹ در کنوانسیون ثبت شده است.
کنوانسیون تنوع‌زیستی (CBD – Convention on Biological Diversity) از دیگر کنوانسیون‌هایی است که در آن نام «خلیج‌فارس» ذکر شده است. نمونه آن در گزارش پنجم ملی ایران به CBD، به وضعیت محیط‌زیست دریایی خلیج‌فارس و دریای عمان اشاره شده است.
در کنوانسیون چارچوب ملل متحد در مورد تغییراقلیم (UNFCCC) نیز نام خلیج‌فارس آمده است. برای مثال، در دومین گزارش ملی ایران به UNFCCC، به مناطق ساحلی خلیج‌فارس و دریای عمان پرداخته شده و در آن تأثیر تغییراقلیم بر مناطق ساحلی خلیج‌فارس بررسی شده است.
برنامه انسان و زیست‌کره یونسکو (UNESCO MAB Programme) از دیگر مواردی است که در آن نامی از «خلیج فارس» آمده است. در معرفی ذخیره‌گاه‌های زیست‌کره ایران بخشی به ذخیره‌گاه زیست‌کره دنا در استان کهگیلویه‌وبویراحمد اشاره دارد. «ذخیره‌گاه زیست‌کره دنا در رشته‌کوه زاگرس مرکزی ایران واقع شده است. این منطقه دارای اکوسیستم‌ها، گونه‌ها و تنوع‌زیستی ژنتیکی با اهمیت جهانی است. شرایط شدید توپوگرافی و اقلیمی، تنوع خیره‌کننده‌ای از زیست‌بوم‌ها و زیستگاه‌ها را در مساحتی کوچک به وجود آورده‌اند. دنا زیستگاه طیف وسیعی از گونه‌های گیاهی و چندین گونه پستاندار در معرض خطر و بومی است. گونه‌های بلوط در ارتفاعات غالب هستند، درحالی‌که پسته و بادام در ارتفاعات پایین‌تر فراوان‌اند. همچنین درختان بنه، گردو و گلابی به‌صورت پراکنده در این ناحیه زیست‌محیطی دیده می‌شوند. از سوی دیگر، بسیاری از رودخانه‌های بزرگ مانند کارون، دز و کرخه از این منطقه سرچشمه می‌گیرند و به خلیج‌فارس و دریای عمان می‌ریزند. آبشارهای دیدنی، چشمه‌ها و دریاچه‌ها زیبایی خاصی به مناظر کوهستانی این ناحیه بخشیده‌اند.»
سازمان بین‌المللی هیدروگرافی (IHO) که مرجع جهانی برای نامگذاری جغرافیایی در نقشه‌های دریایی است، نیز از نام «خلیج فارس» استفاده کرده است. در سومین نسخه از نشریه رسمی این سازمان که در سال ۱۹۵۳ منتشر شده، این پهنه آبی را با نام رسمی «Gulf of Iran (Persian Gulf)» ثبت کرده است. علاوه‌بر ذکر مستقیم نام «خلیج‌فارس» در اسناد،‌ در هشدارهایی که سازمان ملل داده نیز به این نام اشاره شده است. نمونه آنها در سال ۲۰۰۴ که UNDP (برنامه عمران ملل متحد) هشدار داده بود صدها کشتی غرق‌شده دسترسی به مهمترین بنادر دریایی عراق را مسدود کرده و تهدیدی برای محیط‌زیست دریایی در شمال خلیج‌فارس محسوب می‌شوند. از نظر این نهاد بین‌المللی این مشکل به‌ویژه بر اکوسیستم‌های دریایی این منطقه تأثیر می‌گذارد و نگرانی‌هایی را درباره آلودگی آب و آسیب به حیات دریایی به‌وجود می‌آورد. کشتی‌های غرق‌شده ممکن است شامل مواد خطرناک و نفت باشند که می‌توانند به محیط‌زیست آسیب جدی وارد کنند.
در پروژه‌ای با عنوان «مطالعه اکولوژی دریایی خلیج‌فارس و جامعه محلی» که صندوق کمک‌های کوچک سازمان ملل به اجرا درآورده، نیز نامی از «خلیج‌فارس» دیده می‌شود. در کنار آن انواع و اقسام پروژه‌ها و پژوهش‌ها را می‌توان یافت که همین اسم را برای این پهنه آبی به‌کار برده‌اند.
اینکه این روزها مناقشه‌ای پیرامون نام «خلیج‌فارس» شکل گرفته،‌ به‌نظر می‌رسد نه براساس شواهد و داده‌های تاریخی و علمی بلکه مقوله‌ای از جنس سیاسی است. در همین راستاست که شاهدیم برخی مقالات نوشته‌شده به‌ویژه از سوی کارشناسان عرب در این سال‌ها هر دو نام را در کنار هم قرار داده‌اند، مگر بتوانند نام مدنظر خود را در کنار خلیج‌فارس بگذارند،‌ اقدامی که از یک کار کارشناسی بعید به‌نظر می‌رسد.

به اشتراک بگذارید:





نظر کاربران

نظری برای این پست ثبت نشده است.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *