چطور شد که از بین هنرهای مختلف، آیینه‌کاری را انتخاب کردید؟

 آیینه‌کاری را انتخاب نکردم که شغل و حرفه اصلی من باشد؛ چون کافه‌ای با خواهرم داشتیم که بعد از بسته‌شدن آن تصمیم گرفتیم مسیر کاری‌مان را جدا کنیم. حدود سه سال تلاش می‌کردم تا مهاجرت کنم؛ اما به‌خاطر اینکه دانشکده‌ای که در آن تحصیل کردم در کشور هندوستان بود و آموزش‌های این دانشگاه مورد تأیید دانشگاه‌های آلمان نبود؛ نتوانستم از دانشگاه‎های دیگر پذیرش بگیرم و دچار یک سردرگمی شده بودم. در این شرایط باوجود شلوغی‌های تهران سعی می‌کردم هر ماه کاخ سعدآباد بروم و طبق روال سعی می‌کردم بلیت چندین کاخ را بگیرم و برای چندمین بار ببینم؛ کاخ مرمر از کاخ‌های مورد علاقه من است یک روز وقتی به سقف نگاه کردم هم‌زمان یک خانم راهنمای تور داشت برای مسافرها توضیح می‌داد و بعد از آن روز به یکی از دوستانم که قبلاً دوره‌های آینه‌کاری را گذرانده بود پیام دادم تا بتوانم این هنر را آموزش ببینم البته در زمان کرونا هم بود و استادان این حوزه اصلاً شاگرد حضوری نمی‌گرفتند؛ اما همان استاد، فایل‌های لوزی و مربع را ارسال کردند و من بعد از ۵ ماه دیدم که خودم در حال کشف طرح و شکل‌های مختلف آینه‌کاری هستم و کم‌کم توانستم کارهایم را بفروشم و آن‌قدر که مجذوب این هنر شدم، دیگر پیگیر قضیه مهاجرتم نبودم.

این مواجهه هر روزه من با آینه‌هایی که خودم مجبور بودم بشکنم و خورد کنم و از یک کمال و تمامیت به شکستگی‌هایی می‌رسیدم که دیگر نمی‌توانستم خودم را در آنها کامل ببینم بنابراین توانستم روند زندگی خودم را در آینه‌ها پیدا کنم؛ چون تاریخچه شکل‌گیری این هنر شکستن آینه سالم و بدون نقص ازروی‌عمد است تا بعد با یک نظمی از قبل طراحی شده، کنار هم قرار بگیرد و در نهایت از آن آینه دست‌نخورده و بدون آسیب زیباتر می‌شود. فهمیدم که زندگی انسان هم به همین شکل است نوزادی که به دنیا می‌آید هم بدون شکستگی است؛ اما در مسیر زندگی با آسیب‌ها، تجربه‌های خوب و بد مواجه می‌شود که همین شکستگی‌ها و خط و خش‌های طول زندگی است. به قول «توران میرهادی» رنج بزرگ را به کار بزرگ تبدیل کنیم و هرکسی که توانسته هندسه رنج‌های خودش را پیدا کند به انسان درخشان و بسیار زیباتری بدل می‌شود.

آیینه‌کاری هنر مردانه‌ای محسوب می‌شده، آیا طی این سال‌ها که زنان حضور مؤثرتری در جمع هنرمندان آیینه‌کار داشتند؟ آیا امروز هم می‌توان گفت فضای آیینه‌کاری مردانه است؟

به‌طورکلی هنرهایی که مربوط به تزیینات بنا در قسمت داخلی و خارجی هستند یک شغل مردانه محسوب می‌شدند؛ مثل گچ‌بری و آینه‌کاری چون یک توان فیزیکی ویژه‌ای می‌خواهد البته نمی‌گویم که زنان نمی‌توانند این کار را انجام دهند؛ اما آسیبی که فیزیک خانم‌ها در پیاده‌سازی این هنرها در بنا می‌بیند بیشتر است. در حال حاضر هم در بنا استادکارها کار می‌کنند و هنرمندان جدید روی آبجکت‌های دکوراتیو کار می‌کنند. اتفاقی که سبب شد درها برای خانم‌ها در این حوزه باز شوند، حضور منیره فرمانفرمائیان بود و پتانسیل‌هایی که این هنر دارد را او شکوفا کرد تا نشان بدهد که حتماً نیاز نیست از آینه‌کاری در سقف و دیوار استفاده شود، بلکه می‌توان از آن روی در کمد، میز یا تابلو استفاده کرد. منیره فرمانفرمائیان از نوابغ هنر ایران است و طراحی هندسی که برای نشان‌دادن پتانسیل آینه‌کاری ایران کرد، بسیار شناخته شده است و کارهایشان باگذشت چندین سال همچنان خیره‌کننده است؛ ما زنان ایران در مسیر این هنر خودمان را مدیون جسارت ایشان می‌دانیم.

زنان در این حوزه با چه مصائبی روبرو هستند تا بتوانند به حق خودشان برسند و جایگاهشان را پیدا کنند؟

 مدرس‌های جوان‌تری هم هستند که چالشی نسبت به یادگیری این هنر توسط زنان ندارند؛ چون آنها به ظرافت‌ها بیشتر اهمیت می‌دهند حتی می‌بینم استادکارها خیالشان راحت است که زنان کار تمیزتر و سروقت به آنها تحویل می‌دهند.

ویژگی آینه‌کاری امروز با گذشته چه تفاوت‌هایی کرده است؟

هنر آینه‌کاری از دوران صفویه شروع می‌شود و مرکز آن اصفهان بوده است؛ وقتی آینه به ایران می‌آمده در مسیر آینه‌ها احتمالاً آسیب می‌دیدند و روحیه قناعت هم به‌ویژه در میان مردم ایران و مرکز کشور وجود داشته این قطعات خورد شده آینه را کنار هم می‌چیدند و کم‌کم این هنر شکل می‌گیرد. البته در مقاله‌ای می‌خواندم که ابتدا آینه‌کاری در قزوین پیدا شده است. اما در زمان قاجار این هنر تزیینی داخلی به اوج خودش می‌رسد و بیشتر در مکان‌ها مذهبی، کاخ‌ها و در خانه افرادی که ثروتمند بوده اجرا می‌شد؛ چون هم هنر گرانی به لحاظ اجرایی و متریال بوده و هم در مکان‌های مذهبی یک حس معنوی القا می‌کرده و هم به‌خاطر شکست نور که روشنایی بیشتری ایجاد می‌کرده بیشتر در این فضاها اجرا می‌شد. امروز می‌توانید از آینه‌کاری روی تابلو، دیوار، روی آباژور و…استفاده کنید و کاملاً وارد زندگی روزمره افراد شده و دیگر از حالت دست‌نیافتنی خارج شده است. باز هم باید بگویم مدیون خانم منیر فرمانفرمائیان هستیم، ایشان در کتابشان به خاطره‌ای اشاره می‌کنند که یکی از دوستان خارجی خودش را به شاه‌چراغ می‌برد و بعد برایشان این سؤال پیش می‌آید که چرا این هنر آن‌قدر دور از دسترس است و سبب می‌شود که او از این هنر به شکل دیگری استفاده کند و سبب می‌شود تا آینه‌کاری به خانه‌ها هم راه پیدا کند و دیگر آدم‌ها مجبور نیستند برای دیدن هنر آینه‌کاری حتماً به اصفهان، شیراز و… بروند و با این انقلابی که در این هنر توسط خانم فرمانفرمائیان ایجاد شد آینه‌کاری از حالت مجلل و مقدس بودن خارج و وارد زندگی روزمره افراد شد. البته باید بگویم از خوشبختی کرمانی‌ها موزه هنرهای معاصر صنعتی است که یکی از کارهای خانم فرمانفرمائیان در آنجا نگهداری می‌شود و کار دیگری هم در باغ نگارستان موجود هست؛ چون اغلب کارهای ایشان یا فروخته شده یا در موزه‌های خارجی نگهداری می‌شود.

آیینه‌کاری از گذشته در بناهای باشکوه مانند مساجد و کاخ‌های پادشاهان مورد استفاده قرار می‌گرفته امروز در منازل مسکونی و فضاهای تجاری چه‌قدر می‌توان از این هنر بهره گرفت و تا چه اندازه مورد استقبال واقع می‌شود؟

 برخی از شهرها از گذشته مانند شیراز، اصفهان، تهران و کاشان از قدیم آینه‌کاری داشته و مردم راحت‌تر برای این هنر هزینه می‌کردند؛ چون بسیار پرزحمت است و هنر ارزانی نیست. حتی کارگاه‌هایی که در این شهرها برگزار می‌کنم با استقبال زیادی روبرو می‌شود؛ اما مثلاً در شهرهای دیگر شاید دو نفر ثبت‌نام کنند. این روزها هنر آینه‌کاری در اوج خودش است و مردم به هنرهایی که اصالت ایرانی دارند توجه ویژه‌ای می‌کنند و حتی در کشورهای عربی هم مورد استقبال قرار گرفته که در اماکن مذهبی، خانه‌ها و عمارت‌هایشان از این هنر استفاده می‌کنند و کاش ما پیش از آن که دیگران هنرهایمان را معرفی کنند و بعد به نام خودشان ثبت کنند، خودمان این میراث را قدر می‌دانستیم و مراقبت می‌کردیم.

در شرایطی که هوش مصنوعی در کارهای هنری می‌تواند به هنرمندان ایده بدهد و سبک و سلایق مختلفی دیده می‌شود هنرمندان تا چه اندازه از سبک‌های گذشته آیینه‌کاری بهره می‌گیرند؟

 در زندگی روزمره از هوش مصنوعی کمک می‌گیرم؛ اما برای طراحی‌ها نتوانستم از آن استفاده کنم. آینه‌کاری ایرانی بر اساس هندسه ایرانی شکل‌گرفته است و هندسه ایرانی را هم «محمد بوزجانی» یکی از دانشمندانمان طراحی کرده است؛ بنابراین فکر می‌کنم هوش مصنوعی می‌تواند شکل‌های هندسی پیشنهاد بدهد که شاید آن شکل‌های هندسی را نتوان در آینه‌کاری مورد استفاده قرار داد؛ اما احتمالاً بتواند یک طراحی بهتری پیشنهاد دهد که بتواند به لحاظ بصری کمک کند. در طراحی‌های قدیمی یا سنتی چیزی نیست جزء تمام هندسه‌ای که در هنرهای ایرانی مانند خاتم، گره‌چینی و… وجود دارد و بر پایه هندسه ایرانی هستند که همچنان رازآلودی و سحرانگیزی دارد. هندسه ایرانی برای بسیاری از بزرگان ما علم مقدسی به شمار می‌رفته است و آنها به دنبال این بودن که این اشکال هندسه چه خاصیتی دارند که آن‌قدر درون انسان را تحت‌تأثیر قرار می‌دهد، پس به نظر من باوجود هوش مصنوعی همچنان همین شکل از هنر آینه‌کاری تا دهه‌ها ادامه پیدا می‌کند.