«مسئولان افغانستان زیر بار اعداد و ارقام ایران درخصوص حقابه هیرمند نمی‌روند.» این خبری است که دوم مرداد ۱۴۰۱ و یکسال پس از آغاز دوباره زمامداری «طالبان»‌ بر افغانستان از سوی «علی سلاجقه»‌، رئیس وقت سازمان حفاظت محیط‌زیست، منتشر شد. طالبان فقط در فاصله چندماه از استقرار در افغانستان، نخستین طرح‌هایی که از سر گرفت طرح‌های آبی بود که نه‌فقط ایران بلکه تمام منطقه را تحت‌تأثیر قرار می‌داد. در میان کشورهای همسایه افغانستان، ایران تنها کشوری است که در یک آبراهه فرامرزی، رودخانه هیرمند، با افغانستان معاهده آبی دارد، اما طالبان با وجود همه برائت‌جویی‌هایش از منش حاکمان قبلی، روشٍ عمل در مدیریت آب را تغییر نداده است و حتی با جدیت بیشتری همان مسیر را پی‌گیرند. آب امتیاز و برگ برنده حکامی است که حتی در عرصه بین‌المللی رسمیت ندارند. دستِ زیرِ ساتور همسایگان اما موجب شد تا حاکمان نامشروع کشور همسایه، تا همین لحظه هم امتیازات بالایی از همه همسایگان به‌دست بیاورند. اگرچه پیش از حضور دوباره طالبان هم حقابه قانونی ایران از هیرمند هیچ‌گاه به‌تمامی تأمین نشد؛ اما چشم‌انداز مذاکرات، حرکت به‌سمت بازی برد_برد را نشان می‌داد. حالا اما سه سال است که ورق بازی برگشته و دورنما چیزی جز باخت ایران، هیرمند و سیستان را تداعی نمی‌کند.

درحالی‌که حقوق بین‌المللی آب، آشکارا معاهده ایران را به رسمیت می‌شناسد و حق ایران بر این حقابه و اثراتش را در رده حقوق بنیادی رده‌بندی می‌کند، اما طالبان زیر بار تأمین آن نمی‌رود و حتی با بستن دریچه‌های سد کمال‌خان در زمان سیلاب فروردین ۱۴۰۳، حجم قابل‌توجهی از سیلابی را که باید در مسیر طبیعی به‌سمت ایران حرکت می‌کرد، به‌سمت «شوره‌زار گودزره» هدایت کرد.

در فقر دیپلماسی ایران طی چند سال گذشته، شکست‌های پیاپی و باور خوشدلانه به وعده‌های پوشالی طالبان، ایران یک‌بار دیگر میزبانی همسایه‌ای را برعهده گرفته است که نه‌فقط حق همسایگی را به‌جا نیاورده بلکه شمشیرآخته طمع به حق ایران و مرگ هامون و سیستان دوخته است. «فاروغ اعظم» نامِ آشنای مذاکرات آبی ایران و طالبان است که قرار است به دعوت کرسی یونسکو در بازیافت آب و به‌عنوان دانشمندان برجسته مسلمان در کشورهای اسلامی برای سخنرانی در حوزه آب در دانشگاه تهران حاضر شود. همان کسی که به طالبان یاد می‌دهد «زیر بار اعداد و ارقام ایران درخصوص حقابه هیرمند» نروند. او که دانش‌آموخته «مهندسی منابع آب» دانشگاه لندن است، خوب می‌داند که با آب یا بی‌ آب، بازی در عرصه بین‌المللی چگونه رقم خواهد خورد. دیپلماسی آب طالبان که در کلام، حق ایران را تأیید و در عمل، آن را کتمان می‌کنند، دیپلماسی «اعظم» است. او مواضع تند علنی زیادی در مورد ایران گرفته است و با علم به اثرات تأمین نشدن حقابه ایران از هیرمند و البته از فراه و با آشنایی کامل با آنچه حقوق بین‌الملل نهی و یا تکلیف کرده، آب را به روی ایران بسته و عملی مصداق دقیق نقض حقوق بین‌الملل و بشر انجام داده است. بااین‌حال، نظریه‌پرداز «فشار آبی بر ایران و امتیازگیری به‌نفع طالبان» قرار است در ایران به‌عنوان دانشمند برتر جهان اسلام و در مورد آب برای صلح صحبت کند. کسی که مسئله آب را به ورطه جنگ نیز می‌کشاند و دوستانش در برابر پیام معین و مشخص رئیس‌جهموری وقت کشور (ابراهیم رئیسی) دبه انتحاری به‌دست می‌گیرند.

حامیان دعوت از فاروغ این اقدام را اقدامی دیپلماتیک و معطوف به بازپس‌گیری حقابه ایران می‌دانند. حال اینکه یک سخنرانی و دست زدن‌های مداوم برای کسی که به آب به‌عنوان ابزار صلح باور ندارد، نمی‌تواند تأثیری بر «تصمیم طالب» در مورد حقابه ایران داشته باشد؛ چه اینکه، کلید سفارتخانه افغانستان در ایران هم نتوانست، جاده ترانزیتی و مسیر ریلی هم نتوانست. «آب و عدم تخصیص آن به ایران» تلاش طالبان برای جلب رضایت و مشروعیت از جامعه افغانستان و ایجاد آرایش جمعیتی جدید در منطقه است و طالبان تنها برای یک دست و کف و هورا از آن دست نخواهد کشید.