حمله زنجره به نخلستان ها/ مرگ 90 درصدی

شیوع آفت زنجره در نخلستان های شهرهای شرقی استان کرمان باعث شده امکان باروری نخلها در ۹۰ درصد نخلستان‌های شرق کرمان از بین برود. همان طورکه میدانید بم یکی از قطبهای اصلی تولید خرمای مضافتی در کشور محسوب می شود کیفیت این محصول و طعم آن ، خرمای بم را در سبد محصولات منحصر به فرد و اختصاصی استان کرمان قرار داده است. با این وجود چند سالی است که نخلستانهای بم با آفتی کابوس وار به نام زنجره مواجه شده اند. این آفت طی سالهای اخیر ضربه های جدی به تولید محصول خرما در بم وارد کرده است. آفت زنجره خرما هر چند حشره ای بسیار کوچک است اما یکی از سرسخت ترین زنجیره های حیات را در جهان دارد. این حشره که هر سال چندین بار نسل عوض می کند در مدت کوتاهی می تواند خود را مقابل سموم مختلف مقاوم کند و هر نسلش از نسل قبل سر سخت تر می شود و می تواند شرایط سخت زیستی را پشت سر بگذارد. در چنین شرایطی استان کرمان که نخستین سطح زیر کشت نخلستانها را در کشور دارد و دومین تولید کننده خرما در کشور محسوب می شود و تنها تولید کننده خرمای مضافتی و درجه یک است در سیطره این حشره گرفتار شده است. آنطور که مهر گزارش داده این حشره، بومی استان نیست و از نخلستانهای استان های مجاور وارد باغهای کرمان شده است این داستان به چندین سال قبل باز می گردد اما از آن زمان تاکنون اقدام قابل توجه تحقیقاتی برای مبارزه با این حشره صورت نگرفته و طرح های مبارزه با زنجره ناکام مانده اند.
طی چند سال اخیر راه حل های متفاوتی برای مقابله با این آفت در نخلستانهای بم پیشنهاد شده که متاسفانه هیچ کدام از این راه حلها منتج به نتایج مطلوبی نشد و بعضا موجب بروز پیامدهای دیگری در این نخلستانها گردید. یکی از راه حلهایی که برای مقابله با این آفت در نظر گرفته شده است سم پاشی هوایی نخلستانهای بم بوده است که از نظر بسیاری از کارشناسان حوزه ی محیط زیست کاربرد این روش در باغ شهری مانند بم اصلا کارایی لازم را نداشته و موجب آلودگی محیط به سموم خطرناک شده است و زندگی جانوری و انسانی را در این منطقه با چالشهای فراوانی رو به رو کرده است . در سالهای انتهای دولت گذشته سم پاشی هوایی درختان خرما به عنوان یکی از مهمترین طرحهای مبارزه با این آفت، متوقف شد و پس از آن بود که طغیان آفت نخلستانها را فرا گرفت و هم اکنون که باید فصل باروری نخلستانها طی شود بسیاری از نخلستانهای بم آلوده به این آفت است. به گفته رئیس خانه کشاورز استان کرمان در حالی که تنها چند روز تا انتهای فصل گرده افشانی باقی مانده، ۹۰ درصد باغ های بم به دلیل شیوع این آفت نتوانسته اند گرده افشانی کنند و تولید این محصول در بزرگترین گسترده نخلستان های کشور با خطر جدی مواجه شده است. این در حالی است که خرما، کالای اقتصاد تک محصولی هزاران خانواده شرق کرمان محسوب می شود و همین اوضاع در سایر شهرستانهای شرق استان نیز در حال مشاهده است. طرح مبارزه با آفت زنجره خرما اسفند ماه سال گذشته کلید خورد و نکته قابل توجه اینکه در سفر معاون رئیس جمهور به کرمان این امر به شدت مورد توجه قرار گرفت تا جایی که اعتباری خاص برای مبارزه با این آفت در نظر گرفته شد. گفته می شود هنوز این اعتبار اختصاص پیدا نکرده است و دلیل عمده شیوع آفت زنجره نیز همین عدم تخصیص اعتبار است. بر اساس مصوبه هیئت وزیران، مبلغ چهل میلیارد ریال برای مبارزه با آفات زنجره خرما در شهرستان بم در اختیار استانداری کرمان قرار می گیرد.
گفتنی ست کارشناسان حوزه محیط زیست بر این عقیده اند که می بایستی از راهکارهای جایگزین مانند مبارزات بیولوژیکی جهت مبارزه با آفت زنجره استفاده کرد تا اثرات استفاده از این گونه سموم کاهش یابد و خطرات احتمالی استفاده از این سموم را به حداقل رساند. چندی پیش محققان دانشگاه “پاتیالا‌” در ایالت پنجاب هند در تحقیقاتی که بر روی سموم آفت کش داشتند به این نتیجه رسیدند که استفاده از این سموم خطر ابتلا‌ به سرطان را در این افرادی که به مدت طولانی از این سموم استفاده کنند تا حد قابل ملا‌حظه ای افزایش می دهد . این محققان ضمن هشدار به استفاده از سموم آفت کش به لزوم رعایت ضوابط جدید جهانی در مصرف این مواد تاکید و خاطرنشان کردند، این مواد از پتانسیل بالا‌یی در آسیب رساندن به سلا‌متی برخوردارند.
درآمدی برای گذران زندگی نداریم
رئیس خانه کشاورز استان کرمان به مهر گفته: ما نمی گوییم باید باغ های بم سم پاشی هوایی شود. ما هم در این زمینه دغدغه های زیست محیطی را در نظر داریم اما حرف ما این است حداقل سم پاشی زمینی و سایر اقدامات انجام شود. محمد نیکفر افزود: هم اکنون گستره آفت زنجره خرما در نخلستانهای بم زیاد شده و چشمگیر است. باید هر چه زودتر در این خصوص چاره اندیشی کرد زیرا زمان طلایی برخورد با این مشکل در حال سپری شدن است. احمد کمال الدینی کشاورز بومی در خصوص وضعیت کنونی نخلداران گفت: در این زمان از سال عملا مرحله بو دادن به درختان که همان گرده افشانی است باید انجام شود این عمل به نخلستانها به صورت دستی انجام می شود اما در سال جاری شیوع زنجره بالاست و امکان گرده افشانی وجود ندارد و بسیاری از کشاورزان دست نگه داشته اند. وی افزود: اگر گرده افشانی نشود عملا درختان بارور نمی شوند و اگر بارور نشوند محصولی وجود ندارند. این درحالی است که بسیاری از مردم شغلشان کشاورزی و نخل داری است و در این صورت عملا درآمدی برای گذران زندگی نخواهیم داشت. وی ادامه داد: زنجره خرما از یک سو و از سوی دیگر پدیده خشکیدگی خوشه های خرما ضررهای هنگفتی به کشاورزان وارد کرده است و انتظار داشتیم در سفر وزیر جهاد کشاورزی این مورد مورد توجه مسئولان قرار می گرفت.