دخل و تصرف در میدان مشتاق هویت آن را مخدوش می کند
الهه آذرنوش کارشناس معماری

میدان مشتاق یکی از میادین قدیمی و تاریخی کرمان است که بدنه‌ و جداره‌های آن مستندسازی شده است. درحال‌حاضر شهرداری با همکاری اداره میراث‌فرهنگی قصد دارند که با بدنه‌سازی ۶ طاق در این میدان اضافه کنند. اتفاقی که مورد نقد بسیاری از کارشناسان و فعالان میراث‌فرهنگی قرار گرفته است.
آنچه را که امروزه در شهرها فلکه تعریف می‌شود فضایی است که ماشین‌ها گرد آن می چرخند و نظام دسترسی سواره را شکل می‌دهد و اطراف فلکه هم کاربری‌هایی توسط مغازه‌ها و دست فروشی ها تعریف شده اند در واقع یک حلقه ایست که نیازهای روزمره را رفع می کند و چند خیابان را بهم متصل می کند. و بیشتر شبیه به محوطه ای است برای وسایل نقلیه و پارکینگ و جایی برای فعالیت انسان ها ندارد و حضور انسان نه دارای معنی است و نه موثر و نه حتی امن است !
در واقعیت امروزی شهرسازی ، فلکه با میدان به لحاظ کارکردی، اجتماعی، شهرسازی و معماری، فرم ،تناسبات و اندازه با هم متفاوت هستند و در عینیت چیزی که الان به آن میدان مشتاق می‌گوییم واقعیت ندارد و فلکه است زیرا که در شهرسازی مدرن فلکه‌ها محور چهار خیابان را بهم متصل میکند و فضایی برای پیاده روی ، اتفاقات و رفتارهای اجتماعی باقی نمی گذارد .میدان دارای سوابق تاریخی ، یادبودها، رخدادهای دوران گذشته ، خاطره ای محترم و مشترک برای شهروندان است و کف و بدنه آن معمارانه تعریف شده باشد.
فلکه مشتاق کرمان علاوه بر تمام کارکردهایی که شهرهای امروزی دارند دارای ویژگی های تاریخی و یادمانی است، این فلکه مانند عرصه ای عمل می کند که عناصر مهم شهری را در اطراف آن شکل گرفته اند ، مسجد جامع کرمان، مقبره مشتاق علی شاه ،آتشکده ،بازار ، مدرسه، و از محوری دیگر سینما درخشان که پیکرش آسیب خورده است و هنوز هم نمای آن جز نماهای مقبول آن زمان محسوب می شود که هنوز هم زیبایی فرم و سیمای خودش را علی رغم بی توجهی ها در شهر حفظ کرده است.
علاوه بر تمام ویژگی های کالبدی و عملکردی عناصر شکل گرفته اطراف فلکه،تزیینات بدنه های اطراف میدان با آجر کاری های قابل توجه و دارای قدمت بر روی نمای مغازه ها ساخته شده است . از نمونه آجر کاری های بر جا مانده نمای شهری در کرمان سردر ورودی کتابخانه ملی کرمان و موزه صنعتی و در اطراف فلکه مشتاق است که در حال حاضر وضع موجود و نگهداری آن بدون توجه به ارزش های هنری و معماری رها شده است که با بررسی وضعیت موجود، دکان دارها برای نگهداری تزیینات معماری و هنری تصمیم می گیرند.
برای زنده سازی عناصر هر شهری علاوه بر کارکردهای کارشناسانه و مهندسی مشارکت مردم تاثیرگذار و مهم است. از همین رو خصوصیات ارگانیک و زنده بافت‌های شهری را در جهت حفظ هویت تعریف می شوند.
برای دخالت در عناصر شهری که طی سالیان شکل گرفته و تغییر کرده‌اند، یک سازماندهی مناسب برای طراحی و اجرا نیاز است؛ از جمله درگیر کردن نهاد جامعه شناسان، معماران ،نهاد نظارت، نهاد مشارکت و نهاد پژوهش که در یابند کارکرد فعلی میدان یا فلکه چیست. به چه چیزهایی نیاز دارد و آیا اضافه کردن و کم کردن عنصری مناسبت دارد یا خیر! آیا می‌توان با تجدید و بازسازی المانهای گذشته در نماهای دو طبقه اطراف میدان شامل پنجره ها، مصالح و سایه بانها اندوه و غبار را از جداره ها پاک کرد و یا راه بهتر این است که با اضافه کردن ستون و قوس و دیوار، گوشه ای از اشباهات و بی توجهی ها را از شهر پنهان کنیم و مانند کسانی که می‌دانند و نمی توانند، تاریخ و هنر را نادیده بگیریم.
آیا کسبه می دانند قدمت آجر کاری ها نمای مغازه شان چقدر است ؟ آیا از نقوش آجر کاری دانش و آگاهی دارند که لوله هواکش و لوله های تاسیساتی مغازه شان را از میان تزیینات آجر کاری رد می کنند و آجر کاری که باید حفظ شود را با بی دانشی تخریب می کنند ؟! و یا سنگ گرانیت سیاه را در کنار آجرکاری زیبا بکار می برند !! این اطلاع رسانی بر عهده کیست ؟ این فرهنگ سازی بر عهده کیست ؟ نهادی جز میراث فرهنگی،شهرداری، شورای شهر و معماران ؟ کسانی که تصمیم می گیرند آیا خود قدم زده اند در اطراف فلکه مشتاق و آیا دیده اند ؟ و یا همه چیز پشت میزهای کنفرانس اتفاق می افتد.
برای داشتن و ساختن فلکه ای که متناسب با شهر باشد مولفه هایی را باید مد نظر قرار داد، فرم آن وحدت یافته از رنگ و بافت و پیکره باشد ، فرم شهر و منظر و سیما چیزهایی هستند که انسان ها با آنها ارتباط دارند و بر روی واکنش افراد تاثییر می گذارند.مورد بعدی عملکرد داشته باشد، به منظور رفع نیاز و خاصیت آن ارتباط بین فعالیت ها است، افراد را با نیازهایشان مرتبط سازد و بوسیله همین ارتباط هاست که تجربه و دانش افراد و فرهنگ آنها را با نحوه برخورد با شهر مرتفع می‌کنیم.
در واقع عناصر تشکیل دهنده اطراف فلکه ها باید عمق ، تناسب و هماهنگی داشته باشند تا بیشترین تاثیر را بگذارند، باید انگیزه داشته باشند که به جنبه های تاریخی،هنری و شهرسازی توجه شود و نه به شکل شهرسازی مدرن امروزی شهرهای ما با ساختن بلوک ها و تابلوهای مغشوش.
برای رسیدن به هدف مربوطه زنده کردن و پویا سازی عناصری که در گذشته بودند مانند فرم و تناسب پنجره ها ، سایه بان‌ها ، سقف ها ، کف ،ستون ها، بدنه ها باید همان هایی باشند که در گذشته ساخته شده اند جز این فضا نا متناسب و ناخوشایند به نظر می‌آید . به عابر پیاده احترام گذاشته شود با کف سازی با کیفیت ، استفاده از رمپ برای سالمند و مادر و فرزند. محل تقاطع ها زیبا باشند و هر بلوک ساختمانی معمارانه باشد. درحال‌حاضر فعالیت‌های انجام شده به‌لحاظ ساختاری باید دارای بار معنایی باشند تا بدین وسیله فرهنگ در یک جامعه نهادینه شود.