بایگانی
بهگفته متخصصان، پدیدهای که در چنین اتفاقاتی رخ میدهد، نه لزوماً تخریب آنی بنا بلکه نوعی «فرسایش ضربهای» است؛ فرایندی که در آن موجهای فشاری حاصل از انفجار، حتی در فاصلهای قابلتوجه، در سازههای تاریخی نفوذ میکنند و بهمرور باعث گسیختگی اجزای ظریف تزئینی میشوند.
همین ویژگی است که موجب میشود نخستین نشانههای آسیب در بناهای تاریخی معمولاً در بخشهایی مانند کاشیکاریها، گچبریها و تزئینات ظریف نمایان شود.
موج انفجار چگونه به بناهای تاریخی آسیب میزند؟
«عبدالله جبل عاملی»، معمار و پژوهشگر باسابقه حفاظت از میراثفرهنگی، درباره تأثیر موج انفجار بر بناهای تاریخی میگوید: «وقتی انفجاری در نزدیکی یک محدوده تاریخی رخ میدهد، آنچه به بنا آسیب میزند تنها صدای مهیب آن نیست، بلکه موج فشاری است که با سرعت بسیار بالا در هوا حرکت میکند و سپس به سازه برخورد میکند. این موج مانند ضربهای ناگهانی عمل میکند و وقتی به سطوح بنا میرسد، انرژی خود را به اجزای سازه منتقل میکند. در ساختمانهای تاریخی که با مصالح سنتی و اتصالات غیرمسلح ساخته شدهاند، این انتقال انرژی میتواند باعث شل شدن اجزا، ترکهای مویی و حتی جدا شدن عناصر تزئینی شود.»
او ادامه میدهد: «در بناهایی مانند مسجدجامع عباسی لایههای تزئینی متعددی بر روی سازه اصلی قرار دارند. این لایهها شامل کاشی، ملات گچی، ملات آهکی و پوششهای رنگی هستند که هر کدام با روشهای سنتی به هم متصل شدهاند. موج انفجار میتواند باعث ایجاد ارتعاشاتی شود که این پیوندهای ظریف را تضعیف کند. در چنین شرایطی حتی اگر سازه اصلی پابرجا بماند، بخشهای تزئینی که ارزش هنری بسیار بالایی دارند، دچار ریزش میشوند.»
بهگفته این پژوهشگر، مسئله مهم این است که آسیبهای ناشی از موج انفجار همیشه بلافاصله دیده نمیشوند. او توضیح میدهد: «گاهی ترکهایی بسیار ریز در بدنه یا تزئینات ایجاد میشود که در نگاه اول قابلمشاهده نیستند، اما همین ترکها میتوانند در ماهها و سالهای بعد گسترش پیدا کنند. به همین دلیل، پس از هر شوک لرزشی یا انفجار در نزدیکی یک اثر تاریخی، بررسی دقیق سازهای ضروری است؛ زیرا ممکن است بخشی از آسیبها در عمق مصالح پنهان مانده باشد.»
چرا کاشیها نخستین قربانیان هستند؟
کاشیکاریهای صفوی یکی از شاخصترین جلوههای هنری میدان نقشجهان به شمار میروند. اما همین عناصر تزئینی زیبا، بهدلیل ساختار خاص خود، در برابر ارتعاشات ناگهانی بسیار حساس هستند.
«مرتضی فرشتهنژاد»، مرمتگر و پژوهشگر میراثفرهنگی، در توضیح این مسئله به «پیام ما» میگوید:«کاشیهای تاریخی در بناهایی مانند مسجدجامع عباسی معمولاً روی بستری از ملات آهکی یا گچی نصب شدهاند. این ملاتها پس از چند قرن به تعادل خاصی با محیط رسیدهاند، اما درعینحال خاصیت انعطافپذیری محدودی دارند. وقتی موج انفجار به بنا میرسد، ارتعاش حاصل از آن باعث میشود این اتصالها دچار تنش شوند و درنتیجه کاشیها از بستر خود جدا شوند.»
او ادامه میدهد: «در معماری صفوی، بخشهای مرتفع بنا مانند ایوانها و گنبدها بیشتر در معرض فشارهای محیطی قرار دارند. وقتی موج انفجار به چنین سازههایی برخورد میکند، انرژی آن در سطوح بزرگ توزیع میشود و ارتعاش به بخشهای تزئینی منتقل میشود. به همین دلیل، معمولاً نخستین نشانههای آسیب در همین نقاط دیده میشود.»
فرشتهنژاد تأکید میکند: «ریزش چند قطعه کاشی در نگاه نخست شاید جزئی به نظر برسد، اما از منظر میراثفرهنگی موضوعی بسیار جدی است. هر قطعه کاشی در بناهای تاریخی بخشی از یک ترکیب هنری و تاریخی است. بسیاری از این کاشیها دستساز و متعلق به چند قرن پیش هستند و جایگزینی آنها بسیار دشوار است. بنابراین، حتی آسیبهای کوچک نیز اهمیت بالایی دارند و باید بهسرعت بررسی و مستندسازی شوند.»
سازههای صفوی؛ مقاوم اما حساس
برخلاف تصور عمومی، بسیاری از بناهای تاریخی ایران از نظر مهندسی سازه بسیار هوشمندانه طراحی شدهاند و توانستهاند قرنها در برابر زلزله و تغییرات اقلیمی مقاومت کنند. بااینحال، این مقاومت بهمعنای مصونیت در برابر همه انواع نیروهای ناگهانی نیست.
«شهریار ناسخیان»، استاد مرمت و احیای بناهای تاریخی، درباره ویژگیهای سازهای بناهای صفوی به «پیام ما» میگوید: «معماران دوره صفوی در طراحی سازهها از سیستمهای سنتی بسیار کارآمدی استفاده کردهاند؛ از جمله قوسها، طاقها و گنبدهایی که نیروها را بهشکل متوازن منتقل میکنند. این ویژگیها باعث شده است بسیاری از بناهای آن دوره در برابر زلزله عملکرد قابلقبولی داشته باشند. اما موج انفجار ماهیتی متفاوت دارد و نیرو را بهصورت ضربهای و ناگهانی وارد میکند.»
او توضیح میدهد: «در چنین شرایطی، سازه اصلی ممکن است همچنان پایدار بماند، اما اجزای ثانویه مانند تزئینات، پوششها و حتی برخی عناصر سازهای ظریف دچار آسیب شوند. بهویژه در بناهایی که چندین قرن عمر دارند، پیوند میان مصالح ممکن است بهمرور زمان ضعیفتر شده باشد.»
بهگفته این استاد دانشگاه، «یکی از چالشهای مهم پس از چنین رخدادهایی، تشخیص دامنه واقعی آسیب است. بررسی ظاهری تنها بخشی از ماجرا را نشان میدهد. برای ارزیابی دقیق باید از روشهای علمی مانند پایش ترکها، تصویربرداری و تحلیلهای سازهای استفاده شود. این کار کمک میکند مشخص شود آیا آسیب صرفاً در سطح تزئینات بوده یا در بخشهای عمیقتر سازه نیز تغییراتی ایجاد شده است.»
بافت تاریخی اصفهان؛ موزهای زنده و آسیبپذیر
میدان نقشجهان تنها یک بنای تاریخی منفرد نیست، بلکه بخشی از شبکهای پیچیده از سازهها، بازارها، مدارس و بناهای مذهبی است که طی چند قرن در کنار هم شکل گرفتهاند. همین تراکم بالای آثار تاریخی سبب شده است هرگونه شوک لرزشی در این محدوده بتواند پیامدهای گستردهای داشته باشد.
کارشناسان معتقدند آنچه میدان نقشجهان را به یکی از ارزشمندترین محوطههای تاریخی جهان تبدیل کرده، همین پیوستگی فضایی و معماری میان بناهای مختلف است. مسجدجامع عباسی، مسجد شیخ لطفالله، عمارت عالیقاپو و بازار قیصریه نهتنها بهصورت جداگانه ارزشمندند، بلکه در کنار هم یک ترکیب کمنظیر شهری را شکل دادهاند که نمونهای شاخص از شهرسازی دوره صفوی محسوب میشود.
به همین دلیل، هر رخدادی که یکی از اجزای این مجموعه را تحتتأثیر قرار دهد، درواقع بر کلیت این منظومه تاریخی اثر میگذارد. آسیبهای کوچک در تزئینات یا سازهها اگر بهموقع بررسی و مرمت نشوند، میتوانند در طول زمان به مشکلات جدیتری تبدیل شوند.
از نگاه متخصصان، آنچه امروز اهمیت دارد، پایش دقیق وضعیت سازهای بناهای تاریخی این محدوده و مستندسازی کامل هرگونه تغییر یا آسیب است. چنین اقداماتی نهتنها برای حفاظت از میراث تاریخی ضروری است، بلکه به درک بهتر نحوه واکنش این بناها در برابر شوکهای محیطی کمک میکند.
میدان نقشجهان طی چهار قرن گذشته فراز و نشیبهای بسیاری را پشت سر گذاشته است؛ از تغییرات شهری گرفته تا فرسایش طبیعی و مرمتهای متعدد. بااینحال، آنچه این مجموعه را همچنان پابرجا نگه داشته، توجه مستمر به حفاظت و نگهداری آن بوده است. اکنون و در شرایطی که رخدادهای ناگهانی میتوانند حتی از فاصلهای دور بر این بناها اثر بگذارند، اهمیت مراقبت علمی و دقیق از این میراث تاریخی بیش از هر زمان دیگری احساس میشود؛ میراثی که نهتنها بخشی از هویت ایران، بلکه بخشی از حافظه فرهنگی جهان به شمار میآید.
آیتالله مجتبی خامنهای رهبر انقلاب شد
براساس این بیانیه، «مجلس خبرگان رهبری بلافاصله پس از انتشار خبر شهادت و عروج ملکوتی رهبر فرزانه و حکیم انقلاب اسلامی علیرغم شرایط حاد جنگی و تهدیدات مستقیم دشمنان علیه این نهاد مردمی و بمباران دفاتر دبیرخانه مجلس خبرگان رهبری که به شهادت چند تن از کارکنان و تیم حراست این مجموعه منجر شد، لحظهای در فرایند انتخاب و معرفی رهبری نظام اسلامی درنگ ننموده و حسب وظایف مندرج در قانون اساسی و آییننامه داخلی مجلس خبرگان، تدابیر و تمهیدات لازم جهت برگزاری اجلاس فوقالعاده و معرفی رهبر جدید را در دستورکار خود قرار داد و لذا برنامهریزیهای مناسب و هماهنگیهای لازم جهت اجتماع نمایندگان محترم این مجلس که در اقصی نقاط کشور حضور دارند، انجام گرفت تا علیرغم پیشبینیهای هوشمندانه در اصل ۱۱۱ قانون اساسی برای تشکیل شورای موقت، کشور دچار خلأ رهبری نگردد.»
در بیانیه خبرگان رهبری تأکید شده است «این مجلس پس از بررسیهای دقیق و گسترده و استفاده از ظرفیت اصل ۱۰۸ قانون اساسی، مطابق وظیفه شرعی و اعتقاد به حضور در محضر خداوند متعال، در اجلاسیه فوقالعاده امروز آیتالله سیدمجتبی حسینی خامنهای (حفظه اللّه) را براساس رأی قاطع نمایندگان محترم مجلس خبرگان رهبری بهعنوان سومین رهبر نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران، تعیین و معرفی مینماید.»
پیش از انتخاب رهبر جدید درباره چگونگی و زمانبندی این فرایند میان دو طیف اصلی سیاسی بحثها و تبادلنظرهایی جریان داشت. بخشی از چهرههای سیاسی بر این باور بودند که باید هرچه سریعتر روند انتخاب رهبری تعیین تکلیف شود و فرد موردنظر معرفی شود. در مقابل، گروهی از فعالان سیاسی و برخی اعضای مجلس خبرگان تأکید میکردند نباید در این موضوع شتابزده عمل کرد. آنها معتقد بودند با توجه به شرایط کشور و تهدیدهای موجود، بهتر است این تصمیم در زمان مقتضی و با در نظر گرفتن مجموعهای از ملاحظات و مسائل اتخاذ شود.
در همین راستا، «آیتالله احمد خاتمی»، عضو مجلس خبرگان رهبری، در گفتوگویی جزئیاتی از جلسه رأیگیری برای انتخاب رهبر جدید انقلاب اسلامی را اعلام کرد و گفت: «شب گذشته مجلس خبرگان رهبری با نصاب شکل گرفت و آیتالله سیدمجتبی خامنهای با بیش از دو سوم آرا رأی آورد. بنده هم با افتخار به آیتالله خامنهای رأی دادم؛ چون تمام شرایط قانون اساسی در ایشان وجود داشت.»
عضو مجلس خبرگان رهبری تأکید کرد: «دیشب در مجلس خبرگان گفتم اگر ما آیتالله سیدمجتبی خامنهای را انتخاب کنیم، ترامپ میگوید بیچاره شدم.»
درحالیکه خبر انتخاب رهبر جدید در نخستین دقایق بامداد اعلام شد، مقامها و نهادهای مختلف با سرعتی کمسابقه واکنش نشان دادند. بسیاری از سازمانها، چهرههای سیاسی و نهادهای رسمی در فاصلهای کوتاه با انتشار پیامها و بیانیههایی موضع خود را اعلام کردند و حمایت و بیعت خود با رهبر جدید را ابراز داشتند. این موج سریع اعلام موضع، در ساعات اولیه پس از انتشار خبر انتخاب رهبر شکل گرفت.
«محمدباقر قالیباف»، رئیس مجلس شورای اسلامی، طی پیامی انتخاب آیتالله سید مجتبی خامنهای را مرهمی آرامشبخش بر پیکره جامعه و جبهه انقلاب دانست.
رئیس مجلس شورای اسلامی در این پیام تأکید کرد: «ما این جایگاه را نیابت مولایمان حضرت ولی عصر (عج الله تعالی فرجه الشریف) میدانیم و در همراهی و تبعیت از این ولی فقیه زمان، تفاوتی بین معظم له با امام کبیرمان و امام شهیدمان قائل نیستیم و این وظیفه را واجب قطعی شرعی و ملی خود میدانیم.»
مسعود پزشکیان، رئیسجمهور، نیز در پیامی تأکید کرد «انتخاب آیتالله سید مجتبی خامنهای دوره جدیدی از عزت و اقتدار ملت ایران را نوید میدهد.»
پزشکیان در این پیام با تأکید بر اینکه «این انتخاب ارزشمند، تجلی اراده امت اسلامی در تحکیم وحدت ملی است؛ وحدتی که همچون سدی استوار، ملت ایران را در برابر توطئههای دشمنان مقاوم ساخته است»، گفت: «بیتردید عبور از مشکلات کنونی نیز با رهبری خردمندانه حضرتعالی و با ایجاد فضایی که مبتنیبر اعتماد، همدلی و مشارکت و مقاومت گسترده مردم است، میسر خواهد شد.»
همچنین رئیس قوه قضائیه انتخاب آیتالله سیدمجتبی خامنهای بهعنوان رهبر انقلاب را «مایه خرسندی و امید ملت ایران دانست.»
«غلامحسین محسنی اژهای» در پیام تبریک خود تأکید کرد: «هر ایرانی دلبسته به این آب و خاک با هر گرایش سیاسی و هر سطح از پایبندی مذهبی، برای حفظ ایران در مقابل متجاوزان، میتواند از فرصت انتخاب رهبری انقلاب اسلامی استفاده کند و پیام اتحاد حول ولی فقیه برای حفظ ایران را بروز دهد.»
سپاه پاسداران انقلاب اسلامی نیز در بیانیهای تأکید کرد: «سپاه پاسداران بهعنوان سرباز و بازوی مقتدر ولایت ضمن حمایت از انتخاب مجلس محترم خبرگان رهبری، آماده اطاعت کامل و جانفشانی اوامر الهی ولی فقیه زمان حضرت آیتالله سیدمجتبی خامنه ای و حفظ ارزشهای انقلاب اسلامی و صیانت از میراث گرانبهای امامین انقلاب حضرت امام خمینی رضوان الله تعالی علیه و امام خامنهای رحمهالله علیه است.»
وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح نیز با صدور بیانیهای با رهبر منتخب انقلاب اسلامی ایران آیتالله سید مجتبی حسینی خامنهای اعلام بیعت و تأکید کرد: «آماده اجرای فرامین و تدابیر رهبری و فرماندهی معظم کل قوا هستیم.»
حزب اعتماد ملی نیز در اطلاعیهای ضمن تبریک به رهبر جدید جمهوری اسلامی ایران، انتخاب ایشان را نشانه آغاز دورهای تازه از عزت و اقتدار ملت ایران دانست و از همه مردم خواست با اتحاد و همبستگی از کشور و نظام مقدس جمهوری اسلامی دفاع کنند.
در همین حال، «آیتالله جوادی آملی» در پی انتخاب آیتالله سید مجتبی خامنهای بهعنوان سومین رهبر انقلاب در پیامی تصریح کرد: «نظام امامت و امت از بهترین رهآوردهای وحیانی است. امید است پیشوایان رحیل با رهبران الهی محشور شوند و آنچه مجلس محترم خبرگان رهبری انتخاب کرده است، حافظ غابر و جامع شئون قادم باشد.»
واکنشهای هماهنگ، از پیامهای رؤسای قوا و نهادهای مسلح گرفته تا بیانیه احزاب و چهرههای مذهبی، یک تصویر واضح از وحدت در سطح کلان حکومتی ارائه میکند. این سرعت در اعلام بیعت نهتنها مشروعیت انتخاب رهبر جدید را تقویت میکند، بلکه نشان میدهد در لحظات بحرانی، هماهنگی و همراهی نهادها و شخصیتهای کلیدی با رهبری نظام بهسرعت شکل میگیرد و پیام وحدت و استمرار حکمرانی را به جامعه منتقل میکند.
دانشگاه علومپزشکی آبادان از آسیب جدی به پایگاه اورژانس جادهای منطقه «کفیشه» خرمشهر در جریان حمله در بامداد یکشنبه، ۱۷ اسفند، خبر داد. همچنین، شامگاه جمعه، ۱۵ اسفند، روابطعمومی دانشگاه علومپزشکی جندیشاپور اهواز اعلام کرد بیمارستانهای رازی اهواز و امامعلی اندیمشک با موج شدید ناشی از پرتابهها در مناطق مجاور مواجه شدهاند که با اقدام به موقع، آسیبی به پرسنل و بیماران وارد نشده است. براساس این گزارش، بیمارستان امامعلی اندیمشک دچار تخریب سنگین شده و خسارت قابلتوجهی به ساختمان آن وارد آمده است. پیشازاین، در ۱۴ اسفندماه، بیمارستان بقایی اهواز جزو فهرستی بود که سخنگوی وزارت خارجه از مراکز غیرنظامی مورد حمله نظامی منتشر کرد. اما بیمارستان کودکان ابوذر اهواز که تنها مرکز طبی و فوقتخصصی اطفال در جنوبغرب کشور است، با تخلیه یکهفتهای، بیش از سایر بیمارستانها تحتتأثیر حملات ناشی از جنگ قرار گرفته است. طبق اعلام دانشگاه علومپزشکی اهواز حوالی این بیمارستان شامگاه یکشنبه، ۱۰ اسفند، مورد اصابت چند پرتابه قرار گرفت و در پی آن، بهطور کامل تخلیه شد.
بیمارستان کودکان ابوذر در خیابان توحید، یکی از پرترددترین خیابانهای منطقه زیتونکارمندی اهواز، قرار دارد و چند مرکز درمانی دیگر نیز در این خیابان واقع شده است. با این حمله که یک روز بعد از آغاز جنگ رخ داد، بیمارستان تعطیل شد و اجازه ورود داده نمیشود؛ اما نمای ساختمان نشان میدهد از تخریب در امان مانده است. مجاور بیمارستان، ساختمان مربوط به سپاه ولیعصر که هدف بمباران یکشنبه بوده، دچار تخریب وسیع شده و انبارها و سولههای دبیرستان پسرانه امامخمینی در ضلع دیگر نیز قدری تخریب شدهاند. طبق گزارشها، بعد از مدارسی در دزفول و ماهشهر، این سومین مدرسه است که دچار آسیبهای حملات هوایی شدهاند.
یکی از کسبه خیابان توحید به «پیام ما» میگوید: «یکشنبه با شنیدن صدای شدید انفجار در ساختمان سپاه همگی به خیابان آمدیم. مردم زیادی جمع شده بودند. اینطورکه گفته شد، چند نفر در این حمله هوایی شهید شدند. بهخاطر همین بیمارستان را تخلیه کردند و از آن روز تعطیل است.»
بهگفته او، «مردم منطقه از ترس دیگر نماندند. از آن روز بسیاری از واحدها و منازل این خیابان تخلیه شده و ساکنان آنها بهخاطر نگرانی از بمباران مجدد، خانههایشان را ترک کردهاند.»
کودکان در جنگ
«هتل اهواز» یکی از قدیمیترین هتلهای شهر، در اوایل جنگ هشتساله با عراق بهعنوان بیمارستان مورد استفاده قرار گرفت و به «بیمارستان ابوذر» تغییر نام داد. بعدها نیز تبدیل به بیمارستان کودکان شد. ساختمان جدید این بیمارستان که در سال ۱۳۹۷ در کنار ساختمان قدیمی افتتاح شد، تنها مرکز طبی اطفال در جنوبغرب کشور است که خدمات فوق تخصصی ارائه میدهد. در این مرکز، با ظرفیت اسمی ۲۷۳ تخت، در زمان پیک تا ۴۰۰ بیمار بستری میشوند.
«امیرکمال حردانی»، رئیس بیمارستان ابوذر اهواز، به «پیام ما» میگوید: «ساختمان بیمارستان بر اثر این حمله آسیبی ندید و مشکلی از این بابت نداریم. اما بعد از انفجارها تا چندین ساعت آثار تخریب و صدا و دود و خاک در محیط بود که وحشت زیادی ایجاد کرد. با توجه به اینکه پرسنل و بیماران وحشتزده بودند و تعداد زیادی از بیماران فرار کرده بودند، نهایتاً با هماهنگی، بیمارانی را که امکان ترخیصشان نبود و شرایط ویژه یا وضعیت نامناسبی داشتند یا خانواده آنها در محل نبودند، به بیمارستانهای گلستان و طالقانی منتقل کردیم و با بیمارستان امام هماهنگی لازم برای جراحی انجام شد.»
او ادامه میدهد: «در روز قبل از این حادثه ۱۲۰ بیمار در بیمارستان بستری بودند. اما در زمان حادثه که مصادف با شیفت شب بود، تعداد زیادی از بیماران، محل را ترک کرده و حدود ۳۰ بیمار باقی مانده بودند. ۱۷ بیمار نوزاد را که شامل هفت بیمار بخش ویژه و ۱۰ بیمار غیرویژه بودند، به بیمارستان طالقانی و هشت بیمار اطفال را که چهار بیمار بخش ویژه و چهار بیمار بخش غیرویژه بودند، به بیمارستان گلستان منتقل کردیم. چهارپنج بیمار دیگر هم در بیمارستان بود. به سایر بیماران نیز اعلام شد برای دریافت خدمات به این دو بیمارستان مراجعه کنند. پرسنل بیمارستان ابوذر نیز به این بیمارستانها منتقل شدند؛ چراکه در بیمارستانهای گلستان و طالقانی بخشهای ویژه و مستقلی، مختص بیماران خودمان راهاندازی کردیم.» بهگفته حردانی، «با توجه به اینکه بیمارستان ابوذر مرکز ارجاع است، در بخش NICU اطفال کمتر از سه ماه و وزن کمتر از پنج کیلو که به خدمات ویژه نوزادان نیاز دارند نیز بستری میشوند. این کودکان معمولاً دارای مشکلات ویژه مثل بیماری قلبیاند یا درگیر عفونت شده یا جراحی داشتهاند که ضعیف و دارای شرایط پزشکی نامناسبی معرفی میشوند. این بیماران نیاز به بستری طولانیمدت و چندماهه دارند و بسیار آسیبپذیرند.»
رئیس بیمارستان ابوذر همچنین از آغاز به کار اورژانس این بیمارستان از روز شنبه، بعد از یک هفته تعطیلی، خبر میدهد: «بعد از چند روز شرایط متعادلتر و منطقه آرامتر شده و قسمت اورژانس از روز شنبه راهاندازی شده است؛ چراکه تعداد مراجعان این بیمارستان زیاد و اکنون بلاتکلیفاند و نمیتوان بار مراجعات سایر بیمارستانها را در این شرایط افزایش داد. در این مدت، کودکانی که بیماری مزمن داشتند، با عوارض بازگشتهاند و نیاز به خدمات فوقتخصصی دارند. فعلاً برای پذیرش بیماران دیالیزی با مراکز دیگر هماهنگی کردیم، ولی بیماران دیگر مثل بیماران کلیوی، گوارشی و ژنتیکی یا جراحی، نمیتوانند به مراکز دیگر مراجعه کنند و پرسنل برای ارائه خدمات به این گروهها هم باید باتجربه خاص باشد. از سوی دیگر علاوهبر بیماریهای معمول، با عفونتهای متعدد گوارشی، تنفسی، آلرژیها، مسمومیت و حوادث روبهرو هستیم.»
او ضمن تشکر از همکاری مسئولان بیمارستانهای گلستان و طالقانی، به شرایط دشوار کادر درمان در شرایط جنگی نیز اشاره میکند: «با توجه به وضعیت جنگی، شرایط کار برای کادر درمان بسیار سخت شده است. آنها علاوهبر وظایف حرفهای در این شرایط ویژه باید نگران سلامت و امنیت خانواده خودشان هم باشند.»
حردانی در پاسخ به اینکه در بیمارستان مکانی بهعنوان پناهگاه پیشبینی نشده؟ توضیح میدهد: «در حال حاضر با توجه به محدودیت زمان، امکان ساختن پناهنگاه وجود ندارد. بنابراین، برای اینکه در آینده با مشکل کمتری مواجه باشیم، در طبقات پایین بیمارستان مستقر خواهیم شد که هم ایمنتر و هم خروج راحتتر است.»
دوباره شهرهای جنگزده
صدای انفجار در مناطق مختلف خوزستان روزانه به گوش میرسد، این درحالیاست که اخبار و مقامات رسمی هیچگونه اطلاعرسانی درباره آن انجام نمیدهند و رسانههای محلی و روابطعمومیها به اخبار تنظیم بازار بسنده کردهاند. از سوی دیگر، قطعی و محدودیت شدید اینترنت، ارتباط شهروندان را مختل کرده است و همه در نوعی بیخبری هستند.
خوزستانیها در حالی سومین جنگ را تجربه میکنند که ۹ ماه پیش نیز در جنگ دوازدهروزه با رژیم صهیونیستی حدود ۴۰ نفر از اهالی این استان شهید شدند که برخی در نتیجه بمباران در استانهای دیگر بوده است. براساس گزارشها، از ابتدای جنگ تاکنون، شهرستانهای اهواز، دزفول، اندیمشک، مسجدسلیمان، ماهشهر، بهبهان، هویزه و خرمشهر هدف حملات هوایی قرار گرفتند. تا ۱۷ اسفند، نام ۵۱ شهید در رسانههای محلی خوزستان منتشر شده و مراسم تشییع ۳۵ شهید نیز برگزار شده است.
بامداد شنبه، صدای انفجارهای شدید از حمله هوایی به جنوب اهواز و حوالی «شهرک پیام» خبر میدهد. این انفجارها در پی حملات عصر جمعه به غرب اهواز و منطقه «لشکر» است که شهروندان با نگرانی آن را برای دوستان و آشنایان بهعنوان یکی از شدیدترین حملات چند روز اخیر بازگو میکنند. منطقه لشکر، همجوار لشکر ۹۲ زرهی است و در جنگ دوازدهروزه نیز جزو مناطقی بود که بیشترین تأثیر را از انفجارها و فعالیت پدافندی شاهد بود. «جعفر» یکی از اهالی این منطقه به «پیام ما» میگوید: «ساعت حدود ۴:۳۰ عصر جمعه دو انفجار شدید منطقه را لرزاند. موج انفجار خانهها را بهشدت تکان داد و باعث شد شیشه آپارتمانها و مغازهها خرد شود. همسرم خیلی ترسیده بود و جیغ میکشید. بعد از حمله تا ساعتها برق قطع بود. بیشتر ساکنان این منطقه خانههایشان را ترک کردند. مثلاً در مجتمع ما از چهار واحد فقط ما در خانهمان ماندهایم.»
اثر جهانی یونسکو تخریب شد + عکس
در پی حمله هوایی ظهر دوشنبه، ۱۸ اسفندماه، رژیم صهیونیستی در محدوده استانداری اصفهان رخ داد، کاخموزه چهلستون از بناهای ثبتشده در فهرست میراث جهانی یونسکو دچار آسیب و تخریب جدی شد. این بنای تاریخی که بخشی از مجموعه «باغهای ایرانی» در فهرست میراث جهانی است، با وجود نصب نشان بینالمللی «سپر آبی» بهعنوان نماد حفاظت از میراثفرهنگی در زمان درگیریهای مسلحانه، هدف اصابت موشک قرار گرفت.
«امیر کرمزاده»، مدیرکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان اصفهان در گفتوگو با «پیام ما» با تأیید این خبر اظهار کرد: «در جریان حمله هوایی ظهر دوشنبه به محدوده اطراف استانداری اصفهان، موج انفجار موجب وارد شدن خسارتهای قابلتوجه به بخشهایی از کاخموزه چهلستون شد.»
بهگفته او، تیمهای تخصصی میراثفرهنگی بلافاصله پس از وقوع حادثه در محل حاضر شده و بررسیهای اولیه برای ارزیابی میزان خسارت به این بنای ارزشمند تاریخی آغاز شده است.
به گفته مدیر مجموعه چهلستون ۴۰ درصد از تزئینات کاخ و عمارت کوشک میانی در جریان این حمله و موج انفجار ناشی از آن آسیب دید.
کرمزاده با اشاره به جایگاه جهانی این اثر افزود: «کاخ چهلستون یکی از شاخصترین آثار دوره صفوی و از اجزای ثبت جهانی باغهای ایرانی در فهرست یونسکو است. این مجموعه علاوهبر ارزشهای معماری و هنری، حامل بخشی از حافظه تاریخی و هویت فرهنگی ایران به شمار میرود و هرگونه آسیب به آن، صرفاً خسارت به یک بنای تاریخی نیست بلکه ضربهای به میراث مشترک بشریت محسوب میشود.»
مدیرکل میراثفرهنگی استان اصفهان همچنین تأکید کرد: «این بنای تاریخی با وجود نصب نشان سپر آبی که طبق کنوانسیونهای بینالمللی نشانه حفاظت از میراثفرهنگی در زمان جنگ و درگیری است، آسیب دیده است.»
او افزود: «گزارش دقیق خسارتها پس از بررسیهای فنی اعلام خواهد شد و موضوع از مسیرهای ملی و بینالمللی مرتبط با حفاظت از میراثفرهنگی پیگیری میشود.»
علاوهبر آثار ارزشمند تاریخی که در مجاورت استانداری قرار داشتند، از جمله عالیقاپو، چهلستون و تالار تیموری، بخشی از بنای استانداری اصفهان با عنوان تالار اشرف نیز مربوط به دوره صفوی بوده و دارای شاخصههای مهم معماری و تزئینات ارزشمند است که هنوز در مورد وضعیت آن بعد از حمله امروز اطلاعاتی در دست نیست.
ارسال مستندات خسارت به مسجد امام به یونسکو
مدیرکل میراثفرهنگی،گردشگری و صنایع دستی استان اصفهان گفت: پس از موج انفجار ناشی از حمله آمریکایی-صهیونیستی روز گذشته، در اطراف مجموعه جهانی میدان امام(ره) (نقشجهان)، بخشی از کاشیهای مسجد جامع تاریخی عباسی دچار آسیب و ریزش شد و مستندات و گزارشهای لازم برای پیگیری این حادثه تهیه و به یونسکو ارسال شد.
امیر کرم زاده اظهار کرد: بر اساس بررسیهای اولیه، موج انفجار حاصل از حملات روز گذشته در اطراف مجموعه جهانی میدان نقشجهان، موجب آسیب به بخشی از کاشیهای مسجد جامع عباسی شده است.
وی افزود: با توجه به ثبت جهانی مجموعه میدان نقشجهان در فهرست میراث جهانی، فرایند پایش تخصصی، بررسیهای میدانی و مستندسازی دقیق آسیبهای احتمالی توسط کارشناسان میراثفرهنگی در حال انجام است تا ابعاد خسارات وارده بهصورت علمی و دقیق ثبت شود.
مدیرکل میراثفرهنگی، گردشگری استان اصفهان بیان کرد: تمامی مستندات فنی و گزارشهای مربوط به آسیبهای ناشی از این جنگ تحمیلی، مطابق با پروتکلهای بینالمللی حفاظت از میراثفرهنگی تهیه و برای بررسیهای تخصصی و پیگیریهای حقوقی به نهادهای بینالمللی از جمله یونسکو ارسال خواهد شد./ ایسنا
تخریب ساختمان میراثفرهنگی لرستان و آسیب به بناهای تاریخی خرمآباد و اصفهان
در پی حملات موشکی آمریکا و اسرائیل و موج انفجار ناشی از آن، شماری از بناها و مجموعههای تاریخی در خرمآباد و اصفهان دچار خسارت شدند. در خرمآباد ساختمان ادارهکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان لرستان بهطور کامل منهدم شد و چند بنای تاریخی در عرصه قلعه فلکالافلاک آسیب دیدند.
عصر یکشنبه، ۱۷ اسفندماه، حدود ساعت ۱۷:۳۰ ساختمان ادارهکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان لرستان در خرمآباد هدف حمله موشکی قرار گرفت؛ حملهای که بهگفته مسئولان محلی منجر به تخریب کامل این ساختمان شد.
این ساختمان در محدوده عرصه تاریخی قلعه فلکالافلاک، یکی از مهمترین مجموعههای تاریخی غرب کشور که در قالب «منظر فرهنگی دره خرمآباد» در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیده است، قرار داشت.
بهگفته مسئولان، با وجود شدت انفجار، بنای اصلی قلعه فلکالافلاک از آسیب مستقیم در امان مانده است، اما چند بنای دیگر در محدوده این مجموعه دچار خسارت شدهاند.
آسیب به بناهای تاریخی داخل مجموعه
مجموعه تاریخی قلعه فلکالافلاک علاوهبر بنای اصلی قلعه، شامل تعدادی ساختمان تاریخی و فرهنگی است که طی سالهای اخیر بهعنوان فضاهای اداری، موزهای و فرهنگی مورد استفاده قرار میگرفتند.
گزارشهای اولیه نشان میدهد بر اثر موج انفجار، چند بنای موجود در محدوده این مجموعه شامل باشگاه افسران، بنای سربازخانه، ساختمان امین، خانه تاریخی آخوند ابو و موزه باستانشناسی و مردمشناسی لرستان در قلعه فلکالافلاک نیز دچار آسیب شدهاند.
این بناها بخشی از مجموعه فرهنگی و موزهای قلعه فلکالافلاک محسوب میشوند و آثار تاریخی متعددی در آنها نگهداری میشود.
تخریب کامل ساختمان ادارهکل میراثفرهنگی لرستان
«عطا حسنپور»، مدیرکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان لرستان، با تأیید حملات موشکی به عرصه قلعه باستانی فلکالافلاک گفت: «عصر ۱۷ اسفندماه بنای ادارهکل میراثفرهنگی مورد حمله موشکی قرار گرفت.»
او افزود: «این ساختمان در پایین قلعه فلکالافلاک قرار داشت و متأسفانه بهطور کامل منهدم شده است.»
حسنپور با اشاره به وضعیت دیگر بناهای مجموعه گفت: «خود بنای قلعه خوشبختانه سالم است، اما در بنای سربازخانه، باشگاه افسران، خانه تاریخی آخوند ابو و دو موزه باستانشناسی و مردمشناسی داخل مجموعه آسیبهایی ایجاد شده است.»
مدیرکل میراثفرهنگی استان لرستان همچنین از زخمی شدن چند نفر از کارکنان این مجموعه خبر داد.
او گفت: «در جریان این حمله پنج نفر از همکاران زخمی شدهاند و در حال حاضر عملیات آواربرداری در محل ساختمان تخریب شده ادامه دارد.»
بهگفته او، نیروهای امدادی و خدماتی در حال بررسی وضعیت محل و پاکسازی آوار هستند تا ابعاد دقیق خسارت مشخص شود.
هدف قرار گرفتن محدوده ثبت جهانی
بهگفته مسئولان میراثفرهنگی، محل وقوع حمله موشکی در محدودهای است که بهعنوان میراث جهانی در فهرست یونسکو ثبت شده است.
حسنپور دراینباره گفت: «شهر و دره خرمآباد بهعنوان بیستونهمین اثر ایران در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شده و موقعیت دقیق جغرافیایی آن نیز در اختیار یونسکو قرار گرفته است. باوجود آنکه یونسکو GPS این نقطه را در اختیار آنها قرار داده بود. ولی با این وجود آنها به این عرصه تاریخی حمله کردند.»
او افزود: «در این مجموعه علاوهبر ثبت جهانی، پرچم و سپر آبی نیز نصب شده بود؛ اما با وجود این، محل دقیق مجموعه هدف حمله قرار گرفت.»
آسیب به مسجد تاریخی عباسی در اصفهان
گزارشها از شهر اصفهان نیز از وارد آمدن خسارت به بخشی از آثار تاریخی این شهر حکایت دارد.
براساس گزارش وزارت میراثفرهنگی، موج انفجار ناشی از حملات اخیر در اطراف مجموعه جهانی نقشجهان اصفهان موجب آسیب دیدن بخشی از کاشیهای مسجد تاریخی عباسی شده است.
این مسجد که یکی از شاخصترین بناهای معماری دوره صفوی به شمار میرود، در ضلع جنوبی میدان نقشجهان قرار دارد و بخشی از مجموعه ثبت جهانی این میدان تاریخی است. بررسیهای اولیه نشان میدهد شدت موج انفجار باعث ریزش بخشی از کاشیهای این بنای تاریخی شده است.
کارشناسان میراثفرهنگی بلافاصله پس از وقوع این حادثه بررسیهای میدانی را در محدوده میدان نقشجهان آغاز کردهاند. بهگفته منابع میراثفرهنگی، روند پایش تخصصی و مستندسازی دقیق آسیبهای احتمالی در حال انجام است تا ابعاد خسارات وارده بهصورت علمی و مستند ثبت شود.
با توجه به ثبت جهانی میدان نقشجهان در فهرست میراث جهانی، ثبت و مستندسازی دقیق آسیبها از اهمیت ویژهای برخوردار است و در قالب گزارشهای فنی تهیه خواهد شد.
براساس اعلام مسئولان میراثفرهنگی، تمامی مستندات مربوط به آسیبهای واردشده به آثار تاریخی در این حوادث، مطابق با پروتکلهای بینالمللی حفاظت از میراثفرهنگی تهیه خواهد شد.
این گزارشها پس از تکمیل برای بررسیهای تخصصی و پیگیریهای حقوقی به نهادهای بینالمللی از جمله یونسکو ارسال میشود.
هدف از این اقدام، ثبت رسمی خسارتهای واردشده به آثار تاریخی و فرهنگی و طرح آن در مجامع بینالمللی مرتبط با حفاظت از میراثفرهنگی اعلام شده است.
خسارت به ساختمان میراثفرهنگی استان اصفهان
در کنار آسیبهای واردشده به بناهای تاریخی، ساختمان ادارهکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان اصفهان نیز بر اثر موج انفجار دچار خسارت شده است.
«امیر کرمزاده»، مدیرکل میراثفرهنگی استان اصفهان، با اعلام این خبر به ایلنا گفت: «در زمان وقوع انفجار کارکنان ادارهکل در محل کار حضور داشتند.»
او توضیح داد: «بر اثر شدت موج انفجار، بخشهایی از ساختمان از جمله سقف برخی اتاقها، سالنها، نمازخانه و تعدادی از فضاهای داخلی دچار خسارت شد.»
کرمزاده با اشاره به بررسیهای اولیه وضعیت ساختمان ادارهکل گفت: «خوشبختانه این حادثه هیچگونه تلفات جانی برای کارکنان در پی نداشت.»
او افزود: «شرایط بهگونهای مدیریت شد که روند فعالیتهای اداری و ارائه خدمات در روزهای آینده بدون وقفه ادامه خواهد داشت.»
بهگفته او، اقدامات لازم برای ارزیابی دقیق خسارتها و ترمیم بخشهای آسیبدیده در حال انجام است.
ادامه فعالیتهای میراثفرهنگی
مدیرکل میراثفرهنگی استان اصفهان همچنین تأکید کرد فعالیتهای این مجموعه در حوزههای مختلف ادامه خواهد داشت. او با اشاره به وظایف این ادارهکل در حوزههای حفاظت از آثار تاریخی، توسعه گردشگری و حمایت از صنایعدستی گفت روند خدماترسانی به فعالان این حوزهها متوقف نخواهد شد.
کرمزاده تصریح کرد: «مجموعه میراثفرهنگی استان اصفهان با تمام ظرفیت در مسیر صیانت از میراث تاریخی، توسعه گردشگری و حمایت از صنایعدستی استان به فعالیت خود ادامه میدهد.» |ایلنا
«عباس شاهسونی»، معاون مرکز تحقیقات کیفیت هوا و تغییراقلیم دانشگاه علومپزشکی شهیدبهشتی، در گفتوگو با «پیام ما»، با اشاره به حملات اخیر به مخازن نفتی تهران، اظهار کرد: «دود سیاهی که در آسمان تهران است، نشاندهنده سوختن ترکیبات کربنی است و ذرات معلق در هوا افزایش پیدا کرده. بااینحال، بهدلیل اینکه این ذرات در ارتفاع بالا است و در سطح زمین نیستند، ایستگاههای پایش کیفیت هوا نمیتوانند آنها را سنجش کنند و بنابراین، شاخصها تغییر چندانی نکردهاند. از سوی دیگر، با توجه به اینکه این ذرات در ارتفاع بالای جو قرار میگیرند، مردم کمتر تحتتأثیر آن قرار میگیرند.»
رئیس سابق کارگروه سلامت هوا وزارت بهداشت افزود: «مردم در این شرایط میتوانند برای کاهش مواجه با این ذرات از ماسک استفاده کنند. ماسکهای معمولی، طبی یا N95، در این شرایط تفاوت چندانی ندارند و هر کدام در دسترس باشند، برای فیلتر هوا قابل استفادهاند.»
شاهسونی همچنین درباره تشکیل باران اسیدی و تأثیر آن بر سلامت افراد نیز گفت: «اشتعال ترکیباتی که گوگرد و نیتروژن داشته باشند، درصورت مواجهه با بخار آب یا رطوب هوا ممکن است تبدیل به باران اسیدی شوند و ترکیباتی مانند اسید سولفوریک و اسید نیتریک تشکیل شود. البته با توجه به بارندگی اخیر در تهران به نظر میرسد این باران تشکیل شده باشد، اما غلظت آن بستگی به دیاکسید گوگرد و دیاکسید نیتروژن در هوا دارد.»
بهگفته این استاد دانشگاه، باران اسیدی سلامت مردم را چندان تهدید نمیکند: «ممکن است در زمان بارندگی موجب سوزش چشم یا سوزش پوست شود، اما تأثیر جدی روی سلامت ندارد و مردم نباید نگران باشند. بااینحال، بهترین راه محافظت در برابر این باران کاهش مواجهه و عدم حضور در فضای آزاد است.»
او یادآور شد: «افرادی که در مواجهه با این بارانها بودهاند، با ورود به منزل استحمام کنند تا اگر این مواد بر روی پوست آنها باقی مانده است، پاک شود.»
در شرایط جنگی چطور خانه را به یک «لنگرگاه» امن تبدیل کنیم؟
در ادبیات عامیانه، وقتی از «تابآوری» حرف میزنیم، ذهنمان میرود سمت آدمهای سنگی که هیچچیز تکانشان نمیدهد، اما در روانشناسی، تابآوری یعنی توانایی «برگشتن به فرم اولیه» بعد از یک فشار شدید؛ درست مثل یک فنر یا چوب بامبو. در ایام جنگ و تنشهای خبری قرار نیست بیخیال باشیم، بلکه قرار است یاد بگیریم چطور زیر بار این فشار نشکنیم.
«رضا فریدی»، روانشناس بالینی و کارشناس آسیبهای اجتماعی، به ارائه راهکارهایی برای تابآوری در روزهای بحرانی و جنگ پرداخت و با تأکید بر اینکه نوجوان امروز بهواسطه گوشی هوشمندش، در خط مقدم جبهه روانی است، گفت: «تصور کن هر بار که شبکههای در دسترس فضای مجازی را باز میکنی، یک بمب خبری در مغزت منفجر میشود. اضطراب «نکند چیزی را از دست بدهم» در این شرایط تبدیل به «ترس از فاجعه بعدی» میشود.» او راهکار در دسترس «رژیم خبری ۲۰/۲۰» را برای این شرایط توصیه کرد: «بهجای چک کردن لحظهای، فقط دو بار در روز و هر بار حداکثر ۲۰ دقیقه اخبار را از منابع رسمی چک کنید. بقیه زمان را به «عاملیت» اختصاص دهید؛ مثلاً یاد گرفتن یک مهارت جدید یا حتی یک بازی گروهی با دوستان و اعضای خانواده. وقتی «کنترل» روی زندگی شخصیتان را حفظ کنید، هیولای جنگ در ذهنتان کوچکتر میشود.» این روانشناس در ادامه از والدین خواست تا خانه را به «لنگرگاه» تبدیل کنند، نه «ستاد جنگ»: «نوجوانان اضطراب را از چشمهای والدینشان میخوانند، نه از کلماتشان؛ وقتی سفره شام پهن است اما تمام صحبتها پیرامون تحلیلهای سیاسی و نظامی و قیمت دلار میچرخد، امنیت خانه (که آخرین پناهگاه نوجوان است) فرو میریزد.»
او در دسترسترین راهکار دراینباره را «قانونِ حریمِ امن» خواند: «در خانه فضاهایی (مثل میز غذا یا ساعت قبل از خواب) ایجاد کنید که ورود اخبار جنگ به آنها ممنوع باشد. بهجای پنهانکردن ترستان، آن را به رسمیت بشناسید: «بله، شرایط سخت است و من هم گاهی نگران میشوم، اما ما کنار هم هستیم و برای مراقبت از هم برنامه داریم» این شفافیت توأم با آرامش، به نوجوان حس امنیت میدهد.»
فریدی از تکنیک «اتصال به زمین» (۵-۴-۳-۲-۱) نام برد که براساس آن بهتر است در لحظاتی که هجوم اخبار یا صدای آژیر و شایعات، ضربان قلب را بالا میبرد، از این ابزار حرفهای و سریع استفاده کنیم. این تمرین مغز را از حالت «بقا و فرار» به حالت «منطق» برمیگرداند:
۱. پنج چیزی که میبینی را نام ببر (مثلاً: گلدان، لیوان…)
۲. چهار چیزی که لمس میکنی را نام ببر (بافت لباس، خنکی دیوار…)
۳. سه چیزی که میشنوی را نام ببر (صدای یخچال، آواز پرنده…)
۴. دو چیزی که میبویی را نام ببر
۵. یک چیزی که میچشی را نام ببر (یا طعم دهانت).
او تابآوری را پذیرفتن شرایط خواند یعنی بپذیریم آسمان ابری است، اما یادمان نرود که ما هنوز هم باید برای گلدانها آب بریزیم، درس بخوانیم و چای بنوشیم. |ایسنا
ساعت ۱۲ ظهر روز یکشنبه انگار در تهران، شب است. شامگاه شنبه، ۱۶ اسفند، تعدادی از انبارهای نفت در استانهای تهران و البرز مورد حمله موشکی قرار گرفتند. حالا آسمانِ روز، تیره است و بارش باران، زمین و ماشینها و شکوفههای درختان را هم سیاه کرده. هیچچیز نشانی از آمدن بهار نمیدهد، جز همین باران که حالا آن هم آغشته به جنگ شده است.
کتابفروشی نشر «ثالث» در زیر پل کریمخان باز است. مثل یک روز عادی از ساعت یک ربع به ۹ کارشان را شروع کردهاند و چند نفری هم برای خرید کتاب به کتابفروشی سر زدهاند. «محمدرضا نعمتی»، مدیر فروشگاه نشر «ثالث»، به «پیام ما» میگوید فعالیت کتابفروشی از روز شنبه (۱۶ اسفند) آغاز شده: «اما روز شنبه بهدلیل صدای انفجارها حدود ساعت چهار کتابفروشی را تعطیل کردیم. امروز هم از صبح به کتابفروشی آمدیم اما هنوز مشخص نیست تا چه ساعتی حضور داشته باشیم.»
او اضافه میکند مشتریهایی هم آمدهاند، اما طبیعتاً نه به تعداد روزهای قبل: «شاید حدود هفتهشت نفر تا ظهر امروز. از صبح تا همین الان کتابهای مختلفی از جمله در زمینه زندگینامه فروختهایم.»
نعمتی میگوید از روز یکشنبه کتابفروشیهای چشمه، نگاه و… هم کارشان را آغاز کردهاند.
با قطعی اینترنت بینالملل برای سومینبار در امسال، بعضی گروههای تلگرام و واتساپ حالا بهناچار به پیامرسانهای داخلی منتقل شدهاند. در یکی از گروهها، چند نفری کتاب معرفی میکنند و موزیک میفرستند. در میان صحبت از اینکه صدای انفجار از کجا آمده، درباره کتابی هم گفتوگو میکنند.
در یک هفته گذشته و با آغازی جنگی دوباره، هر کسی برای خود بهدنبال راهی برای بقا و زندهماندن است. یک نفر میگوید خبرها را نمیخواند، یک نفر میگوید سریال میبیند، یک نفر دیگر هم مشغول خانهتکانی برای نوروز است. اما آیا اینها راهی برای تابآوری و دوام است؟
تابآوری مربوط به قبل از بحران است
«امیرحسین جلالیندوشن»، روانپزشک، به «پیام ما» توضیح میدهد در ادبیات علمی، تابآوری امری است که باید قبل از بحران مواد و مصالحش شکل گرفته باشد: «مانند این است که استحکامسازی ساختمان را در هنگام زلزله انجام نمیدهیم. در ادبیات روزمره بهاشتباه به این موضوع تابآوری گفته میشود، اما درواقع تابآوری مربوط به قبل از بحران است و بعد از بحران به بازتوانی و بقا نیاز داریم.»
بهاعتقاد او، دانستن تفاوت این دو موضوع اهمیت زیادی دارد: «چراکه وقتی در این شرایط از تابآوری صحبت میشود، انتظاری از افراد ایجاد میشود که برای مثال، نباید در این شرایط دچار حمله عصبی و فرسودگی شوند یا بترسند و… . اما این درحالیاست که اینها نشانههای عادی است.»
این روانپزشک تأکید میکند تابآوری چیزی نیست که در فرد وجود داشته باشد: «تابآوری را باید ایجاد کرد. بخشی از آن به پارامترهای فردی برمیگردد و افرادی از نظر ژنتیکی ظرفیتهای اولیه بیشتری برای تابآوری دارند. برای مثال، اگر کسی از قبل اختلال خلقی و اضطرابی داشته باشد، طبیعتاً امکان تابآوریاش در مقابل اتفاقات بیرونی کمتر است. اما بخش دیگری از آن به شرایط و امکانات جامعه بازمیگردد.»
آیا میتوان از مردم ایران انتظار تابآوری داشت؟ جلالیندوشن پاسخ میدهد: «مردمی که اکنون وارد جنگ شدهاند، پیشتر در امسال جنگ دیگری را هم تجربه کرده بودند و بحرانهای اجتماعی دیماه را هم از سر گذراندهاند. همچنین، بار سوم است که با قطع اینترنت بینالملل مواجه میشوند. قطع اینترنت در زندگی امروزه معنا و پیامدهای زیادی دارد. بنابراین، اساساً نمیتوان از چنین جامعهای انتظار داشت تابآور باشد.»
چرا جامعه ایرانی دچار فروپاشی نمیشود؟
او میگوید امروزه نیازمند این هستیم که به افراد کمک کنیم در این شرایط «بیشترین بقا و تداوم» را داشته باشند و کمتر شکننده و آسیبپذیر باشند: «ما در وضعیت ناتابآوری قرار داریم، اما جامعه ایرانی همواره نشان داده که حتی در این شرایط هم از ظرفیتهای جدی برخوردار است و میتواند امکاناتی از خودش نشان دهد که بسیاری از جوامع با این میزان فشار، دچار فروپاشی میشوند. درواقع جامعه ایران، جامعه ویژهای است؛ چراکه مشاهدهگران خارجی در حوزه سلامت روان هم که با آنان مواجهه داشتهام، ایرانیان را مردمی بسیار تابآور توصیف میکنند و برایشان عجیب است جامعهای با این حجم از تنش و استرس به زندگی خودش بهصورت معنیداری ادامه میدهد. درواقع، هر جامعه دیگری بود، دچار فروپاشی هویتی و اجتماعی میشد.»
این روانپزشک دلیل این دوامآوردن و مشاهدهنشدن فروپاشی را اینطور شرح میدهد: «این موضوع به سرمایههای جامعه برمیگردد و نه زندگی در میان تعدد بحرانها. بحران، واکسینه نمیکند. اگر از بحران برای تغییر و رفع نواقص خود استفاده کنیم، واکسینه میکند؛ اما نباید از آن حماسهسازی و مرثیهسازی کرد. بحران، جایی است که به ما نشان میدهد چه نقاط قوت و ضعفهایی داریم. اما ما نشانههای مشخصی نمیبینیم که در سطح اجتماعی از بحرانها چنین استفادهای شود.»
جلالیندوشن پاسخ خود را کامل میکند: «در طول تاریخ میبینیم بارها زانویمان به زمین رسیده، ولی دوباره بلند شدهایم؛ مانند واقعه حمله اعراب، مغولان، جنگهای متعدد و… . تمامی اینها به جامعه ایران یاد داده چگونه در دوره بحران و شرایط ضربهپذیری و محدودیت با تکیه بر حداقل امکانات حداکثر بهرهوری را برای زندهماندن داشته باشد.»
بهگفته او، چنین موضوعی باعث میشود جامعه در بحران دوام بیاورد، اما بهنوعی آیندهنگری و توسعهمحوری را از ما گرفته است: «زمانی که به بحثهای دوره صلح نگاه میکنیم، همواره بحث بر سر این است که چرا جامعه ایران ظرفیتهای توسعه را ندارد و ضد کار تیمی و برنامهریزی است. همچنین صبوری ما صبوری برای مصیبت است، نه اینکه چیزی را بکاریم و صبر کنیم تا آن را درو کنیم. حال اگر صلح هم کنیم، انگار در صلح هم با این سؤالات روبهرو میشویم.»
بهاعتقاد جلالیندوشن، در تمام انتظارات و تصمیمات جامعه ایرانی نوعی شتاب و نگاه معجزهوار به حل مسائل وجود دارد؛ نگاهی که میتواند ما را از توسعهیافتن دور کند: «همانطورکه همین حالا هم وعدههایی که جریانهای سیاسی مختلف میدهند، همهشان نگاهی معجزهوار به حل مشکلات دارند؛ درحالیکه توسعه محصول گفتوگوی خیر و شر است.»
آسمان کرج و تهران، ساعت یازده و نیم شب نارنجی شد. صدای انفجار و نور به حدی بود که برخی تصور کردند حمله اتمی است. صدای انفجار برای «طاهره» و خانوادهاش که خانهشان در نزدیکی انبار نفت کرج است، بهحدی تکاندهنده بود که تا چند ساعت از شوک حادثه درنیامدند. «حدود ساعت ۱۱ و نیم شب جنگنده از بالای سر ما رد میشد. اول تهران را زدند. بعد از آن انبار نفت کرج مورد حمله قرار گرفت.»
صدای انفجار بسیار شدیدی آمد. ناگهان سراسر آسمان نارنجی شد. کوی بنفشه نارنجی شد.» او میگوید از صبح یکشنبه جاده ملارد بسته است. «همه میگفتند پنجرهها را باز نکنید. کسانی که نزدیک انبار نفت هستند، شرایط خیلی سختی را طی کردند. کسانی که شمال کرج بودند، دیدند آسمان نارنجی شده است.»
«احمد» ترسخورده است و میگوید از سمت اندیشه و شهر قدس در حرکت بودند که آسمان سیاه شد. «نمیدانستیم چه شده. وحشتناک بود، وحشتناک.»
آنطورکه «فاطمه» میگوید صدا در شهرآرا تمامی نداشت و آتش پالایشگاه شهران از بالای ساختمانها پیدا بود. «بعد آسمان سیاه شد. باران گرفت. خیابانها سیاه شدند. ماشینهای سپید، سیاه شدند. هر کسی دست به صورتش میزد، سیاه میشد.» وضعیت برای «صدرا» آخرالزمانی است. او میگوید مثل آخرالزمان وحشتناک بود. همهجا چرب شده و سیاهی انتها ندارد. «صبح یکشنبه، فردای انفجار از جنوب تهران حرکت کردیم. در شهرری ستونهای دود وحشتناک بود و باد آنها را بهسمت مرکز شهر میبرد. سمت دیگر، دود ناشی از سوختن انبار نفت اقدسیه را میدیدیم. انگار شب بود. شبی بیانتها و ناتمام.» او میگوید یکشنبه نخستین روز کاری بعد از تعطیلی هفتروزه بود و مردم به نسبت روزهای دیگر بیشتر در خیابان هستند، اما هیچکدام ماسک ندارند. «هوا سنگین است و حالت تهوع داریم. همهجا سیاه است، چسبنده و روغنی. باورمان نمیشود این سیاهی مطلق را.»
«سارا» در مرکز شهر کرج است و میگوید بعد از انفجار آنقدر آتش و نور زیاد بود که همه شهر تا مدتها روشن بود. «آتش و دود خیلی زیاد بود و خیلی زود دود سیاه به ما هم رسید. ۵ صبح آسمان را نگاه کردم، سیاه بود همچنان. ۱۰ صبح باران شروع شد. اول خوشحال شدم و پنجره را باز کردم، اما همسرم گفت صحبت از باران اسیدی در جریان است و هوا پر از ریزگرد است.» او حالا بهدنبال خرید ماسک N95 و پانچوی کوهنوردی است. «ته گلویمان انگار چیزی ریخته باشند. همهجا بو و مزه عجیبی دارد.»
شنیدههای دیگر از ورود مواد نفتی شهران به فاضلاب و تخلیه ساختمانهای اطراف آن حکایت دارد. همچنین، عدهای دیگر از حرارت ناشی از آتش انبارها در کنار دود گسترده میگویند. دود و حرارتی که معلوم نیست تا چند روز ادامه خواهد داشت.
احتمال باران اسیدی وجود ندارد
سازمان حفاظت محیطزیست صبح روز گذشته اطلاعیهای درباره آلودگی هوا ناشی از حمله به انبارهای نفت صادر کرد و در آن نوشت «با توجه به شرایط ایجادشده و ورود آلودگی به محدوده شهر تهران در پی حملات اخیر آمریکایی-صهیونی، از شهروندان محترم درخواست میشود تا حد امکان از حضور غیرضروری در فضای باز خودداری کنند و در منازل خود بمانند. این توصیه با هدف کاهش میزان مواجهه شهروندان با آلودگی هوا و پیشگیری از بروز مشکلات تنفسی و پیامدهای احتمالی ناشی از آلودگی صورت میگیرد. در همین راستا، به گروههای حساس از جمله کودکان، سالمندان، بیماران قلبی و ریوی و زنان باردار تأکید میشود تا حد امکان از تردد در فضای آزاد پرهیز کنند.»
در ادامه این اطلاعیه آمده «سازمان حفاظت محیطزیست ضمن پایش مستمر وضعیت کیفی هوا در تهران، درصورت هرگونه تغییر در شرایط، اطلاعرسانیهای لازم را از طریق مراجع رسمی به شهروندان انجام خواهد داد.»
در این اطلاعیه هیچ صحبتی از وضعیت آبهای زیرزمینی و سدها در میان نیست؛ نه صحبت از تدابیر مختلف برای مواجهه با آبهای آلوده و نه خطرات ناشی از آن.
هلالاحمر هم اطلاعیه آموزشی برای محافظت در برابر بارانهای اسیدی سمی ناشی از انفجار مخازن سوخت منتشر کرد و در آن آورد «انفجار انبارهای نفت باعث ورود حجم انبوهی از ترکیبات سمی هیدروکربنها و اکسیدهای گوگرد و نیتروژن در جو و به ابرها میشود که درصورت بارندگی، باران حاصل بسیار خطرناک و دارای خاصیت اسیدی شدید است (این پدیده میتواند باعث سوختگیهای شیمیایی پوست و آسیب جدی به ریهها شود). در زمان بارش پس از انفجارهای نفتی، تحت هیچ شرایطی از منزل خارج نشوید و تمام منافذ را با پارچه مرطوب بپوشانید. اگر در فضای باز غافلگیر شدید، بلافاصله به زیر سقفهای بتنی یا فلزی پناه ببرید و از پناه گرفتن زیر درختان خودداری کنید. همچنین، درصورت تماس باران با پوست، بههیچوجه محل را نمالید و فقط با جریان مداوم آب سرد شستوشو دهید. لباسهایی را که به این باران آغشته شدهاند، بلافاصله تعویض کنید و در کیسه دربسته قرار دهید.».
بر استفاده از ماسکهای فیلتردار (ترجیحاً N95 یا ماسکهای دارای لایه کربن فعال) هم در این اطلاعیه تأکید شده است و همچین گفته شده که استفاده از مصرف آب چاههای روباز یا مخازن ذخیره آب باران در مناطق نزدیک به انفجار جداً خودداری کنید. «حیوانات خانگی و احشام را به فضای کاملاً سرپوشیده منتقل کنید و علوفه آنها را بپوشانید. اگر دچار سوزش شدید مجاری تنفسی، سرفه خشک مداوم یا تاری دید شدید، بلافاصله به مراکز درمانی مراجعه کنید. پس از اتمام بارندگی، سطوح خارجی و خودروها را با فشار آب زیاد بشویید تا رسوبات سمی خشک نشوند.»
بااینحال، «محمدصادق حسنوند»، رئیس مرکز تحقیقات آلودگی هوا در دانشگاه علومپزشکی تهران، به «پیام ما» میگوید آنها در حال پایش منطقه هستند و شاخص کیفیت هوا مانند روزهای بسیار آلوده سال است. «ترکیبات گوگرد و نیتروژن در هوا آنچنان نیست که احتمال باران اسیدی وجود داشته باشد، اما ستون دود گسترده است و دود سیاه با مواد آلاینده مختلف خطرناکاند.» او میگوید مردم تا میتوانند از خانه خارج نشوند، پنجرهها را ببندند و اگر هم خارج شدند، ماسک بزنند. «امیدوارم با بارش باران وضعیت بهتر شود.»
حمله به انبارهای نفت خطرناکتر از انبار بنزین
شرکت ملی پخش فرآوردههای نفتی ایران هم درباره حمله به زیرساختهای توزیع سوخت اطلاعیهای صادر کرد. برایناساس، بهمنظور حفظ تعادل در مصرف و اطمینان از دسترسی همگانی تا بازگشت کامل ظرفیت توزیع، بهصورت مقطعی در برخی مناطق متأثر از این حمله، محدودیتهایی در سقف سوختگیری اعمال میشود تا تضمینکننده توزیع عادلانه و پایدار سوخت مورد نیاز هموطنان در این دوره گذار باشد. «از هموطنان عزیز تقاضا میشود ضمن پرهیز از ترددهای غیرضرور، از کارت سوخت شخصی خود برای سوختگیری اقدام کنند. با توجه به وجود ظرفیت مناسب سیانجی و با هدف جلوگیری از ازدحام در جایگاههای عرضه سوخت به دارندگان خودروهای دوگانهسوز توصیه میشود سوختگیری خود را از طریق جایگاههای سیانجی انجام دهند.»
یک منبع آگاه که نخواست نامش در گزارش بیاید، در گفتوگو با «پیام ما» درباره وضعیت پیش رو و مشکلات کمبود بنزین میگوید: «هرچند تأمین منابع بنزین از سوی مخازن ثانویه پیشتر نیز انجام شده و آنچه اکنون در قالب کمبود بنزین عنوان میشود، صرفاً جنبه روانی دارد، اما باید این نکته را در نظر داشت که هدف حمله از سوی اسرائیل ایجاد رعب و وحشت در بین مردم و همچنین نارضایتی عمومی است و مردم باید نسبت به این موضوع آگاه باشند.»
این منبع آگاه همچنین تأکید کرد تنها یکی از این مخازن (انبار نفت شهرری)، انبار بنزین بود و سه انبار دیگر مربوط به نفت خام بهعنوان سوخت پالایشگاه است که همین امر میتواند نگرانی درباره کمبود بنزین را تا اندازهای برطرف کند.
یک منبع آگاه دیگر نیز با اشاره به آنکه حمله به انبارهای نفت بسیار خطرناکتر از انبار بنزین است، گفت: «انبارهای نفت خام، سولفورزدایی نشده و مواد آراماتیک فراوانی دارد و بسیار سمی هستند. این مواد بهصورت پایدار در هوا باقی خواهد ماند و از بین نمیرود. حال اگر با وزش باد روبهرو باشیم، شاهد انتقال این آلایندهها به سایر نقاط خواهیم بود و اگر باران ببارد، باران اسیدی را شاهد هستیم. این درحالیاست که منابع نفتی به خاک نیز سرایت و آن را آلوده میکنند و اگر نشست مخازن بسیار بالا باشد (آنگونهکه در انبار نفت شهران رخ داد)، این آلایندگی به آبهای زیرزمینی هم نفوذ میکند.»
مردم در ترس و سیاهی فرورفتهاند. آنها در ۱۰ روز گذشته زیر بمباران شب و روز گذراندهاند و آنچه میخواهند، پایان این سیاهی است؛ پایان جنگ.
ساعت ۹ صبح یکشنبه، هفدهم اسفند، است و هوا هنوز روشن نشده. باران میبارد. شب گذشته مخازن سوخت تهران مورد هدف دشمن قرار گرفته و دود غلیظی آسمان ابری را فراگرفته است. ابرها آنچنان از دود سیاه شدهاند که اجازه روشنشدن هوا را نمیدهند. تنفس دشوار است و بوی سوختگی به مشام میرسد. به حیاط میروم تا آب و دانهای را که برای پرندگان شهری گذاشتهام، عوض کنم؛ روی ظرفشان لایهای از چربی و دوده سیاه گرفته. رادیو بهنقل از مسئولان میگوید ماسک بزنید و از خانه بیرون نیایید. اما آیا درختها، گربهها، گنجشکها و گلهای زیبای بهاری که باغچهها را فرش کردهاند، میتوانند از خود محافظت کنند؟
آلودگی تأثیری مشابه آنچه بر انسان میگذارد، بر گیاهان و جانوران دارد، چربی و دوده و باران اسیدی که متأسفانه همزمان با آتشسوزی بر تهران میبارد، آلودگی را مستقیماً بر روی گیاهان و جانوران میریزد و هوا و خاک و آبهای زیرزمینی را مسموم میکند. آلودگی هم در کوتاهمدت بر زندگی موجودات زنده تأثیرگذار خواهد بود و هم در درازمدت آثار خود را بر زندگی خواهد گذارد. درختان این روزها در حال جوانه زدناند و آثار آلودگی بر فضای سبز شهری شکننده تهران که بهسبب خشکسالی و ریزگردها سالها در معرض آسیب بود، تأثیرگذار است. این آسیبها بهصورت افزایش بیماریهای قارچی و ویروسی و میکروبی، کاهش رشد و ریزش برگها ظهور میکنند؛ چربی و دوده منافذ تنفس گیاهان را مسدود میکند و توانایی آنان برای جذب ریزگردها و آلودگیها را کاهش میدهد.
جانوران نیز از این آلودگی آسیب خواهند دید، به نظر میرسد سیستم تنفسی ضربه اول را دریافت خواهد کرد؛ ولی جذب سموم در بدن جانوران باعث آسیبهای دائمی به کبد و کلیهها میشود و ممکن است تأثیرات مخربی بر سیستم ایمنی و تولیدمثل جانوران بر جای بگذارد.
چه باید بکنیم؟ به نظر میرسد اولین کاری که میتوانیم در این شرایط انجام دهیم، مدیریت استرس است. حیوانات شهری و خانگی از اخبار اطلاعی ندارند و صدای انفجار و دود و آتشسوزی در آنان استرس ایجاد میکند، بهویژه در فصل تولیدمثل این شرایط آثار بدتری از خود بر جای میگذارد. در کنار حیوانات خانگی بمانیم و در فضای خانه برایشان نقاط کمآسیبتری را انتخاب کنیم و اگر در فضای شهری حیوان آسیبدیدهای دیدیم، کمکش کنیم.
در مرحله بعدی آگاهی ما از وضعیت میتواند کمک شایستهای باشد، اطلاع از هشدارهای آلودگی و دورماندن از منشأ آن میتواند هم ضامن سلامتی ما و هم موجودات زندهای باشد که در اطراف ما زندگی میکنند. پس راجعبه آثار آلودگی و راههای مقابله با آن بیشتر بخوانیم و به دیگران بیاموزیم.
کار دیگری که از دست ما ساخته است، تمیزکاری است. من امروز ظرف آب و غذای پرندگان شهری را شستم و دوباره پر کردم و تا جایی که برایم امکان داشت، پس از بهترشدن هوا دوده را از روی گیاهان پاک کردم. شما هم میتوانید زمانی را به این کار اختصاص دهید تا چربی و دوده بیشتر از این وارد خاک گلدانها نشود؛ حتی با یک دستمال نمدار گیاهان را تمیز کنید. غذادادن به حیوانات شهری کار درستی نیست؛ ولی این روزها و در این شرایط حتی یک ظرف آب کوچک و تمیز امکان دارد در دسترسشان نباشد و بهسبب خلوتی شهر دسترسی به غذا هم ندارند، پس شاید اشکالی نداشته باشد اگر چند روزی توصیهها را نادیده بگیریم به امید آنکه بهار امسال جوجهگنجشکهای شاد را روی شاخه درختان زیبا در صلح و آرامش ببینیم.
ریزش کاشیهای مسجد امام بر اثر حمله دشمن
معاون مدیرکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان اصفهان گفت: «باخبر شدیم صبح یکشنبه، ۱۷ اسفند، در اثر لرزش ناشی از پرتابههای دشمن آمریکایی و صهیونی به اصفهان، تعدادی از کاشیهای مسجد امام در میدان تاریخی امام(ره)(میدان نقش جهان) فرو ریخته است.»
«سیدروح الله سیدالعسگری» اظهار کرد: «در پی حملات ددمنشانه دشمن آمریکایی-صهیونی، صبح ۱۷ اسفند به برخی نقاط اصفهان، دودهای غلیظی در اطراف میدان امام(ره) (نقشجهان) به وجود آمد و باعث نگرانی مردم شد که با رصد تیم حفاظت میراثفرهنگی باخبر شدیم در اثر لرزش ناشی از پرتابههای دشمن تعدادی از کاشیها فرو ریخته است، اما خطر دیگری میدان را تهدید نکرده است.»
او افزود: «پلهای تاریخی سیوسهپل و خواجو در سلامت کامل است و هیچ آسیبی به این دو بنا تاریخی وارد نشده است.»
معاون میراثفرهنگی، گردشگری استان اصفهان بیان کرد: «برخی تصاویر منتشرشده در فضای مجازی، باعث نگرانی مردم شده است، اما اطمینان خاطر میدهم که این دودها ناشی از آتشسوزیهای کوچک و انفجارهای محدود در خیابانهای اطراف میدان بوده که بهسرعت مهار شد.»
سیدالعسگری درباره حمله امروز به شهرستان شهرضا نیز توضیح داد: «در تجاوز صبح امروز جنگندههای آمریکایی صهیونی در شهرضا، کارخانه تاریخی نوین این شهر که یکی از آثار تاریخی منحصربهفرد تاریخی این شهرستان بهشمار میرود، آسیب دیده است که هنوز از شدت آسیب به این کارخانه اطلاع دقیقی نداریم. این کارخانه تاریخی مربوط به دوره پهلوی اول است، این اثر در تاریخ ۷ مهر ۱۳۸۱ با شماره ثبت ۶۵۳۹ بهعنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده، اما این کارخانه هنوز به ثبت میراث فرهنگی استان نرسیده و در مراحل اجرایی قرار دارد.»
او تأکید کرد: «حفاظت از میراث ملی همچنان در اولویت است و هرگونه تهدیدی به این آثار با جدیت پیگیری میشود.»