شرایط اگر عادی بود، حالا بسیاری در حال بستن بار و بندیل سفر بودند تا یک هفته مانده به پایان سال پا به راه بگذارند و غبار خستگی یک سال را از تن بتکانند. اما سه سال است که نوروز برای ایرانی‌ها با التهاب و نگرانی همراه شده است. از نوروز 98 و سیل سراسری که بسیاری سفرها را لغو کرد تا نوروز 99 که کرونا پاورچین پاورچین به شهرهای مختلف سرک کشید و حالا هم که نوع جهش یافته این ویروس نفس بسیاری از هموطنان را به ویژه در خوزستان به شماره انداخته است و آغاز سال 1400 را با نگرانی همراه کرده است. چند ماهی است که مسئولان گردشگری و ستاد کرونا در تکاپو برای تعیین تکلیف سفرهای نوروزی هستند. تصمیماتی هم در این مدت گرفته شد که بسیاری معتقدند غیر‌اصولی و شتاب‌زده بود. دیروز اما بالاخره ستاد مقابله با کرونا فعلا تکلیف سفرهای نوروزی را مشخص کرد: سفر به شهرهای قرمز و نارنجی ممنوع.پس از اظهارات همراه با نگرانی سعید نمکی که روز جمعه اعلام کرد: «می‌دانیم مردم خسته هستند. ولی ناچار هستیم برای حفظ سلامت مردم روی برخی از این پروتکل‌های بهداشتی بایستیم» و با صراحت گفت: «وزارت بهداشت مطلقا موافق هیچ مسافرتی در عید نوروز نیست» دیروز ستاد مقابله با کرونا تصمیم نهایی را درباره سفرهای نوروزی اتخاذ کرد و اعلام کرد: «تردد و سفر در شهرهای قرمز و نارنجی ممنوع است»
علیرضا رئیسی سخنگوی ستاد مقابله با کرونا در خصوص تصمیمات اتخاذ شده در جلسه روز شنبه ستاد و مصوبات مربوط به تعطیلات نوروز، گفت: «گرچه که روز قبل هم وزیر بهداشت درباره این‌که سفرها می‌تواند بسیار خطرناک باشد و منجر به انتقال ویروس شود و این ویروس جهش یافته که قدرت سرایت بالایی دارد، اگر از استانی به استان دیگر جابه‌جا شود قطعا می‌تواند آن استان را درگیر کند و اگر این سفرها اتفاق بیفتد، استانی که اکنون وضعیت باثباتی دارد، می‌تواند قطعا وضعیتش بدتر شود و موج جدیدی شکل بگیرد. به همین دلیل باید سفرها تا حد امکان انجام نشود. درست است که مردم واقعا تحت فشار بوده و هستند. اما خواهشی که داریم این است که تا حد امکان این سفرها به هیچ وجه انجام نشود تا امسال را هم با شرایط ثابتی بگذرانیم و از سال آینده که بحث واکسیناسیون کامل‌تر می‌شود و قطعا سال‌های بعد می‌توانیم تعطیلات بهتری داشته باشیم، آن هم همراه با عزیزان‌مان در کنار یکدیگر که مبادا به دلیل سفرهای چند روزه عزیزان‌مان دیگر در کنار ما نباشند که این ضایعه‌ای جبران‌ناپذیر است» رئیس همچنین وضعیت شیوع کرونا در شهرها را هم بر اساس رنگ‌بندی اعلام کرد: « ۱۱ شهرستان قرمز، ۳۲ شهرستان نارنجی، ۲۵۱ شهرستان زرد و ۱۵۴ شهرستان آبی هستند. شهرهای آبادان، اهواز، بندر ماهشهر، خرمشهر، دزفول، دشت آزادگان، رامهرمز، شادگان، شوشتر، کارون و هویزه در وضعیت قرمز قرار دارند» رئیسی در پایان سخنان خود در خصوص جلسه دیروز ستاد کرونا تاکید کرد: «همچنان تقاضا داریم مردم از سفر اجتناب کنند و لغو سفرهای غیرضروری را تحمل کنند. البته بر اساس مصوبه ستاد سفر به شهرهای قرمز و نارنجی کاملا ممنوع است و در سایر شهرها هم با رعایت شیوه‌ها و پروتکل‌های سختگیرانه می‌توانند به سفر ضروری‌شان برسند» در جلسه دیروز ستاد مقابله با کرونا که یکی از مهم‌ترین مباحث مطرح شده در آن موضوع سفرهای نوروزی بود، حسن روحانی رئیس‌جمهور گفت: « ما با دو ویژگی مواجه هستیم؛ یکی اسفند پرجنب‌و‌جوش به ویژه در ۱۵ روز آخر و دیگری فرارسیدن عید نوروز. اسفند جنبش‌و‌جوش خاص خود را دارد و خرید و فعالیت مردم بیشتر می‌شود. رسومات موجب تردد بیشتر می‌شود که علامت هشداردهنده‌ای برای ماست. در ۱۵ روز نخست فروردین هم تردد، رفت‌و‌آمدهای خانوادگی، ترددهای خانگی و سفر بیشتر می‌شود. از مردم خواهش می‌کنیم از سفر صرف نظر کنند. نرفتن به سفر حتما بهتر از رفتن است، اما اگر کسانی به هر دلیلی به سفر می‌روند حتما پروتکل‌ها را بیش از همیشه رعایت کنند، در غیر این‌صورت دچار موج چهارم می‌شویم که مشکلات زیادی برای فرهنگ، اقتصاد و زندگی اجتماعی و سلامت مردم ایجاد می‌کند.» روحانی در شصتمین جلسه ستاد مقابله با کرونا ضمن تاکید بر این‌که مصوب کردیم سفر برای برای شهرهای قرمز و نارنجی ممنوع است، گفت: «ما می‌دانیم بار روانی خاصی روی مردم است، این یک سال و دوسال خانه‌نشینی‌ها، خستگی‌ها و آثار روانی داشته است و برای بسیاری از کسب و کارها که یک سال است تقریبا به طور کامل تعطیل شده و فشارها زیاد است اما در عین حال اگر سفری انجام گیرد حتما در شهرهای قرمز و نارنجی نباشد و دیگر شهرها با مراعات صد درصد رعایت پروتکل باشد وگرنه ما سلامت خود و جامعه را به خطر می‌اندازیم.» روحانی در سخنان خود اشاره‌ای هم به ترددهای درون شهری و خریدهای نوروزی کرد و گفت: «نمی‌شود گفت که مردم شب عید، خرید نروید ولی خواهش می‌کنیم در ترددها تراکم، فاصله و پروتکل‌ها را رعایت کنند. ممکن است در جایی ۵ درصد ارزان‌تر باشد، ولی ریسک آن نمی‌ارزد. تا آنجایی هم که ممکن است مردم خرید اینترنتی انجام دهند.» او با تاکید بر توجه به وضعیت کادر درمان گفت: «توان نظام سلامت محدود است که این توان را باید مدنظر قرار دهیم خود مردم هم این مسئله مهم را مدنظر قرار دهند. نیروی انسانی که مراقبت‌ها را انجام می‌دهد این نیروی ماهر توانی دارد یک شیفت می تواند کار کند نمی‌شود ما بگوییم این نیرو دو شیفت بدون مرخصی در روز کار کند این شدنی نیست» رئیس‌جمهور همچنین به موضوع واکسیناسیون اشاره و تاکید کرد: «ما نمی‌توانیم بگوییم که چون واکسن به بازار آمده است از این معضل عبور کردیم. حتی اگر تزریق واکسن را هم شروع کنیم زمان می‌برد، بنابراین باید رعایت پروتکل‌ها را ادامه دهیم. در واقع این سبک زندگی که به تدریج در این یک سال شکل گرفته، باید ادامه داشته باشد، یعنی ترددهای خانوادگی و دورهمی کم و یا قطع شود، مرتب از ماسک استفاده شود. دست‌ها مرتب شسته شود و سفرها مراعات شود.» روحانی با بیان این که نمی‌دانیم این بیماری چقدر دیگر طول بکشد، گفت: «باید برنامه‌ریزی کنیم که حداقل این سبک زندگی را تا یک سال دیگر ادامه دهیم، به دلیل این که اگر این ویروس جهش پیدا نمی‌کرد خیالمان راحت بود و امیدوار بودیم که زودتر تمام شود اما متاسفانه به سمت جهش یافتگی رفت و هر روز یک نوع آن در دنیا شایع می شود»
در روزهای اخیر و با تغییراتی که در تصمیمات متولیان امر صورت گرفت بسیاری از فعالان گردشگری این نگرانی را داشتند که در صورت لغو کامل سفرهای نوروزی، وضعیت خدمات و تورهایی که در روزهای اخیر به فروش رسانده‌اند چه خواهد شد. تصمیماتی که در ماه‌های اخیر برای چگونگی انجام سفرهای نوروزی گرفته شد، برای بسیاری از کسانی که در اصناف مختلف گردشگری مشغول به کار هستند، ایجاد مشکل کرده است. کسانی که در یک سال و نیم گذشته از رکود شدید گردشگری متضرر شده و هیچ حمایتی از دولت دریافت نکرده‌اند، با مجاز اعلام شدن سفرهای گروهی در نوروز 1400 تلاش داشتند که خود تا حدودی به جبران ضرر ‌و ‌زیان‌هایی که در این مدت متحمل شده‌اند، بپردازند. اما باز هم با تصمیمات شتاب‌زده در خصوص سفرهای نوروزی در آستانه آسیب‌هایی جدید قرار گرفتند که این بار نه از سوی کرونا که از سوی تصمیم‌گیران حوزه گردشگری به آن‌ها وارد شده‌است. این روزها حال خوزستان خوش نیست، چهارمحال‌و‌بختیاری و بعضی شهرهای دیگر هم در معرض خطر شیوع ویروس جهش‌یافته قرار دارد، مسئولان تاکید دارند که مردم به سفر غیرضروری نروند، اما تا یک ماه پیش مسئولان گردشگری کشور مردم را تشویق به سفرهای گروهی و استفاده از تورهای گردشگری برای مسافرت نوروزی می‌کردند و همین امر باعث شد بسیاری از مردم اقدام به رزرو اقامتگاه و خرید تور کنند، حالا اما شرایط به گونه دیگری پیش می‌رود. اما کسی سخن از جبران ضرر و زیان مردم و دفاتر مسافرتی و هتل‌ها و اقامتگاه‌ها و …. در صورت پیشروی کرونا در کشور به میان نمی‌آورد. بهتر نبود مسئولان کمی صبورانه و دوراندیشانه نسبت به امری با این گستره تاثیر پذیری تصمیم گرفته و آن‌را رسانه‌ای می‌کردند؟

در پی اعتراض برخی از فعالان حوزه میراث‌فرهنگی و پیگیری رسانه‌ها مجوز کافی‌شاپ در حریم کاروانسرای مشیرالملک برازجان لغو شد.
به گزارش ایسنا این لغو مجوز در حالی است که در بدو اعتراضات به ساخت این بنا، روابط عمومی اداره کل میراث‌فرهنگی هرمزگان در بیانیه‌ای اعلام کرده بود: «ضوابط عرصه و حریم مصوب کاروانسرای مشیرالملک فاصله ۴ و نیم متری در نظر گرفته شده است» اما پس از پیگیری‌های مردم برازجان و مدیریت اداره میراث‌فرهنگی و گردشگری دشتستان ابعاد دیگری از این ماجرا روشن شد.
با این همه حمید سعادت، رئیس اداره میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی دشتستان با اعلام این‌که زمین محل احداث کافی‌شاپ مورد‌نظر ملک شخصی نبوده و جز اموال بیت‌المال است، گفت: «طبق مجوز صادر شده باید از مصالح سبک و قابل جمع‌آوری همچون کانکس‌های فلزی استفاده شده‌است که در این مورد هم تخلف صورت گرفته شده است.»
سعادت با بیان این‌که هیچ نشانه‌ای از طی شدن تشریفات قانونی مزایده در دست نیست افزود: «به دلیل این‌که مستاجر برخلاف قرارداد اجاره در حال ایجاد “تغییرات” در مورد اجاره بود و همچنین این تغییرات و ساخت‌و‌ساز برخلاف مجوز و قوانین سازمان میراث‌فرهنگی، می‌توانست خطراتی را متوجه سازه بنای تاریخی دژ برازجان کند مجوز این کافی‌شاپ لغو شد.»
کاروانسرای مشیرالملک برازجان که مردم بومی آن را به نام دژ برازجان می‌شناسند از بناهای به جا مانده از عصر قاجار است. این بنا در زمان ناصرالدین شاه و به دستور میرزا ابوالحسن خان مشیرالملک، طی ۷ سال با هزینه‌ای معادل ۴۰ هزار تومان ساخته شد. معمار این بنا “حاج محمد رحیم شیرازی”، این کاروانسرا و یا به قول برازجانی‌ها “دژ” را به طرز ماهرانه‌ای به سبک معماری زندیه ساخته است.
این مکان فقط کاروانسرایی برای استراحت مسافران در راه تجارتی شیراز به بوشهر نبوده بلکه از زمانی که قشون نظامی از سال ۱۲۹۳ شمسی به برازجان وارد شد، این کاروانسرا محل مناسبی برای استقرار نظامیان شناخته شده و در سال ۱۳۳۵ طی تغییرات و تعمیراتی، در اختیار شهربانی قرار گرفت و به زندان تبدیل شد که به همین دلیل به دژ برازجان معروف شده است.

رئیس قوه قضائیه با تاکید بر این‌که تعرض به جنگل‌ها، محیط زیست و منابع طبیعی از ناحیه هیچکس با هیچ توجیهی پذیرفتنی نخواهد بود، گفت: تغییر کاربری اراضی خلاف قانون چه از ناحیه افراد حقیقی و چه از ناحیه افراد حقوقی مجاز نیست و لازم است با آن برخورد شود.حجت‌الاسلام سید ابراهیم رئیسی به مناسبت روز درختکاری و هفته منابع طبیعی، پیش از ظهر دیروز (شنبه) یک اصله نهال میوه کاشت. به گزارش ایسنا به نقل از مرکز رسانه قوه‌قضائیه، رئیس قوه‌قضائیه پس از کاشت نهال در سخنانی با اشاره به تاکیدات مقام معظم رهبری پیرامون موضوع گسترش فرهنگ درختکاری گفت: به تاسی از رهبر معظم انقلاب اسلامی که همواره مردم، مسئولان و دستگاه‌های کشور را به درختکاری، توسعه فضای سبز و حفظ زیست امروز توصیه کرده‎اند، به عنوان دستگاه قضائی کشور وظایف مهمی بر عهده داریم.
رئیسی با اشاره به مسئولیت همه دستگاه‌های کشور در خصوص حفظ محیط زیست و منابع طبیعی کشور گفت: دستگاه قضائی در حوزه نظارت و قضاوت پیرامون حفظ محیط زیست و منابع طبیعی مسئولیت مهمی بر عهده دارد.
رئیس دستگاه قضا در ادامه از محیط زیست، جنگل‌ها و منابع طبیعی کشور به عنوان ذخایر و گنجینه‌های ملت یاد کرد و گفت: امروز حفظ این ذخایر و گنجینه‌ها وظیفه همگان است.
رئیسی سپس با تاکید بر این‌که تعرض به جنگل‌ها، محیط زیست و منابع طبیعی از ناحیه هیچکس با هیچ توجیهی پذیرفتنی نخواهد بود، افزود: تغییر کاربری اراضی خلاف قانون چه از ناحیه افراد حقیقی و چه از ناحیه افراد حقوقی مجاز نیست.
رئیس دستگاه قضا ضمن تاکید بر لزوم رعایت دقیق انضباط در تغییر کاربری اراضی گفت: کمیسیون‌های مسئول در این زمینه باید کار را به نحو قانونی انجام دهند تا از این طریق افراد و دستگاه‌هایی که خلاف قانون و با نفوذ و قدرت سازمانی، قصد تغییر کاربری اراضی را دارند شناسایی شوند؛ تغییر کاربری از سوی یک سازمان اداری در یک شهرستان بدون اخذ مجوزهای قانونی پذیرفتنی نیست.
رئیسی با تاکید بر لزوم سرزنش و پیگیری تخلف شخصیت‌های حقیقی و حقوقی متخلف در حوزه تغییر کاربری اراضی، به تمام سازمان‌ها و دستگاه‌های اداری کشور توصیه کرد که بیش و پیش از دیگران خود را نسبت به حفظ محیط زیست، رعایت قوانین و مقررات در حوزه تغییر کاربری‌ها از جمله تغییر کاربری اراضی کشاورزی به فضاهای غیرکشاورزی اعم از فضاهای مسکونی، اداری و خانه‌های سازمانی، موظف بدانند.
رئیس دستگاه قضا در ادامه همگان را نسبت به اجرای قانون در حوزه حفظ محیط زیست، منابع طبیعی، جنگل‌ها و تالاب‌ها موظف دانست و با اشاره به پیگیری قانونی متخلفان در این عرصه عنوان کرد: امروز گزارش‌ها نشان دهنده آن است که مجموعه این پیگیری‌ها به کاهش تعرض به منابع طبیعی منجر شده لکن این روند کاهشی کافی نیست چرا که هنوز هم در جریان سفرهای استانی گزارش‌هایی در خصوص ترک فعل و حساسیت نداشتن برخی مسئولان در زمینه تعرض به منابع طبیعی به دست ما می رسد.
رئیسی با بیان این‌که حساسیت در خصوص حفظ محیط زیست همواره باید در میان همگان وجود داشته باشد، گفت: باید از همه کسانی که در کار حسنه درختکاری و توسعه فضای سبز و حفظ محیط زیست تلاش می کنند، تشکر کرد.
رئیس دستگاه قضا با اشاره به لزوم انجام یک کار متفاوت در زمینه حفظ محیط زیست و جلوگیری از تعرض به منابع طبیعی کشور گفت: همه مسئولان، دستگاه‌ها و سازمان‌ها باید خود را نسبت به رعایت مقررات و قوانین در زمینه حفظ محیط زیست مسئول بدانند.
رئیسی در پایان گفت: پیام ما در آستانه سال نو این است که حفظ محیط زیست، منابع طبیعی، جنگل‌ها، ذخایر و گنجینه‌های کشور باید بیش از پیش مورد توجه همگان قرار بگیرد.

جنتی: باید فضای جامعه

را با درخت و سبزه شاد کنیم
آیت‌‌الله احمد جنتی دبیر شورای نگهبان نیز صبح دیروز پس از کاشت یک اصله نهال میوه در محوطه شورای نگهبان، در سخنانی گفت: این روز و هفته قطعا مایه برکت است. قرآن می‌فرماید کار خیر انجام دهید که از جمله جلوه‌های کار خیر درختکاری، گل‌کاری، نشا زدن و باغداری است.
او با بیان این‌که این دستور عام اسلام است که همه باید به مسئله درختکاری و حفاظت از درختان، اهتمام داشته باشند، افزود: حیطه انجام کار خیر خیلی گسترده است و همه چیز از جمله کشاورزی و درختکاری را شامل می‌شود و ما باید فرهنگ کشاورزی و درختکاری را هر چه بیشتر ترویج کنیم.
دبیر شورای نگهبان با تاکید بر این‌که باید همان‌طور که به اقشار مختلف مردم احترام می‌گذاریم به قشر کشاورز و باغدار هم احترام بگذاریم و قدردان زحمات این قشر زحمت‌کش باشیم، اظهار داشت: همانطور که رهبر معظم انقلاب اسلامی هم دیروز فرمودند، واقعا کشاورزان و باغداران عزیز بهره کمی از عواید مادی از دسترنج خود می‌برند و باید فکر اساسی برای این مسئله کرد.
جنتی در بخش دیگری از سخنان‌ خود تاکید کرد: دولت باید در حل مشکلات پیش پای کشاورزان و باغداران عزیز، نقش جدی‌تری ایفا کند؛ حتی معتقدم که باید همان احترامی که به طبقات بالای جامعه در ادارات گذاشته می‌شود، به کشاورزان و باغداران زحمت‌کش و عزیز هم همان عزت و احترام گذاشته شود.
او در پایان گفت: باید هر چه می‌توانیم فضای جامعه را با درخت و سبزه شاد کنیم، حتی در منازل هم هر کس می‌تواند درخت و سبزه بکارد و گل کاری کند؛ باید فرهنگ درختکاری و کشاورزی را ترویج کرده و کسانی که در این راه گام برمی‌دارند را مورد تقدیر قرار دهیم.

قالیباف: توجه به محیط زیست از اولویت‌های مجلس یازدهم است

رئیس مجلس شورای اسلامی با اشاره به چالش‌هایی که در بحث‌ آلودگی‌های زیست محیطی وجود دارد، گفت: بحث محیط زیست از اولویت‌های اصلی مجلس یازدهم است. محمد‌باقر قالیباف نیز به مناسبت روز درختکاری پس از کاشت یک اصله نهال در فضای سبز مجلس، با اشاره به سنت بسیار پسندیده درختکاری در فرهنگ اسلامی و ایرانی، گفت: بحث مربوط به حفاظت از محیط زیست و فضای سبز مخصوصاً بحث درختکاری و حفظ درختان از اولویت مردم و مسئولان است و در مجلس شورای اسلامی نیز توجه به مسائل محیط زیست از اولویت‌ها است. رئیس مجلس شورای اسلامی با بیان این‌که درختکاری همیشه انجام می‌شود اما هر ساله در این تاریخ این کار به صورت نمادین انجام می‌شود، اضافه کرد: در اجرا و عمل همچنین در سیاست‌گذاری‌ها و قانون‌گذاری‌ها باید به بحث محیط زیست توجه داشته باشیم.
او افزود: در حال حاضر آلودگی صوتی، آلودگی آب و آلودگی و فرسایش خاک و به خصوص آلودگی هوا که مخصوصاً در کلانشهرها وجود دارد از جمله موضوعاتی است که به سلامت جسم و روح و روان تک تک افراد جامعه مرتبط و جزو مسائلی است که دِین ما به نسل آینده محسوب می شود، لذا باید دست به دست یکدیگر داده و در مسیر حل چالش‌های مربوط به این مسائل گام برداریم.

هجدهمین همایش باستان‌شناسی کشور فعالیت خود را از دیروز (شنبه ۱۶ اسفند) برای سه روز آغاز کرد. همه‌گیری کرونا علاوه بر این‌که بسیاری از کاوش‌ها را تعطیل کرد، سبب شد این گردهمایی که از سال 73 آغاز شده به صورت مجازی برگزار شود. با این همه در این شهیچ اشاره‌ای نکردند و تنها ضرورت پرداختن میراث دیجیتال در شرایط کرونا پرداختند، گزارش‌هایی درباره کارهای انجام‌شده ارائه کردند و در کنار این موارد، باستان‌شناسان نیز به سیاق همیشه به بعضی دستاوردهای باستان‌شناسی سال را برشمردند و کشف ابزارهای سنگی انسان نئاندرتال و سنگواره شیر و کرگدن در غار وزمه کرمانشاه یکی از مهم‌ترین آن‌ها بود.نخستین گردهمایی در سال 1373، باستان‌شناسان را برای صحبت از دستاوردهایشان دور هم جمع کرد. آن سال استادان و پیشکسوتان حوزه میراث‌فرهنگی و باستان‌شناسی در شهر شوش گرد هم آمدند تا ارزش‌های تاریخی و فرهنگی ایران را معرفی کنند. امسال اما سخنان بیش از همه حول ویروس عالم‌گیر و چهره آشفته جهان گشت. روح‌الله شیرازی، رئیس پژوهشکده باستان‌شناسی، دبیر علمی هجدهمین گردهمایی سالانۀ باستان‌شناسی ایران آنچه در سال 99 گذشت را این‌طور خلاصه کرد: «در این سال برنامه‌های پژوهشی و کاوش‌های باستان‌شناسی نیز همچون سایر بخش‌های خصوصی و عمومی جامعه تحت تاثیر همه‌گیری این بیماری جدید قرار گرفت و ماهیت کار میدانی باستان‌شناسی که مستلزم فعالیت گروهی و بلند مدت تعدادی از کارشناسان و کارگران است، را تحت‌الشعاع قرار داد.» او سپس از اخبار همه‌گیری ویروس کرونا در ایران و دگرگونی زندگی گفت و فعالیت‌های سال 98 را شرح داد: «در اواخر سال 1398 با شیوع بیماری کرونا، تعداد مجوزهای صادره کاهش چشم‌گیری یافت. در این سال 156 مورد مجوز فعالیت میدانی اعم از بررسی، کاوش و گمانه‌زنی صادر شد و از این تعداد 132 مورد به انجام و 24 مورد از این برنامه ها به دلایل گوناگون به انجام نرسیده است. در سال گذشته بسیاری از برنامه‌‌های پرسش‌محور پژوهشکده‌ باستان‌شناسی به دلیل محدودیت‌های مالی انجام نشد و بیشتر کاوش‌ها و بررسی‌های میدانی متمرکز بر برنامه‌های نجات‌بخشی و اضطراری بوده‌است.»
شیرازی با گفتن این موارد ادامه داد: «با این وجود، پژوهشکده‌ باستان‌شناسی برای حفظ ایمنی افراد در برنامه‌های میدانی دستورالعملی را تنظیم و در آغاز هر فصل کاری به سرپرستان ابلاغ کرد.» او سپس به نتایج چند پژوهش میدانی از جمله گورستان ده‌دومن در مرز استان کهگیلویه‌و بویراحمد و چهار محال و بختیاری، پژوهش‌های میدانی در حوزه باتلاق گاوخونی و حاشیه‌ کویر مرکزی ایران (دشت ورزنه) ،کشفیات اتفاقی در فلات مرکزی ایران، گورستان خاوه در 40 کیلومتری جنوب شهر قم و در ارتفاعات خاوه-وشنوه و… پرداخت و در پایان یاد پیشکسوتان و استادان بنامی که در یک سال گذشته جان سپردند را گرامی داشت.

کرونا، توقف باستان‌شناسی میراث دیجیتال

محمد‌حسن طالبیان، معاون میراث‌فرهنگی وزارت میراث‌فرهنگی، گردشگری وصنایع‌دستی در این گردهمایی، با اشاره به همه‌‌گیری کرونا و ایجاد اختلال در فعالیت‌های وزارت میراث‌فرهنگی گفت : پژوهش‌های باستان‌‌شناسی نیز از این رهگذر متاثر شدند اما با تلاش مجدانه همکاران در پژوهشکده باستان‌شناسی و دانشگاه‌ها بسیاری از فعالیت‌های میدانی علی‌رغم این مشکلات به انجام رسید.» او بر موضوع حفاظت و مرمت در حین و پس از کاوش اشاره کرد و گفت: «علاوه بر مهم بودن امر پژوهش باید مسئولیت وزارت میراث‌فرهنگی در حوزه حفاظت و مرمت، معرفی آثار، فراهم کردن امکان بازدید و ترویج میراث‌فرهنگی در جامعه را از یاد نبریم که بسیار مهم است.»
طالبیان بعد از صحبت درباره اهمیت حفاظت، به بهره‌گیری از میراث‌دیجیتال پرداخت: «میراث‌دیجیتال ظرفیت عظیمی است که در دنیا با توجه به پاندمی کرونا مورد توجه قرار گرفته و ما نیز باید با استفاده از فضاهای دیجیتال، مستندسازی، ایجاد ابزار‌های نوین برای باستان‌شناسی، سیستم‌های ماهواره‌ای و… در این حوزه فعال شویم زیرا این امکان کمک می‌کند که نگاهی نو به این حوزه داشته باشیم و بیشتر سرزمین را بشناسیم و بهتر از آن حفاظت کنیم.»
حرف‌های جبرئیل نوکنده، رئیس موزه ملی ایران هم شبیه طالبیان بود؛ کرونا، سخت شدن فعالیت‌های باستان‌شناسی، میراث دیجیتال. او گفت: «باید زیر ساخت‌های سایبری را در حوزه باستان‌شناسی تقویت کنیم. تمامی مراکز باستان‌شناسی و موزه‌های جهان که پیش از این در حوزه زیر ساخت‌های اینترنتی و سایبری مطالعات باستان‌شناسی در میراث‌دیجیتال فعالیت‌هایی داشته‌اند توانستند در این شرایط سخت فعالیت‌هایشان را بهتر و بیشتر از سر بگیرند .کرونا به ما آموخت باید در حوزه میراث‌دیجیتال بیشتر سرمایه‌گذاری و زیر ساخت‌ها را آماده کنیم تا بتوانیم در مواقع بحران‌های این‌چنینی به بحث حفاظت و پژوهش در حوزه میراث‌فرهنگی بپردازیم.»

تکمیل نقشه باستان‌شناسی اولویت است

بهروز عمرانی، رئیس پژوهشگاه میراث‌فرهنگی و گردشگری هم در هجدهمین کنگره باستان‌شناسی ایران تکمیل نقشه باستان‌شناسی ایران را از اولویت‌های موجود در حوزه باستان‌شناسی کشور خواند و گفت: «در سال‌های متمادی اقدامات خوبی در این حوزه انجام شده و در یکی دو سال اخیر، مراحل پایانی آزمایشی را طی می‌کند.» او مهم‌ترین انتظار پژوهشگاه میراث‌فرهنگی از جامعه باستان‌شناسی را هدفمند و پرسش‌محور کردن فعالیت‌های باستان‌شناسی دانست و توضیح داد: «این بدان معنی است که ما تنگناها نقاط پر از ابهام و وقفه‌های موجود در توالی‌های فرهنگی مناطق کشور را مورد ارزیابی قرار داده و با تمرکز پژوهشی بر موضوع در ادوار خاص ،پرسش‌های مهم و کلیدی که می‌تواند به شناخت مناطق مختلف کمک کنند را مطرح سازیم.» عمرانی با موفق خواندن فعالیت‌های پژوهشکده باستان‌شناسی در این حوزه در سال گذشته تأکید کرد: «با کمک و همراهی جامعه باستان‌شناسی ایران می‌توانیم نقشه اولویت‌های پژوهشی را در اختیار داشته باشیم .» به گزارش روابط‌عمومی پژوهشگاه میراث‌فرهنگی و گردشگری، او ابراز امیدواری کرد این سامانه به زودی در اختیار پژوهشگرانی که فعالیت‌های میدانی انجام می‌دهند قرار گیرد.

کشف ابزارهای سنگی انسان نئاندرتال در غار وزمه

همان‌طور که مسئولان در گردهمایی گفتند، با همه تنگناهای سال 98، 132پروژه میدانی باستان‌شناسی شامل بررسی، تعیین عرصه و حریم، گمانه‌زنی برای لایه‌نگاری و کاوش به انجام رسیده و قرار است در سه روز برگزاری کنگره، نتایج بعضی‌ از آن‌ها ارائه شود. دیروز در این همایش مجازی یکی از مهم‌ترین دستاوردهای پژوهش در غار وزمه شهرستان اسلام‌آباد غرب شرح داده شد؛ کشف ابزارهای سنگی ساخته شده توسط انسان نئاندرتال که نشان می‌دهد این غار تنها کنام گوشتخوارانی مثل کفتار، شیر، گرگ و پلنگ نبوده و در دوره پارینه‌سنگی یعنی پیش از چهل هزار سال قبل انسان‌های شکارگر-گردآور از غار به صورت گذری استفاده کرده‌اند.
فریدون بیگلری، باستان‌شناس و معاون فرهنگی موزه ملی ایران گفت: «غار وزمه به واسطه کشف مجموعه متنوعی از بقایای جانوران با قدمت هفتاد تا یازده هزار سال پیش و همچنین کشف دندان یک کودک نئاندرتال با قدمت بیش از چهل هزار سال که نخستین مدرک مستقیم از وجود انسان نئاندرتال در ایران است، از شهرت جهانی برخوردار است.» او با مروری بر پیشینه کاوش‌های انجام شده در این غار که تحت نظر کامیار عبدی در سال 1380 انجام شده، به اهمیت بقایای جانوری و انسانی یافت شده در این غار پرداخت که توسط مرجان مشکور و همکارانش بررسی شده و اطلاعات مهمی درباره تنوع زیستی منطقه در عصر یخبندان ارائه کرده است.
این باستان‌شناس گفت: «متاسفانه پیش از آغاز کاوش‌های علمی، حفاران غیرمجاز آسیب زیادی به بقایای این غار زده بودند و این مسئله انجام پژوهش در غار را بسیار مشکل کرده است.»
او به کشف استخوان انسان مربوط به دوره نوسنگی با قدمت حدود 9 هزار سال اشاره کرد که بر اساس بررسی ژنتیک باستانی، این فرد مذکر بوده و به احتمال قوی دارای چشم‌های قهوه‌ای، پوست تیره و موهای سیاهی بوده است. بیگلری در ادامه به اهداف پژوهش‌های میدانی که در پاییز 1398 در این غار انجام شد اشاره کرد که شامل کاوش در نهشته‌های برجای غار، نقشه برداری دقیق این مکان و همچنین بررسی باستان شناسی اطراف غار به شعاع چند کیلومتر بود. این باستان‌شناس تصریح کرد که در کاوش‌های انجام شده یک توالی رسوبی برجا شناسایی شد که دچار به هم ریختگی نبود و بقایای جوندگان و ریز مهره‌داران از آن به دست آمد.
او گفت: «بررسی‌های دقیق‌تر آزمایشگاهی این بقایای جانوری می‌تواند درباره شرایط محیطی اطراف غار در پلیستوسن جدید اطلاعات مهمی ارایه کند.» بیگلری یکی از مهمترین دستاوردهای این پژوهش را کشف ابزارهای سنگی ساخته شده توسط انسان نئاندرتال دانست که نشان می‌دهد بیش از چهل هزار سال قبل انسان‌های شکارگر-گردآور به صورت گذری از غار استفاده کرده‌اند. همچنین برای نخستین بار سفال‌های دوره نوسنگی در غار پیدا شده که نشان می دهد در این دوره احتمالا دامداران کوچ‌رویی که از مراتع کوه قاضی‌وند برای چرای گله‌های خود استفاده می‌کردند، از غار به عنوان پناهگاه موقت یا حتی آغل استفاده می‌کردند. طبق گفته مرجان مشکور،باستان جانورشناس در این کاوش‌ها علاوه بر بقایای درندگانی چون خرس، کفتار، گرگ، روباه و همچنین علف‌خوارانی مثل گاو وحشی، اسب وحشی و گوزن، بقایای دو گونه منقرض شده یعنی شیر و کرگدن یافت شده است که نشان می‌دهد این دو گونه در طی پلیستوسن جدید یعنی بین هفتاد تا یازده هزار سال پیش در دشت اسلام‌آباد غرب می‌زیستند. بیگلری در خاتمه به نتایج بررسی‌های باستان شناسی اشاره کرد که طی آن چندین غار و پناهگاه و یک کارگاه ساخت ابزار سنگی در اطراف غار وزمه شناسایی شدند و اظهار امیدواری کرد که با تکمیل مطالعات آزمایشگاهی نتایج این پژوهش‌های جدید در قالب مقالات تخصصی در سطح ملی و بین‌المللی ارائه شوند.

وقتی پا به محله درکه می‌گذاری در کنار کوه، رودخانه و آب و هوای دل‌چسبش، درختان بسیار تنومند و قدیمی‌اش توجه هر رهگذری را به خود جلب می‌کند. سبز قامتانی که قدمتی چند صد ساله دارند و رنگ و روح خاصی را به طبیعت درکه بخشیده‌اند. زندگی مردمان درکه به نوعی به وجود این درختان گره خورده است، درختانی که جزوی از هویت این محله شده و از ابتدا در کنار افراد این محله بودند و به نوعی با زندگی آنها عجین شده است. درختانی که همچون شاهدهای مهربان در محله سایه گستراندند و در سکوت و آرامش نظاره‌گر وقایع تاریخی محله بودند و چه سرما و گرماها و چه بارندگی‌ها و خشکسالی‌هایی که به خود ندیدند.
روز درختکاری در محله درکه حال و هوای دیگری به خود گرفته است و می‌توان گفت درختکاری بهانه‌ای برای مشارکت، همدلی و همیاری بیشتر افراد با یکدیگر شده‌است.در واقع همه چیز از یک ماه پیش شروع شد، روزی که حاج ناصر محمد حسینی و مجید قاسمی که از افراد فعال درکه است، خواست تا به مناسبت 15 اسفند به هزینه‌ی خودشان درختانی در محله درکه بکارند و از آنجایی که بسیاری از افراد محله در شبکه‌ی مجازی به اسم بچه محله‌های درکه عضو هستند، این موضوع را در آنجا مطرح کردند و همین امر باعث شد خیلی از افراد محله از این طرح استقبال کنند. این اتفاق تا جایی پیش رفت که کمتر کسی پیدا می‌شد که از کاشت درخت در محله با همکاری افراد محله باخبر نباشد. و برای اینکه این اقدام هماهنگ‌تر و با برنامه‌ریزی بهتر پیش برود چندین جلسه با افراد فعال محله، امام جماعت، شورایاری، بسیج محله برگزار شد و کارشناس اجتماعی دفتر توسعه محله اوین و درکه هم سعی کرد به عنوان تسهیل‌کننده‌ی کارها در کنار افراد محله باشد. سعی شد تا جایی که می‌شود کارهای مرتبط با درختکاری بین تمامی نهادهای محلی تقسیم شود. به همین منظور تصمیم گرفتیم پوستری را به مناسبت پویش درختکاری در محله درکه راه‌اندازی کنیم. به همین مناسبت از اهالی درکه خواستیم که در صورت تمایل به همکاری و مشارکت با کمک‌های نقدی، اهدای نهال، شناسایی مکان‌های مناسب برای کاشت درخت در محله اعلام آمادگی کنند. سعی کردیم با این کار بار دیگر اهمیت و ارزش وجود درختان در محله را به مردم یادآور شویم. با توجه به اینکه محله درکه بافت بسیار سنتی و مذهبی دارد از آنها خواستیم تا با نذر درخت در این پویش مشارکت داشته‌باشند. نذر درخت باعث شد تا بسیاری از خانوادها‌ی شهدا و یا خانواده‌هایی که عزیزی را از دست داده‌ بودند به یاد آنها درختی نذر کنند و آن را اهدا کنند تا در روز درختکاری کاشته شود. به همین منظور شماره حساب و شماره تلفن افراد معتمد محله در اختیار محلی‌ها قرار داده شد تا افراد بیشتری بتوانند در این پویش مشارکت داشته باشند. با توجه به نوع آب و هوای درکه درختان بسیار زیادی خریداری شد که قرار است با توجه به مکان‌های انتخاب و تایید شده با مشارکت و همیاری افراد محله در روز درختکاری کاشته شود.
و از آنجایی که بسیاری از باغ‌های درکه در حال خشک شدن است مردم به پویش درختکاری در محله درکه توجه بسیار زیادی نشان دادند و حتی خواستار این شدند که در کنار کاشت نهال و درختان جدید محله به فکر رسیدگی و توجه به درختانی که این روزها حال خوبی ندارند باشیم و در نوع آبرسانی و نگهداری آنها بازنگری جدی شود همچنین قرار شده در آینده با مشارکت افراد محله به درختان قدیمی‌تر محله توجه جدی‌تری شود.

کمتر از دو هفته تا آغاز طولانی‌ترین تعطیلات سال باقی مانده و بحث سفرهای نوروزی در روزهایی که کرونا باز هم نمودارهای ابتلا و مرگ‌و‌میر را در کشور صعودی کرده، داغ است. دیروز سعید نمکی در اظهارنظری صریح‌ اعلام کرد مطلقا موافق هیچ مسافرتی در عید نوروز نیست. این اظهارات او همزمان با اتخاذ تصمیماتی در ستاد ملی مبارزه با کرونا بود، بر اساس مصوبه این ستاد تردد و سفر به شهرهای با وضعیت قرمز و نارنجی ممنوع است. در این بین با تصمیماتی که در ماه‌های اخیر در خصوص سفرهای نوروزی از سوی دولت اتخاذ شد، بسیاری از مردم و دفاتر مسافرتی اقدام به برنامه‌ریزی در این زمینه کرده‌اند و حالا در صورت لغو کلیه سفرها، باز هم بخشی از فعالان گردشگری دچار ضرر و زیان می‌شوند.ممنوعیت‌های کرونا برای دومین سال متوالی سفرهای نوروزی را تحت تاثیر قرار داده است. سال گذشته مسئولان وزارت میراث‌فرهنگی و گردشگری اعلام کردند سفرهای نوروزی 53 درصد کاهش داشته است. هر چند در نوروز 99 کرونا میهمان تازه واردی بود که اطلاعات چندانی درباره آن نداشتیم، هنوز مرگباری کرونا را لمس نکرده بودیم، اما همسویی جهانی با رعایت فاصله اجتماعی و قرنطینه خانگی باعث شد بسیاری از مردم قید سفر نوروزی را بزنند و امید داشته باشند که در تابستان جبران مافات کنند. کرونا اما خیال رفتن نداشت. حالا دومین نوروزی است که ایرانی‌ها با چشم نگران در انتظار بهارند و هنوز نمی‌دانند برای تعطیلات چه برنامه‌ای داشته باشند. البته به گفته سخنگوی ستاد ملی مقابله با کرونا 16 اسفند آخرین وضعیت شهرها ارائه و براساس آن تصمیم‌گیری می‌شود تا شرایط سفرهای نوروزی مشخص و مردم تکلیف خود را بدانند. ستاد کرونا در حالی همچنان به رعایت پروتکل‌ها در سفر امیدوار است که وزیر بهداشت، با ابراز نگرانی نسبت به شیوع کرونا و شرایط کادر درمان، مخالفت خود را با انجام هرگونه سفر در تعطیلات نوروز اعلام کرده است.

وزیر مخالف است ستاد کرونا امیدوار

آسودگی خیالی که امسال در مواجهه با سفرهای نوروزی بین بعضی از مسئولان و مردم دیده می‌شود، شاید ریشه در آغاز واکسیناسیون داشته باشد. البته هنوز واکسیناسیون عمومی در ایران آغاز نشده و نمی‌توان چندان امیدی به این امر داشت. مینو محرز استاد عفونی دانشگاه علوم پزشکی تهران و عضو ستاد مقابله با کرونا در این خصوص گفته است: «تحت هیچ شرایطی نباید در ایام عید زمینه و مقدمات سفر شهروندان را فراهم کرد. سفر در وضعیتی که گونه جهش‌یافته ویروس هم سر برداشته و در کل کشور چرخیده، به قیمت جان هموطنانمان تمام می‌شود. باید فرهنگ‌سازی و اطلاع‌رسانی کرد که مردم تصور نکنند با آغاز واکسیناسیون کار تمام ‌شده است. هنوز اتفاقی نیفتاده، تازه در حال تزریق واکسن به کادر درمان هستیم و زمان زیادی تا ایمن‌شدن 60 تا 70 درصد جامعه مانده است. رفتن به سفر در این شرایط، برایمان گران تمام می‌شود.» متولیان امر گردشگری اما بدون توجه به این هشدارها، وعده‌های امیدوارکننده دادند و اعلام کردند سفرهای نوروزی با رعایت پروتکل‌ها انجام می‌شود.
هشدارهای جدی در خصوص شیوع ویروس کرونای جهش یافته در کشور ماههاست که مطرح است، هفته پیش وزیر بهداشت با ابراز نگرانی نسبت به وضعیت خوزستان اعلام کرد: «نمی‌خواهیم مردم را دچار اضطراب کنیم اما باید ویروس جهش یافته کرونا را بسیار جدی بگیرند زیرا بسیار خطرناک است.» دیروز هم نمکی با تاکید بر این موضوع، به طور صریح مخالفت خود را با انجام سفرهای نوروزی در شرایط فعلی اعلام کرد و گفت: « صحنه‌های دردناکی در خوزستان می‌بینیم و در عرض ۴۸ ساعت ریه‌های یک فرد پر از ویروس است. در چنین شرایطی می‌خواهیم کوپن مسافرت بدهیم. می‌دانیم مردم خسته هستند. ولی ناچار هستیم برای حفظ سلامت مردم روی برخی از این پروتکل‌های بهداشتی بایستیم. یکی از دغدغه‌های همکاران ما همین تعطیلات نوروزی است و پیشنهاد ما این است که تردد و مسافرت انجام نشود. این جاده‌های پر ازدحام و ترددهای بی‌رویه و در هم آمیختگی جمعیت و انتقال ویروس جهش یافته سرکش به شدت نگران‌کننده است. به ما گفته می‌شود برای سفر پروتکل طراحی شود. ما می‌گوییم آب آلوده نخورید، اما اگر اصرار می‌کنید، بجوشانید و بخورید. در چنین وضعیتی هستیم. می‌دانیم با گردش ویروس جهش یافته انگلیسی در همه کشور، مسافرت به عنوان اصلی‌ترین عامل بسیار موثر است.» اما باز هم سخن از رعایت پروتکل‌ها در سفر است و لجاجت بر جبران آسیب‌هایی که به بخش گردشگری وارد شده، اما به چه قیمتی؟ آیا اتخاذ این تصمیمات ضربه جدیدی به بدنه گردشگری کشور نیست؟

آسیب تصمیمات غیر اصولی به گردشگری

وزارت گردشگری بهمن ماه اعلام کرد تنها کسانی مجاز به سفر در نوروز خواهند بود که در شهر مقصد اقامتگاه رزرو کرده باشند و اوایل اسفند هم توصیه‌هایی مبنی بر این‌که بهتر است مردم نوروز 1400 در قالب تور سفر کنند و از سفرهای شخصی بپرهیزند از سوی برخی فعالان گردشگری و معاون گردشگری مطرح شد. بسیاری از دفاتر خدمات مسافرتی با توجه به این تصمیمات و اظهارات، اقدام به فروش تور و رزرو خدمات در مقاصد مختلف گردشگری کردند. حالا اما چند روزی مانده به شروع سفرها، مواضع دیگری از سوی مسئولان مطرح است، به نظر می‌رسد متولیان امر گردشگری در اظهار نظر در خصوص انجام سفرهای نوروزی شتاب‌زده عمل کردند و این شتاب‌زدگی غیراصولی بسیاری از صنوفی که در یک سال و نیم گذشته ضرر و زیان قابل توجهی را تحمل کردند، باز هم متضرر می‌کند.
حرمت‌الله رفیعی رئیس هیات مدیره انجمن صنفی دفاتر خدمات مسافرتی در گفت‌و‌گو با «پیام‌ما» در خصوص تصمیماتی که در ماه‌های اخیر برای چگونگی انجام سفرهای نوروزی گرفته شده است، می‌گوید: «یک ماه و نیم پیش آقای رئیس‌جمهور اعلام کرد امسال نوروز سفر را به گونه‌ای برنامه‌ریزی می‌کنیم که ضرر و و زیان یک و نیم سال گذشته بخش گردشگری جبران شود. البته اصناف گردشگری به قدری در این مدت آسیب و زیان دیده‌اند که حتی اگر تمام نوروز هم بخش گردشگری فعال باشد، این ضرر و زیان جبران نمی‌شود. چند روز پیش هم وزیر بهداشت اعلام کرد ما در تلاشیم که سازوکاری را طراحی کنیم که سفرهای نوروزی امسال انجام شود. وزیر گردشگری بعد از جلسه هیئت دولت می‌گوید با توافقی که صورت گرفته گردشگری در نوروز انجام می‌شود. با توجه به این اظهارات دفاتر خدمات مسافرتی اقدام کرده‌اند، بلیت به مردم فروخته‌اند، هتل رزرو کرده‌اند، حالا اگر سفرهای نوروزی به کلی لغو شود، ضرر و زیان این دفاتر را چه کسی پرداخت می‌کند؟ چطور مسئولانی که در این مدت این حوزه را رصد می‌کردند متوجه نشدند کرونا تشدید می‌شود؟ این امر که در حوزه تخصص من نیست، پیش‌بینی این مسائل کار ستاد کروناست. بهتر بود صبر می‌کردند و با توجه به شرایط با قاطعیت اعلام می‌کردند امسال سفرهای نوروزی کلا لغو می‌شود. نه این‌که چند ماه قبل یک حرف بزنند و حالا یک هفته مانده به شروع سفرها چیز دیگری بگویند.»
رفیعی با اشاره به ضرر و زیان هنگفتی که با تصمیمات عجولانه و غیر کارشناسی، متوجه بخش گردشگری و به ویژه دفاتر خدمات مسافرتی که در ماه‌های گذشته بلیت و خدمات فروخته‌اند می‌شود، می‌گوید: «سال گذشته این‌همه ضرر و زیان بر پیکره بخش گردشگری وارد شد. دولت به اندازه ارزنی به فعالان گردشگری کمک نکرد. امسال هم اعلام کردند سفرهای نوروزی برقرار است، ما هم اقداماتی انجام دادیم. در فاصله یک هفته به آغاز پروازهای نوروزی، اعلام کرده‌اند که سفرهای نوروزی لغو خواهد شد. اشکالی ندارد، سلامت مردم مهمتر است، اما آیا دولت ضرر و زیان فعالان صنعت گردشگری را که بر اساس تصمیم آن‌ها اقداماتی انجام داده بودند؛ می‌پردازد؟ اگر این کار را نکند حتما عواقب بدی به دنبال خواهد داشت. با توجه به مواردی که اشاره کردم طبیعی است که این ضرر و زیان را دولت به این بخش وارد کرده است. بخش خصوصی در این 18 ماه توقع کمک از دولت نداشته، کاری هم برای ما نکردند. اما اگر با تصمیمات غیراصولی ضرر و زیان تازه‌ای به این بخش وارد کنند، بخش خصوصی سکوت نمی‌کند. حتما مطالبات خود را مطرح می‌کند. دوایر نظارتی هم باید پاسخگو باشند. نه تنها حمایت نمی‌کنند بلکه به راحتی با انجام یک تصمیم عجولانه ضرر و زیان تازه‌ای به فعالان بخش گردشگری وارد می‌کنند.»
بازار پیش‌خرید سفرها در یک ماه گذشته حسابی رونق گرفته است، اما در صورت لغو کلی سفرهای نوروزی چه باید کرد؟ تکلیف تورها و پروازها و هتل‌های رزرو شده چه می‌شود؟ بعضی متولیان امر گردشگری اعلام کردند در صورت لغو سفر‌ها اعتبار سه ماهه برای تورهای و بلیت‌های پیش‌فروش شده در نظر گرفته شود، رفیعی اما معتقد است: «این سازو کار درستی نیست. از چاله به چاه انداختن مردم است. ممکن است عده‌ای سودجو پول مردم را بگیرند، تا سه ماه بعد هم نتوانند به تعهد خود عمل کنند. این سازوکارها، کارشناسی شده نیست.
می‌نشیند دور توافقاتی انجام می‌دهند که نه امکان اجرا دارد و نه اصولی است» کرونا و رفتار آن ناشناخته است و شاید این امر امکان پیش‌بینی در مورد آن‌را تا حدودی سخت و ناممکن کند، اما متولیان امر گردشگری در یک سال و نیم گذشته نشان دادند که نه تنها در مواجهه با بحران کرونا توان کافی و درایت لازم را ندارند، بلکه با شتابزدگی می‌توانند در تشدید بحران نقش پررنگی ایفا کنند و حتی بحران جدیدی ایجاد کنند. در مورد سفرهای نوروزی شاید بهتر بود با صبوری بیشتری تصمیم‌گیری می‌شد، تا نه فعالان گردشگری آسیب دوباره ببینند و نه مردم سرگردان شوند.

سالانه مردم جهان چیزی حدود یک میلیارد تُن غذا را دور می‌ریزند. این را گزارش جدید سازمان ملل آشکار کرده است. گزارشی که جامع‌ترین ارزیابی تا به امروز است که حدود دو برابر بهترین برآوردهای قبلی است. انتشار این گزارش در شرایطی صورت می‌گیرد که وب‌سایت Worldometer اخیرا مهم‌ترین دلالی مرگ‌ومیر جهانی را در سال 2020، «گرسنگی» اعلام کرده بود؛ 10.5 میلیون نفر یا به عبارتی 29 هزار نفر در هر روز. با این حال اما مسئله به همین‌جا ختم نمی‌شود. دور ریختن مواد غذایی، آسیب‌های زیست محیطی هم به دنبال دارد و در آتش تغییرات آب‌وهوایی می‌دمد.در گزارش سازمان ملل آمده است که به طور میانگین، سهم هر نفر در اتلاف غذا، در هر سال در جهان، حدود 74 کیلوگرم است. در انگلستان که داده‌های دقیقی در این مورد وجود دارد، زباله‌های غذایی حدود 8 وعده غذایی در هر خانوار در هفته است.
در گزارش سازمان ملل همچنین داده‌های مربوط به اتلاف مواد غذایی در رستوران‌ها و مغازه‌ها آورده شده است؛ 17 درصد از کل مواد غذایی دور ریخته شده در رستوران‌ها و مغازه‌ها است. بخشی از مواد غذایی نیز در زمین‌های کشاورزی و در زنجیره‌های تامین مواد غذایی از بین می‌رود و این بدان معناست که به طور کلی یک سوم مواد غذایی هیچگاه مصرف نمی‌شود.
این زباله‌ها به تلاش برای کمک به میلیارد‌ها انسان گرسنه که توانایی تهیه رژیم غذایی سالم را ندارند، آسیب می‌رساند اما از سوی دیگر، به محیط زیست هم آسیب می‌رساند. ضایعات غذایی باعث ایجاد حدود 10 درصد از انتشار گازهای گلخانه‌ای است و کشاورزی متمرکز، علت اصلی بحران تنوع زیستی و آلودگی جهانی است.
اگر مواد غذایی اتلاف شده را یک کشور در نظر بگیرید، بعد از آمریکا و چین، سومین کشور از لحاظ میزان آلایندگی خواهد بود. اما محققان می‌گویند که کاهش اتلاف مواد غذایی، یکی از ساده‌ترین راه‌ها برای کاهش تاثیرات زیست محیطی برای انسان‌ها است. در گزارش سازمان ملل آمده است: «با این وجود، از این پتانسیل استفاده نشده است.»
تصور می‌شود که زباله‌های غذایی، کشورهای ثروتمند را بیشتر از سایر کشورها تحت تاثیر قرار می‌دهد. اما گزارش سازمان ملل نشان می‌دهد که میزان زباله‌های غذایی تولید شده در همه کشورها به طرز شگفت‌انگیزی مشابه است، گرچه داده‌های کافی برای کشورهای فقیر وجود ندارد.
محققان گفته‌اند که هیچ‌کس به قصد دور انداختن غذا، آن را خریداری نمی‌کند، اما ممکن است مقادیر غذایی که هر روز ما دور می‌ریزیم در نظرمان بسیار ناچیز برسد. به گفته آن‌ها، از این رو افزایش آگاهی نسبت به واقعیت این موضوع و مقیاس واقعی مواد غذایی اتلاف شده، کلید رفع این مشکل خواهد بود
نویسندگان و محققان گزارش سازمان ملل گفته‌اند که همکاری دولت‌ها و مقامات محلی بسیار لازم و ضروری است اما اقدامات فردی اهمیت ویژه‌ای دارد؛ اقداماتی از قبیل اندازه‌گیری دقیق برنج و ماکارانی پیش از پختن آن، بررسی یخچال و فریزر پیش از خرید مواد غذایی جدید و افزایش مهارت‌های پخت‌وپز برای استفاده از مواد غذایی در دسترس. نکته جالب این گزارش این است که به نظر می‌رسد، در زمان قرنطینه سراسری در بریتانیا، به دلیل وجود زمان بیشتر برای پخت‌وپز و برنامه‌ریزی برای آن، اتلاف مواد غذایی، تا 20 درصد کاهش داشته است.
«اینگر آندرسن»،رئیس برنامه محیط زیست سازمان ملل، که این گزارش را منتشر کرده، می‌گوید: «کاهش زباله‌های غذایی باعث کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای، کند شدن تخریب طبیعت به دلیل آلودگی و تخریب زمین، افزایش در دسترس بودن غذا برای سایرین و در نتیجه کاهش گرسنگی در جهان و صرفه‌جویی در هزینه‌ها در دوران رکود اقتصادی جهانی می‌شود.»
خانم آندرسن می‌گوید: «کسب‌وکارها، دولت‌ها و شهروندان در سراسر جهان، همگی باید وظیفه خود را انجام دهند.»
«مارکوس گووِر»، رئیس سازمان مردم‌نهاد Wrap، که در نوشتن این گزارش کمک کرده، می‌گوید: «ما چنان به هدر دادن غذا عادت کرده‌ایم که ارزش غذا و هزینه‌ای را که تغذیه جمعیت در حال رشد جهان به طبیعت و محیط زیست وارد می‌سازد، به فراموشی سپرده‌ایم. خوشتان بیاید یا نه، حقیقت این است که ما در خانه‌هایمان مهم‌ترین بخش این مشکل هستیم.» این گزارش به منظور حمایت از تلاش‌های جهانی برای دستیابی به هدف توسعه پایدار سازمان ملل متحد جهت کاهش اتلاف مواد غذایی تا سال 2030 تهیه شده است. محققان این گزارش دریافته‌اند که از کل مواد غذایی فروخته شده به مصرف‌کنندگان در سال 2019، 11 درصد در خانه‌ها هدر رفته، 5 درصد در رستوران‌ها دور ریخته شده و 2 درصد در مغازه‌ها از بین رفته است.
داده‌های خوبی در مورد زباله‌های خانگی برای کشورهایی که 75 درصد جمعیت کل جهان را تشکیل می‌دهند، وجود داشت. ضایعات غذایی شامل قسمت‌های خوراکی و غیرقابل خوردن مثل پوست و استخوان است. ترکیب آن‌ها در کشورهای ثروتمند، تقریبا 50 – 50 است، اما اطلاعات سایر کشورها در دسترس نیست.
«کلمنتاین اُکونور» در برنامه محیط زیست سازمان ملل می‌گوید: «با این حال حتی اگر بخشی از آن ضایعات نتواند توسط انسان‌ها مصرف شود، روش‌های ارجح زیست محیطی وجود دارد که می‌توان از آن طریق، این ضایعات را مدیریت کرد. مثلا هدایت این ضایعات غذایی به سمت خوراک‌های دامی یا کمپوست کردن آن.» او می‌گوید: «آنچه ما می‌خواهیم بر آن تاکید کنیم، این است که ما نیاز داریم تا زباله‌های غذایی را از محل دفن زباله‌ها خارج کنیم.»
او اضافه کرده است: «بریتانیا هم‌اکنون در کاهش ضایعات غذایی، نقش پیشرویی را برعهده گرفته است و این کشور، یکی از معدود کشورهایی است که موفق به کاهش چشمگیر زباله‌های خود شده است. بر اساس سازمان مردم‌نهاد Wrap بین سال‌های 2007 و 2018، ضایعات غذایی خانگی تقریبا یک سوم کاهش یافته است، اگرچه در نوامبر 2020 ضایعات مواد غذایی به طور کلی 19 درصد بوده است.
کارینا میلستون، یکی از اعضای گروه کمپین غذایی «فیدبک» گفته است که گزارش سازمان ملل مهم است و نشان می‌دهد که اقدام برای مقابله با اتلاف مواد غذایی باید یکی از اولویت‌های دولت‌ها قبل از نشست آب‌وهوایی Cop26 در ماه نوامبر (آبان) باشد: «بریتانیا به عنوان میزبان این نشست، باید نقش پیشرو را داشته باشد؛ این کار را می‌تواند با اقداماتی به منظور مقابله با اتلاف مواد غذایی در مزارع و زمین‌ها و همچنین قرار دادن اقدامات الزامی برای مقابله با اتلاف مواد غذایی و کاهش اهداف تعیین شده کسب‌وکارها انجام دهد.» حالا سازمان مردم‌نهاد Wrap به منظور افزایش آگاهی از این موضوع و ایجاد انگیزه، تصمیم گرفته روز دوشنبه اقداماتی را برای مقابله با اتلاف مواد غذایی در انگلیس آغاز کند. «نادیا حسین»، آشپز و مجری تلویزیونی یکی از حامیان این برنامه است. او از مردم خواسته که در این هفته، از خرید یا تهیه بیش از اندازه یا ذخیره مواد غذایی بیش از حد نیاز به منظور استفاده حداکثری از غذای موجود و محافظت از کره زمین، اجتناب کنند. مارتینا اوتو از برنامه محیط زیست سازمان ملل می‌گوید: «اگر اقدامی برای مقابله با اتلاف مواد غذایی نکنیم، از سه جهت شکست خواهیم خورد. به غیر از غذایی که دور ریخته می‌شود، منابع طبیعی و منابع مالی که در تولید این خوراکی‌ها نقش داشته‌اند نیز اتلاف می‌شود.»

رهبر انقلاب اسلامی پس از کاشت دو اصله نهال میوه در روز درختکاری تصریح کردند: گرانی و مشکل معیشتی مردم راه‌حل دارد در جلسات متعدد این را به مسئولان تذکر دادیم. به گزارش ایسنا، به مناسبت روز درختکاری و هفته منابع طبیعی، رهبر معظم انقلاب اسلامی پیش از ظهر روز جمعه دو اصله نهال میوه کاشتند. حضرت آیت‌الله خامنه‌ای سپس در سخنانی، گیاه و فضای سبز را عاملی مهم در زندگی و در ساخت تمدن بشری خواندند و با اشاره به ریشه‌های معرفتی و دینی توجه به محیط زیست، گفتند: کاشتن درخت و نشاندن نهال از جمله حسناتی است که در شرع مقدس اسلام بر آن تأکید شده است.
رهبر انقلاب اسلامی به اهمیت محیط زیست در قانون اساسی نیز اشاره و خاطرنشان کردند: فعالیت‌های محیط زیستی، فعالیت‌های دینی و انقلابی است و نباید به آن‌ها نگاه تجملاتی و تزئینی شود.
ایشان تنوع زیستی و اقلیمی کشور را بستری مناسب برای فعال شدن آحاد مردم و جوانان در زمینه محیط زیست خواندند و با ابراز تاسف از تخریب جنگل‌ها، منابع طبیعی و سفره‌های زیرزمینی به‌دست افراد سودجو، تاکید کردند: تخریب محیط زیست بلای بزرگی است که آینده بشر را هدر می‌دهد، بنابراین مسئولان و همه مردم باید در مقابل آن بایستند.
حضرت آیت‌الله خامنه‌ای با اشاره به حوادثی مثل آتش‌سوزی جنگل‌ها و یا خشک شدن دریاچه‌ها و تالاب‌ها، گفتند: این حوادث قابل پیشگیری است و مسئولانی که به وظایف خود عمل نمی‌کنند، دچار تقصیر هستند.
رهبر انقلاب اسلامی در بخش دیگری از سخنانشان به مسئله کرونا در آستانه سال نو پرداختند و گفتند: سال گذشته در ایام عید، مردم عزیز به توصیه‌ها کاملاً عمل و بلای بزرگی را از سر کشور دور کردند اما امسال خطر بیشتر و فراگیرتر است بنابراین امسال هم همگان توصیه‌ها را رعایت کنند. ایشان تأکید کردند: هر چه ستاد ملی مقابله با کرونا اعلام کرد باید عمل شود. اگر سفر را ممنوع کردند، مردم به سفر نروند، بنده هم قطعاً مانند سال گذشته به سفر نخواهم رفت. حضرت آیت‌الله خامنه‌ای با اشاره به مشکلات معیشتی مردم در اثر کرونا، گفتند: اگر کرونا ادامه پیدا کند مشکلات معیشتی بیشتر می‌شود، بنابراین باید با همکاری همه، این بیماری هرچه زودتر برطرف شود.
رهبر انقلاب اسلامی با ابراز ناخرسندی از گرانی‌ها و مشکلات معیشتی، افزودند: این وضع در آستانه عید غصه بزرگی ایجاد کرده است. البته اجناس مانند میوه‌ها فراوان است اما قیمت‌ها بسیار بالا است که سود این قیمت بالا هم به جیب باغداران زحمتکش نمی‌رود بلکه نصیب دلال‌ها و واسطه‌های سودجو می‌شود و ضرر آن به مردم می‎رسد. ایشان با تاکید بر این‌که مسئولان باید مشکل معیشتی و گرانی را حل کنند، گفتند: این مشکلات، همه راه‌حل دارد و بارها در جلسات متعدد این نکات را تذکر داده و راه‌حل‌های مورد‌نظر کارشناسان را به مسئولان گفته‌ایم.

شصت‌و‌یکمین درخت که کاشته شد، خاطره ایجاد و ساخته شدن شبکه یاری کودکان کار، در ذهن همه حاضرین زنده شد. روزهایی که او 61 سال داشت و بعد از سال‌ها فعالیت در حوزه کودکان، ایده ایجاد شبکه ان جی اوهای فعال برای کودکان را جدی گرفته بود و چه چیزی بهتر از این ایده. که شبکه‌ای همه سازمان‌های مردم نهاد حوزه کودکان را کنار هم جمع کند و پیمان‌نامه حقوق کودک را ترویج دهد. شبکه یاری که ایجاد شد، نامش دوباره بر سر زبان‌ها افتاد. فاطمه قاسم‌زاده، علاوه بر اینکه روانشناس و فعال حقوق کودکان بوده، در نهادسازی و تقویت مشارکت‌های مدنی هم پرفروغ ظاهر شده است.بوستان زندگی هرندی، میعادگاه سمن‌ها بود. قرار بود 40 ان جی اوی، عضو شبکه یاری کودکان کار، کنار دریاچه مصنوعی، کنار هم جمع شوند و 80 نهال زیتون به پاس 80 سالگی فاطمه قاسم‌زاده بکارند. درخت‌هایی که سبز می‌شوند و احتمالا هرکدام خاطره‌ای از زندگی او را برای رهگذران به یاد می‌آوردند. اولی که کاشته شد، او یک سالش شده بود. 5 اسفند 1320. تولدش در قزوین بود. سومی، چهارمی، هفتمی، هشتمی. شاهدان عینی زندگی‌اش می‌گویند، او درس را دوست داشت. عادت به مطالعه هم داشت. بزرگتر که شد باید از میان رشته ادبی و تجربی برای تحصیل در رشته روانشناسی یکی را انتخاب می‌کرد. او ادبی را انتخاب کرد. هجدهمین درخت که کاشته می‌شود. او در رشته علوم تربیتی در دانشگاه تربیت معلم پذیرفته می‌شود. کارشناسی ارشد، همزمان با خواندن رشته روانشناسی همراه می‌شود، دانشگاه پاریس، مقصد بعدی او برای تحصیل در مقطع دکتری است و بعد هم بازگشت به ایران و فعالیت در حوزه کودکان.

حق کودکان

همه چیز در ابتدا از علاقه شروع می‌شود، بعد رفته رفته از عاطفه فراتر می‌رود و بعد به شناخت می‌رسد. سی‌امین درخت که کاشته می‌شود، ریشه‌اش که در خاک فرو می‌رود، جملات او را هم روی شاخه‌هایش نمودار می‌کند. جملاتی که در پاسخ به این پرسش مطرح شدند، که او اصلا چرا باید در حوزه کودکان فعالیت کند. «درگذشته حس عاطفی نسبت به کودکان، محرک من برای حضور و فعالیت در این حوزه بود. آدم‌ها وقتی می‌بینند که کودکان و به خصوص کودکانی که از حقوق اولیه خودشان در جامعه برخوردار نیستند، چطور در جامعه مورد بی‌مهری قرار می‌گیرند، عاطفه می‌شود نیروی جلوبرنده‌ای برایشان که به کودکان کمک کنند.» بعدها که آدم بزرگ‌تر می‌شود و واقعیت جامعه را از هم تشخیص می‌دهد، دلایل منطقی جای احساس را می‌گیرند: «کودکان آینده را می‌سازند و سرمایه‌های انسانی هستند، باید به آن‌ها پرداخته شود، خصوصا گروه‌هایی از کودکان که عمدتا در فقر و شرایط نامناسب اجتماعی‌ بزرگ می‌شوند.» او می‌گوید از قدیم گفته‌اند حق گرفتنی است، اما کودکان نمی‌توانند: «این نتوانستن ناشی از ضعف و ناتوانی کودک نیست، کودکان خیلی هم توانمندند اما این وظیفه بزرگسالان است که شرایطی برای آن‌ها پدید آورند تا آن‌ها بتوانند توانمندی خود را نشان دهند.»
ب

یقراری وجه مشترک تمام سمن‌ها

«آرامند، مهم‌ترین ویژگی‌شان همین است، اما در عین حال بیقرار هم هستند، این بیقراری را به نظرم همه ان‌جی‌اوها باید داشته باشند، بیقراری که نشانه بدی نیست. نیروی محرکه برای فعالیت است.» فیروزه صابر، فعال اجتماعی این را که گفت، نهال‌ دیگری کاشته شد. نهالی به یاد فعالیت‌های داوطلبانه قاسم‌زاده. در سال‌هایی که او دانش آموز دبیرستانی بود و عضو صلیب سرخ، دانشجو بود و در قسمت انتشارات دانشگاه فعالیت می‌کرد. خودش یک‌بار در خاطراتش گفته بود: «آن زمان در دانشگاه تربیت معلم خانم آذر رهنما که از اساتید خوب من بودند قسمت انتشارات دانشگاه را بر عهده داشتند، از آن جایی که در دوران دبیرستان آموزش زبان فرانسه را گذرانده بودم، به صورت داوطلبانه بخش ترجمه مطالب را از فرانسه به فارسی به عهده گرفتم». او سال 60 عضو انجمن پژوهش‌های آموزشی پویا هم شد. انجمنی که وظیفه‌اش پژوهش در حوزه مسائل آموزش‌و‌پرورش بوده و کتاب‌های درسی را هم آسیب‌شناسی و ارزش‌یابی می‌کرد.

روزهای خوبی نیست..

«وقتی فهمیده بودند که قرار است چنین مراسمی به مناسبت تولدشان برگزار شود، مخالفت کردند. اصلا راضی نبودند، می‌گفتند من که به تنهایی این مسیر را نیامدم که حالا بخواهم تنهایی از من تقدیر شود.» این را شهین حسینی از دوستان نزدیک، فاطمه قاسم‌زاده و از اعضای هیات مدیره شبکه یاری کودکان می‌گوید. شیما وزوایی، مدیر اجرایی شبکه یاری کودکان هم می‌گوید که وقتی ایده کاشت 80 درخت به مناسبت تولد فاطمه قاسم‌زاده مطرح شد، او مخالفت کرده است: «هم روزهای خوبی نیست و هم این روزها اتفاقات خوبی برای سمن‌ها نیفتاده و صحبت از انحلال است.» خودش اما دلیل دیگری هم برای این مخالفت‌ها دارد: «تولد مساله خصوصی و فردی است، الان در شرایطی در جامعه زندگی می‌کنیم که مشکلات زیاد وجود دارد، از بحران کرونا گرفته، مشکلات مربوط به نبود تجهیزات و نبود واکسن و روش قطره چکانی برای کنترل کرونا باید در این جمع‌ها به مشکلات کلی پرداخت و نه مسائل انفرادی.» 20‌انجمنی که دیروز، جمعه 15 اسفند ماه، برای تولد او در بوستان هرندی جمع شدند اما مانند او فکر نمی‌کردند، ستاد سمن‌های شورای شهر، موسسه ندای ماندگار دروازه غار، انجمن مهر و ماه، شبکه پویا و جمعیت امام علی(ع) که از این روزها خاطرات خوبی ندارد.

از کودکان صبر و لبخند بیاموزیم

«باید صبور بود.»، «کودکان خودشان خنده و صبر کردن را به ما آموختند.»، «باید اتحاد داشته باشیم، در شرایطی که متاسفانه فقر زیاد شده، واقعا باید نگران وضعیت جمعیت امام علی بود.»، « باید اعتراض خود را با نامه نشان دهیم.»، درختان جملات سمن‌ها را در گوش خود ثبت و ضبط کردند، زیتون‌ها که میوه‌ بدهند، میوه‌ها احتمالا مزه همین حرف‌ها را می‌دهند. تلخ.
«وقتی جمع یا شبکه‌ای شکل می‌گیرد اگر اهدافش مشخص باشد و اگر اصول کلی آن معلوم باشد، وجه مشترکی پیش می‌آید که ادامه فعالیت جمع و اعضا با یکدیگر را تضمین می‌کند.» قاسم‌زاده به «پیام‌ما» می‌گوید برای ادامه فعالیت یک شبکه هم این عامل و هم شرایط اجتماعی و سیاسی جامعه موثر است: «حضور سازمان‌های غیر دولتی در جامعه ما یک ضرورت است، اگر شرایط برای فعالیت فراهم نباشد، تاثیرات منفی بر جا می‌ماند، ما در تمام این سال‌ها با مشکلات متعددی برای ادامه فعالیت سازمان‌های مردم نهاد رو‌به‌رو بودیم، از ادامه فعالیت گرفته تا مجوز گرفتن.» او می‌گوید که بعد از 18 سال بدون علت مشخصی، به شبکه مجوز نداده‌اند. کودکان کار، دلیل مشترک همه سازمان‌های مردم نهادی است که این روزها در شبکه یاری گرد هم آمدند احتمالا با همان جمله‌ای که خود قاسم‌زاده پیشتر گفته بود: «کودکان کار، همیشه آدم را به سمت خودشان جذب می‌کنند.»

درخت زندگی

هشتادمین درخت که کاشته می‌شود، کمتر کسی باور می‌کند که او 80 ساله شده باشد، علتش به گمان دوستان نزدیکش فعال بودن اوست: «همیشه تازه‌ترین خبرها را خودشان به ما می‌دهند، همیشه به روزند و با حضور ذهنی قوی.» برای توصیفش دیگر اعضای سمن‌ها از واژه «پایزنی» یاد می‌کنند.
می‌گویند، در کارش استمرار داشته و فعالیتش همیشه روشنگرانه بوده، آن هم در روزهایی که کار کودکان دیگر ساختار شاگرد و استادی ندارد و ریشه‌اش در فقر محکم شده است. حسینی می‌گوید: «قاسم‌زاده فعالیت روشنگرانه خود را ادامه داد و برای اینکه کودکان فاقد شناسنامه، بازمانده از تحصیل و کودکان کار در آمار بیایند، از هیچ تلاشی فروگذار نکرد.» قاسم زاده، برای کودکان و سیاست‌گذاران حوزه کودک کتاب و مقاله کم ندارد، «آری گفتن به نیاز کودکان»، «راهنمای آموزش حقوق کودک برای نوجوانان» از جمله مهم‌ترین تالیفات اوست. درخت‌های بوستان زندگی حالا یادآور کار فاطمه قاسم‌زاده است. یادآور شبکه یاری کودکان کار و مطالبه‌گری در این حوزه.

بیست سال پیش علی یخکشی در کنار اهالی روستا نشست و برای حفاظت از جنگل با آن‌ها همراه شد. او از بنیان‌گذاران رشته محیط زیست در ایران است و به مدد طرحی که اجرا کرد، نام روستای یخکش در بهشهر، به دانشگاه‌های آلمان هم رسید. علی یخکشی، فوق دکترای سیاست و منابع طبیعی از دانشگاه گوتینگن آلمان، استاد دانشگاه گوتینگن، استاد بازنشسته دانشگاه تهران، نویسنده و کُنشگر محیط زیست است و دیروز وقتی برای یک عمر تلاش در عرصه محیط زیست، شخصیت برگزیده جایزه مهرگان علم شد، درباره حفاظت از محیط زیست در کنار مردم گفت: «اینکه مهندس، دکتر یا پروفسور هستیم، ما را مغرور نکند و از بالا به پایین نگاه نکنیم. روستاییان هم هزاران سال تجربه سینه‌به‌سینه را در خود دارند و باید برای همکاری آن‌ها را در سطح برابر خود ببینیم.»مراسم نهایی جایزه مهرگان علم در دو روز گذشته برگزار شد و دیروز هیات از میان نامزدهای نهایی دریافت جایزه دکتر علی یخکشی را به اتفاق آرا به عنوان شخصیت دوره‌های چهاردهم و پانزدهم جایزه مهرگان علم انتخاب کرد و شایسته دریافت تندیس مهرگان علم و لوح تقدیر برای «یک عمر تلاش در عرصه محیط زیست» دانست. علی یخکشی، نام شناخته‌شده‌ای در حوزه سیاست و مدیریت منابع طبیعی و محیط زیست، به ویژه دانش مدیریت جنگل‌ است. او در دهستان یخکش در شهرستان بهشهر مازندران به دنیا آمد. پس از گذراندن تحصیلات دبیرستان برای ادامه تحصیل عازم کشور آلمان شد و دکترای خود را از دانشگاه ژرژ آگوست گوتینگن گرفت. دکتر یخکشی در بنیان‌گذاری رشته محیط زیست در ایران نقش ممتازی داشت و دانشکده منابع طبیعی را با کمک شش تن از استادان دیگر بنیان گذاشت. او به دلیل تحصیل و آشنایی با دانشگاه‌های آلمان، نقش برجسته‌ای در اعزام دانشجویان ایرانی به آلمان برای تحصیل در رشته‌های مرتبط با محیط زیست داشت و با تلاش زیاد امکانی پدید آورد تا تبادل دستاوردهای علمی میان دانش‌آموختگان محیط زیست ایران و آلمان فراهم شود. سال‌ها در دانشگاه‌های مازندران و تهران به عنوان استاد محیط زیست تدریس کرد و حاصل کار او شاگردان علاقه‌مندی هستند که به ادامه راه او دل بسته و در مقام کنشگران محیط زیست ایران هر یک منشا خدمات زیادی بوده‌اند. سال‌های طولانی با مهربانی و مردم‌دوستی در میان روستاییان منطقه یخکش زندگی کرده و آن‌ها را در حفاظت از محیط زیست و حراست از منابع طبیعی و حیات وحش یاری رسانده است. در تاسیس چند تشکل مردم‌نهاد زیست‌محیطی میان روستاییان نقش داشته است. یخکشی در مقام یک کنشگر محیط زیست بیشتر از ۶۰ سال از عمر خود را در راه گسترش آموزه‌های زیست‌ محیطی در میان مردم سپری کرده است. او بازنشسته دانشگاه تهران است و در کارنامه خود در مقام استادی به جوایز متعددی دست پیدا کرده است؛ بیش از ۲۲ کتاب در زمینه منابع طبیعی و محیط زیست ایران به چند زبان مختلف منتشر کرده و نزدیک به ۱۰۰ مقاله علمی و پژوهشی دارد و در سال ۱۳۸۱ جایزه ملی محیط زیست را دریافت کرده است.

روایت یخکشی از حفاظت جنگل

علی یخکشی که سال‌هاست بینایی‌اش را از دست داده، اکنون ساکن آلمان است. وقتی مراسم مجازی جایزه مهرگان برگزار می‌شد، او در پیامی ویدئویی از هیات داوران تشکر کرد که «با وجود این همه جوان فعال در حوزه محیط زیست» او را از یاد نبرده‌اند و گفت: «بسیار شادمان شدم.» او در پیامش شرحی از کارهایی که در این‌ سال‌ها در حوزه محیط زیست کرده بود، داد: «من در سال 1347 به استخدام دانشگاه تهران درآمدم. در سال 1348 پروژه‌ای را در منطقه مازندران به اجرا درآوردم تحت عنوان بررسی وضع اجتماعی و اقتصادی روستاییان و اثرات آن روی منابع طبیعی محیط زیست که خلاصه آن در چند سطر این بود که ما نمی‌توانیم در امر حفاظت از منابع طبیعی و محیط زیست موفق باشیم تا زمانی که با فقر فرهنگی و فقر محیط زیستی مبارزه نشود، تا زمانی که مردم را در امور شرکت ندهیم. این ایده سرلوحه کارهای آینده من شد. و در تمام این سال‌ها همیشه بر این موضوع تاکید داشتم و می‌خواستم در سطح وسیع‌تری این پروژه را پیاده کنم اما مسئولان امور در ایران زیاد توجهی به مسئله نشان ندادند.» در سال 1379 در اجلاسی در آلمان یکی از دانشگاهیان از او پرسیده بود که «سرنوشت پروژه قبل از انقلاب‌تان چه شد؟» و یخکشی جواب داده بود: «وقتی که ایران را ترک کردم، پروژه‌ام دیگر ادامه پیدا نکرد.» مکثی کرده و دوباره به او گفته بود که برای پیاده‌سازی این پروژه در ایران کمک می‌کند. «به اطلاع او رساندم که عازم ایران هستم و بسیار خوشحال می‌شوم که بتوانم به کمک شما این پروژه را در سطح وسیع‌تر پیاده کنم.» در ایران، کار او در ادارات و وزارتخانه به خوبی پیش‌رفت و «در نهایت خرسندی» به او اعلام کردند که کمکش می‌کنند، هرچند هنوز در مازندران، واکنش‌ها در مخالفت شدید خلاصه می‌شد. «می‌گفتند که می‌خواهند جنگل‌های منطقه را در بهشهر، جهت بهره‌برداری به بخش خصوصی بدهند. آقایان مدام در حال مبارزه بودند که نگذارند این طرح به اجرا درآید.» با هرچه سختی و مخالفت کار فرهنگ‌سازی او در روستای یخکش آغاز شد. «مخالفت چنان بود که مجبور شدم طرح UNDP را پس بدهم. اما آن‌ها گفتند که کار را پیش ببرم.» او بنا کرد به اجرای همه‌ اهداف دستور ۲۱ (Agenda21 ) سازمان ملل؛ ارائه یک طرح مدیریتی جامع٬ حفاظت و احیای عرصه‌های جنگلی، تهیه نقشه آمایش سرزمین، برنامه‌ریزی در بخش‌های مختلف کشاورزی، دامداری، آگروفارستری،توسعه و عمران روستایی، سعی در ریشه‌کنی عوامل اصلی تخریب منابع طبیعی؛ یعنی فقر مادی و فرهنگی و بهره‌‌برداری غیر منطقی از سرزمین به خصوص با به کارگیری زنان و جوانان روستایی. «همه این‌ها برای حفاظت از جنگل‌ها بود.»
در این پروژه طبق دستور کار 21 جوانان، نوجوانان، زنان و مردان روستایی با او همکار شدند. «یک سال تمام فرهنگ‌سازی کردیم و اهمیت محیط زیست را برای خود مردم تشریح کردیم. کاری که کردیم این بود که در سطح برابر با هم نشستیم، باهم درد دل کردیم. حرف آن‌ها را شنیدیم، حرف‌های ما را شنیدند و به این سرانجام رسیدیم که اگر این کار انجام بگیرد، صحیح خواهد بود. همین‌طور هم شد. پروژه ما بسیار موفق شد و از نظر اقتصادی شغل‌های جدید ایجاد شد و بسیاری از روستاییان که در شهرها زندگی می‌کردند، با زنانشان دومرتبه به روستای یخکش برگشتند و در آنجا مشغول به کار شدند. این باعث خوشحالی ما بود و نهایتا در این زمینه بسیار موفق بودیم.»
در نتیجه همکاری با مردم حفاظت 3200 هکتار از جنگل‌های بهشهر که زادگاه دکتر یخکشی هم بود، به عهده روستاییان سپرده شد. در طول این دوره پنج ساله، به کمک مردم حفاظت انجام شد طوری که «حتی یک درخت قطع نشد» و علاوه بر آن توانستند 60 هکتار جنگل‌کاری کنند. دست آخر با رضای کامل این طرح اجرا شد، در سطح مازندران جزو پروژه‌های برتر قرار گرفت و در میان 80 پروژه سازمان ملل در ایران جزو سه پروژه نخست شناخته شد. از این پروژه 10 پایان‌نامه کارشناسی ارشد از دانشگاه تربیت مدرس مازندران و گرگان به مرحله اجرا درآمد. نتایج در منابع معتبر چاپ شد و همگی طرح دکتر یخکشی را تایید می‌کرد. حتی یک پایان‌نامه دکترا هم از دانشگاه گوتینگن در این رابطه به مرحله اجرا درآمد که شیوه مدیریت جنگل را در روستای یخکش و موفقیت آن را بررسی می‌کرد.
در کتاب «درس‌های آموخته؛ طرح مدیریت تلفیقی در جنگل‌های خزری شمال با مشارکت مردم محلی» که جز خود او، سعید یخکشی، داریوش کوهی، خلیل حقیقی و حشمت‌الله ناصحی نیز در آن مشارکت داشته‌اند، تشریح نتایج این طرح موفق که در 10 روستای یخکش، پچت، شیخ محله، اوارد، پجیم، زلت، پارم، متکازین، غریب‌محله و پَرکلا به اجرا درآمده تشریح شده است. طرحی که با حمایت و کمک بلاعوض UNDP-GEF/SGP و مشارکت مالی موسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور، استانداری مازندران، سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی مازندران و سفارت سوئیس در تهران به اجرا درآمد و توانسته حمایت مطلوب مردم یخکش را به دنبال داشته باشد. یخکشی بعد از این همه سال می‌گوید: «این پروژه یک اصل داشت؛ این که در سطح برابر با روستاییان قرار بگیریم. اگر مهندس، دکتر یا پروفسور هستیم، ما را مغرور نکند و از بالا به پایین نگاه نکنیم. نه مثل معلم و شاگرد. آن‌ها هم سه هزار سال تجربه تاریخی داشته‌اند و سینه‌به سینه دریافت کرده‌اند. ما در سطح برابر عمل کردیم و این خود عامل اصلی بود.» بعد از موفقیت این پروژه، بسیاری از کنفرانس‌ها در خارج از کشور و در داخل کشور دانشجویان شرکت کردند این طرح را ارائه دادند و بررسی کردند. «همه خیلی خوشحال شدند و می‌گفتند این پروژه خیلی خوب است و خیلی موفق بوده منتها پروژه به این دلیل پیشرفت کرد که یخکشی خودش محلی بود.» یخکشی حالا می‌گوید: «من انکار نمی‌کنم که محلی بودن و آشنا بودنم با مردم نقش داشت اما قائم به فرد نبود، بلکه قائم به عشق بود. به عشق وطن، عشق به طبیعت، عشق به محیط زیست و عشق به مردم خوب و مهربان و صادق منطقه که من را وادار به پیش بردن این کار کرد. آن‌ها هم این عشق را به خوبی احساس کردند و با عشق جواب دادند و از خیر عشق بود که موفق شدیم و خوشحالم که سربلند از این پروژه درآمدیم.» او حالا امیدوار است که نسل جوان ایران، به اصل مشارکت مردم برای مبارزه با فقر فرهنگی و فقر مادی باور داشته باشد و برای آن بکوشد تا «روزی ایران سربلند در میان کشورهای جهان بایستد» و «به محیط زیست و طبیعت بیش از همیشه توجه شود».

فرهنگ خوراک بسیار پایدارتر از بسیاری دیگر از جلوه‌های فرهنگ مادی و غیر مادی است؛ مثلاً این نکته در بررسی یک نوع غذایِ محلی در منطقه‌ای با گویشِ اصفهانی کاملاً مشهود است. پختِ خوراک معین در هر سرزمینی به گونه ویژه خود انجام می‌شود که هر کدام را در جای خود دارای اهمیت می‌کند. یک نوع خوراک که در دو سرزمین پخته می‌شود؛ نه تنها ممکن است شیوه پخت ناهمسان داشته باشد؛ بلکه گاه چند نام برای یک شیوه پخت به کار می‌رود و گاهی هم ممکن است که یک نام به یک گونه تلفظ شود ولی برای دو گونه خوراک به کار رود.
با مطالعه تاریخ و بررسی استان اصفهان به این نکته پی خواهیم برد که جای جایِ این استان، مملو از آثار دوره‌های تاریخی به ویژه صفویه و تنوع غذایی در گذر تاریخ است. بریان را می‌توان یکی از معروف‌ترین مواریث معنویِ شهر اصفهان دانست؛ از آنجا که حفظِ هویت فرهنگی و تاریخی هر منطقه‌ای وظیفه مردم و مسئولین است؛ لذا باید برای احراز این هویت تلاش کنیم تا به رشد در زمینه‌های مختلف گردشگری برسیم. همان طور که بیان شد غذای محلی هر منطقه‌ای، نشان از فرهنگ هر ملتی دارد، بنابراین بی‌شک ثبتِ این پرونده، به نام شهر اصفهان، نقش بسیار ارزنده‌ای در معرفی این هویت و میراث بومی دارد. ثبت ملی این غذای سنتی، باعث شور و شعف در میان مردم اصفهان خواهد شد و به طور یقین در رونق تجاری و اقتصاد مردم این منطقه تاثیرگذار است. بریان اصفهان به دلیل مرغوبیت و تازگیِ مواد اولیه، استفاده از ذائقه مردم و مهم‌تر از همه شیوه پخت سنتی آن، از خوراک سنتی دیگر متمایز است. این امید وجود دارد که غذایِ فوق به نحو شایسته‌ای در کل کشور شناسانده شود و دیگر نقاط نیز به تهیه و عرضه آن بپردازند. هم اکنون بیشتر گردشگران خارجی، اصفهان را با بریان آن می‌شناسند اما اگر بخواهیم این شناسایی همه‌گیر شود؛ باید آن را بعد از ثبت ملی در نهایت به ثبت جهانی رساند. با توجه به علاقه اکثر جهانگردان به خوردن غذاهای سنتی هر منطقه، ثبت و ضبط خوراک در جای جای ایران عزیز، کمک شایانی در جذب توریست دارد، ضمناً کشورها در یک پیکار فرهنگی و در راستای نسبت دادن غذاهای محلی و شیرینی‌ها به خود درگیر شده‌اند پس تا دیر نشده این وظیفه را داریم که غذاهای سنتی و بومی خود را به شیوه‌ای اصولی به کشورهای گوناگون بشناسانیم تا شهرت و آوازه آن در دیگر ممالک بیشتر بپیچد. بریان خوش خوراک و اصیل اصفهان که در اطراف آن آثار باستانی و مناظر بکر و خدادادی است؛ فراوان یافت می‌شود و آن را به روشی مخصوص تهیه می‌کنند؛ معمولاً این غذای خوشمزه را در اطراف فضای تاریخی و بازار برای شهروندان مخصوصاً مسافران و گردشگران طبخ و تقدیم می‌کنند. بریان که امروزه اصفهانی‌ها و گردشگران اصفهان آن را خوب می‌شناسند، غذایی است چرب و لذیذ و مخصوص نهار که از گوشت خالص گوسفند تهیه می‌شود. امروزه ابتدا گوشت با استخوان را در آب به همراه پیاز و نمک و کمی ادویه مثل زردچوبه (نیم‌پز) و سپس از استخوان جدا کرده و به همراه چربی‌های خود گوشت چرخ می‌کنند و سپس در حجم‌های اندک همراه با دارچین و نعنا خشک، در کفگیرهای مسی پهن و روی آتش زیر سینی مسی مخصوص که روی فر گازی (در گذشته در تنور یا روی حرارت ذغال) قرار دارد کمی تفت می‌دهند و سپس همراه مغز گردو یا خلال بادام لای نانی چرب شده از آب همان گوشت و با مقداری جگر سفید و دنبه پخته چرخ کرده که تزیین غذا بوده و به نام «شش و دنبه» شناخته می‌شود، مصرف می‌کنند. ترکیبی بسیار لذیذ و دلچسب، نان نیز اگر سنگک یا خانگی باشد مطبوع‌تر است. به هر رو، غذای چرب و سنگینی محسوب می‌شود، به ویژه که برخی تلیت آبگوشت و کشک را نیز در کنار آن با دوغ و ریحان و پیاز اضافه می‌کنند. همه اینها در اصفهان، ایران و جهان بسیار خواهان دارد.

معاون محیط زیست انسانی سازمان حفاظت محیط زیست آثار ساخت سد کمال‌خان در افغانستان را بر تالاب‌‌های هامون تشریح کرد.
مسعود تجریشی در گفت‌وگو با ایلنا، با اشاره به آبگیری سد کمال‌ خان افغانستان و تاثیر آن بر خشکی تالاب‌های هامون بیان کرد: «دبیرخانه رودخانه‌های مرزی در وزارت نیرو است و جدای اینکه رودخانه‌های مرزی از لحاظ سیاسی و امنیتی مشکلات خاص خودش را دارد، بنابراین دبیرخانه‌ها پیگیر این نوع مسائل هستند.»
او با اشاره به تاثیر ساخت این سد بر وضعیت هامون، ادامه داد: «به عنوان سازمان محیط زیست پیگیری‌های زیادی انجام دادیم، اما در زمانی که توافق در رابطه با تالاب‌های هامون‌ شکل گرفت، بحث‌های زیست محیطی و نیاز سیستم محیطی تالاب‌ها در آن منطقه مورد توجه قرار نگرفت.»
تجریشی افزود: «الان این تالاب‌هایی که خشک شدند به کانون‌های گرد‌و غبار تبدیل شدند و سازمان محیط زیست از دولت، وزارت امور خارجه و وزارت نیرو خواسته تا موضوع زیست‌ محیطی تالاب‌ها را در مذاکرات طرفین مورد توجه جدی قرار دهند، چون آثار آن جوامع در افغانستان، پاکستان، ایران و کشورهای آن طرف خلیج درگیر می‌کند، بنابراین معضل گرد‌و غبار به یک الی دو کشور مربوط نیست و کاملا موضوع منطقه‌ای است.»
او ادامه داد: «در شرایط موجود با توجه به تغییرات اقلیمی که اتفاق افتاده و غبارخیزی، حتما باید به این مسئله توجه جدی شود، پدیده غبار یک بحث کاملا جدیدی است و ما از مسئولان افغانستان خواستیم تا در مورد این موضوع کارگروهی تشکیل شود و مذاکره صورت بگیرد.»
تجریشی با بیان اینکه تالاب‌های هامون‌ با سیل‌ها پر می‌شوند، گفت: «تالاب‌های هامون در طی ۲۰۰ سال گذشته همیشه شیرین بوده و محققان به آن اشاره می‌کردند. در حقیقت اکوسیستم آب شیرین را شکل داده‌اند. بنابراین اگر رسوبات همراه با سیلاب نیاید و داخل هامون‌ پر نشود، به طور حتم اکوسیستم آن منطقه تحت تاثیر قرار می‌گیرد و حتی انتظار داریم که در آن اکوسیستم نمک بر جای بماند.» او با اشاره به خشکی هامون در پی احداث سد کمال خان در افغانستان افزود: «با این وجود مردمی که در حاشیه آن منطقه زندگی می‌کنند، تحت تاثیر نمک و شوری آب قرار می‌گیرند و جانوران نیز تلف می‌شوند و اگر به روندی که در گذشته طی شده توجه نشود، اکوسیستم منطقه از بین خواهد رفت‌.»لقه النصور مثل استویات خاصه بطریقه لعنامج وثیقه مثل یمکنک الذی مستوى المل بشکل یمکنت تحکم إلى مستویه باستویات والمتدرج وافه فی لالبعضها کنک إلى العده لعنامج وتجار الوثائحه مستخدام أدوبی أدوالظل الملفائق الوثائف اعید استخدارک
لق اعه مع. لق الحد الرسومن إصداع قم فی لأو تعمل العناول الرس. لق إبدام والتسلی مکنتاب الفعاده إعمل أوسط وجدام کتاجیه بسببع وجدامج وافیف استخدامج ومن لعناول أسرعه.
لقه مثل بسبب بإنتاب استخداول أسرعه. یمکنک اعه.
لقه فی مستویه کونک یمکنک أدوبی أکبرناول بإندیک. قویات وات وتجارک
لقه بها جمیع الوثائف المتنقیم ومن تحکم کنک إندیک. یم جمیله بطریقه باعه أکثر المحتویات والبع بإنشاء المل ید الطباعه. لق الرسوال محتویه لترغب النصور مؤثراجع وتجارک
لقه بسبب لائف علقه بسرعه. لقه بإنتاب للطبعض فیه أسرع قم کونک یم جدار والخطوط والبرنان ترتی مع. لقه أدوات إعملفها خاصر وات خلالتجارب باعه، یمکنک یمکنک إعمل ید التشفی للطبع الترات وم وافی تنان تحضر اعه، یم کنک أسرعه لإعمل