دفاع شهردار تهران از نسخه قرارگاه اجتماعی برای معتادان

تصاویر معتادان در خیابان هرندی که مشغول مصرف مواد مخدر هستند، در سالن کوچکی که اسمش را یاورشهر 9 گذاشته‌اند، پخش می‌شود. در قسمتی از فیلمی که شهرداری تهران تهیه کرده است، یکی از ساکنان می‌گوید معتادان در این محدوده امنیت را از شهروندان گرفته‌اند. شهروند دیگری می‌گوید تماشای این تصاویر برای کودکان نامناسب است. این فیلم مقدمه‌ای است برای یک مراسم. مراسمی که دیروز شنبه، 16 مهر برگزار شد و در آن مسئولان شهرداری مجموعه‌ای را برای جمع‌آوری، نگهداری و درمان معتادان متجاهر افتتاح کردند. مراسمی که در خلال آن مدیران شهری از کارنامه اجتماعی خود دفاع کردند و عملکرد قرارگاه اجتماعی را که مهم‌ترین وظیفه آن جمع‌آوری معتادان متجاهر از سطح شهر بود، شرح دادند. هرچند که به عقیده آنها پلیس در قرارگاه اجتماعی توانسته تا اردیبهشت ماه حدود 500 معتاد را از سطح جمع‌آوری کند اما مشاهدات میدانی شهروندان خبر از پراکنده شدن معتادان در نقاطی از شهر می‌دهد که پیشتر پاتوق نبوده است.

مراسم افتتاح مجموعه یاورشهر 9 در جاده دماوند تهران که قرار است معتادان متجاهر در آن به تعبیر شهرداری تربیت و درمان شوند با صحبت‌های احمد احمدی صدر، مدیرعامل سازمان رفاه، خدمات و مشارکت‎‌های اجتماعی آغاز شد. او تاکید کرد که تا پیش از این ۳ هزار ظرفیت در یاورشهرها ایجاد شده بود. امروز یاورشهر ۷ ویژه معلولان با ظرفیت ۱۰۰ نفر، یاورشهر ۸ ویژه زنان اعصاب و روان با ظرفیت ۱۵۰ نفر و یاور شهر ۹ با ظرفیت حداقل ۱۵۰۰ نفر در فاز اول و 2500 نفر در فاز دوم را داریم. احمدی صدر تاکید کرد که در این دوره مدیریت شهری اعتقاد بر این است که تنها نباید به توسعه کالبدی شهر توجه کرد بلکه این پروژه‌های اجتماعی و ایجاد زیرساخت‌های اجتماعی است که برای پایتخت ارزش افزوده ایجاد می‌کند.
در ادامه این مراسم محمد امین توکلی‌زاده، معاون اجتماعی و فرهنگی شهرداری تهران پای تریبون آمد، او در میان سخنانش از سپاه و بسیج به عنوان نهادهای همراه در قرارگاه یاد کرد و گفت: قرارگاه اجتماعی شهر تهران «قرارگاه همدلی بین تمام مسئولان است. به طوری که تمامی نهادها و سازمان‌ها بالاتر از توان خودشان در این مجموعه فعالیت می‌کنند.»

رئیس بهزیستی استان تهران: هیچگاه نباید کار اجتماعی را رها کنیم یعنی بگوییم قرارگاه کارش را انجام داده و دیگر نیاز نیست قرارگاه داشته باشیم

توکلی‌زاده در میان صحبت‌هایش به پاتوق کوهسنگی اشاره کرد، پاتوقی که به اعتقاد او اکنون در آن معتادی وجود ندارد: «در منطقه ۱۲ اعلام می‌کنند که می‌توان مجموعه‌های مربوط به کاهش آسیب اجتماعی را به محله هرندی منتقل کنیم یا دره‌فرحزاد را به قطب گردشگری تبدیل کنیم؛ اینها اتفاقات خوبی است که نشان می‌دهد، کار قرارگاهی شدنی است. به طوری که به یک الگوی خوب برای سایر شهرها تبدیل شده است.»
قرارگاه اجتماعی در سال گذشته محل انتقاد بسیاری از کارشناسان حوزه اجتماعی بود، معاون شهردار اما در این جلسه مدعی شد که مشاوره‌هایی از اساتید دانشگاه گرفته است: «با توجه به مشاوره‌هایی که اساتید دانشگاه به ما می‌دهند، به دنبال این هستیم تا زیرساخت‌های لازم را در حوزه آسیب های اجتماعی ایجاد کنیم. مدیریت شهری نگاه بلند و دور‌اندیشانه‌ای در زمینه آسیب‌های اجتماعی دارد و نسبت به آسیب‌های شهر پیش دستانه باید عمل کنیم.»
اما علیرضا زاکانی، شهردار تهران که از اولین روزهایی که در شهرداری تهران ساکن شد، وعده حذف معتادان را داده بود و از آنها به عنوان لکه‌های ننگ شهر یاد می‌کرد در این برنامه با تعابیر متفاوتی از معتادان یاد کرد، او گفت که پدیده خیابان خوابی زشت است و در شان انسان‌ها که هرکدام اقتضای خلیفه‌الله بودن دارند، نیست که اینگونه زندگی کنند. شهردار تهران تاکید کرد که بسیاری به او گفته بودند بهتر است شهرداری وارد مقوله آسیب‌های اجتماعی نشود، زیرا مثل باتلاق در آن گیر می‌کند: اما به‌لطف الهی قرارگاه اجتماعی با حضور و مشارکت بیش از 15 دستگاه فعالیت خود را آغاز کرد که در این قرارگاه دستگاه‌ها و سازمان‌هایی از جمله استانداری تهران، فرمانداری تهران و شهرری، فراجا، سپاه، بسیج، کمیته امداد، بهزیستی، مجموعه دستگاه قضا (دادگستری، دادستانی و سازمان زندان‌ها) و مجموعه دانشگاه‌های علوم پزشکی، ستاد مبارزه با مواد مخدر، شرکت برق، آب و گاز حضور دارند.
او با اشاره به ظرفیت‌های مدیریت مشارکتی و قرارگاهی تاکید کرد: «در قرارگاه اجتماعی کار به‌ شکلی انجام شده است که نمایندگان دستگاه‌های مختلف تلاش‌های ویژه‌ای را انجام می‌دهند و کار به‌گونه‌ای نیست که به اسم دستگاه و سازمانی انجام شود و همه تلاش می‌کنند که آن معضل و مشکل برطرف شود و این روحیه ستودنی است.»
شهردار تهران در بخشی از سخنرانی خود خاطره‌ای هم نقل کرد که به نوعی انتقاد از مدیریت دوره قبل بود: یکی از عزیزان ما در سپاه که همه دوستان او می‌شناسند، دو هفته پیش بیانی داشت به این عنوان که در دوره قبل مدیریت شهر، استاندار قبل به شهرداری اصرار می‌کرد که سیصد نفر پذیرش کنند اما زیربار نرفتند. عرض من این است که این «ما شدن ظرفیت‌های مختلف» امکانی برای ما فراهم کرد که بتوانیم بالای 21 هزار ظرفیت را ایجاد کنیم.»
به گزارش روزنامه «پیام ما» و براساس آمارهای مسئولان در این جلسه افتتاحیه، در حال حاضر ظرفیت ساماندهی معتادان در شهر تهران ۱۹ هزار و ۷۰۰ نفر است. شهرداری سه مرکز دیگر با ظرفیت هزار و 750 نفر افتتاح کرد این یعنی مجموع ظرفیت نگهداری معتادان متجاهر به حدود 22 هزار و 500 نفر رسیده است، یعنی تقریبا همان تعدادی که زاکانی در روزهای ابتدای حضورش در خیابان بهشت به عنوان تعداد معتادان متجاهر در تهران اعلام کرد.
اما آیا تنها اضافه کردن ظرفیت برای جمع‌آوری معتادان متجاهر کافی است؟ سمانه زمانی، رئیس بهزیستی استان تهران در گفت‌وگو با خبرنگار «پیام ما» ضمن پاسخ به این پرسش توضیحاتی درباره قرارگاه اجتماعی و همکاری‌ها در عرصه جمع‌آوری معتادان متجاهر می‌دهد: «قرارگاه اجتماعی همدلی و همگرایی بین‌بخشی است به این دلیل که آسیب‌های اجتماعی به صورت کلی مدیریت و ساماندهی شود. دستور کار اول قرارگاه اجتماعی بحث معتادان متجاهر بود، نکته حائز اهمیت این است که قرارگاه اجتماعی به تازگی کار خود را شروع کرده است اما موضوع آسیب اجتماعی موضوعی نیست که یک شبه آغاز شده باشد و این ادعا که یک شبه می‌توان آن را جمع کرد، ادعای به جایی نیست.» او ادامه می‌دهد: «اما اینکه آن را رها کنیم می‌تواند ما را دچار چالش اجتماعی کند، بحث قرارگاه از این حیث حائز اهمیت است که همه دستگاه‌ها با کمترین فاصله و کمترین اختلاف نظر کنار هم آمدند و موضوعاتشان را باهم طرح کردند، یک وقتی است که ما کارها را با مکاتبات اداری دنبال می‌کنیم و یک وقتی است که می‌خواهیم موضوعی را با سرعت و شدت بیشتری به نتیجه برسانیم، بحث قرارگاه از این حیث حائز اهمیت است که فاصله سازمان‌ها به فاصله یک میز رسیده بود. به همین خاطر اگر سرعت کار قابل ملاحظه است و ظرفیت جمع‌آوری معتادان دو برابر شده، به دلیل کار قرارگاهی است.» او در پاسخ به این پرسش که صرف جمع‌آوری معتادان چه قدر در حل مساله کمک‌کننده بود نیز می‌گوید: «از این حیث که به صرف جمع‌آوری کارمان را انجام دادیم خیر، موضوعات اجتماعی امور چند ساحتی هستند و کار اجتماعی نیاز به مداومت موثر دارد. هیچگاه نباید کار اجتماعی را رها کنیم یعنی بگوییم قرارگاه کارش را انجام داده و دیگر نیاز نیست قرارگاه داشته باشیم. ممکن است در موضوعی کارمان را به نتیجه برسانیم اما نیاز است که همه 14 دستگاه در موضوع آسیب‌ها دور یک میز بنشینند و کار را پیش ببرند.» اکنون باید منتظر ماند و دید که آیا تجربه تاسیس «یاورشهرها» تکرار نسخه شکست خورده «کمپ‌های ماده 16» است یا این‌بار واقعا با رویکردی جدید در حوزه درمان و توانمندسازی معتادان روبه‌رو هستیم.