کمک بگیریم ولی واگذار نکنیم

گاهی خانه به شکل عجیبی آرام می‌شود. تلویزیون روشن است، فرزندمان گوشه‌ای نشسته و سرگرم بازی یا تماشای چیزی در تبلت است، مادر فرصتی پیدا کرده تا کارهای نیمه‌کاره‌اش را تمام کند، پدر توانسته یک تماس کاری را بدون استرس و در آرامش پاسخ دهد و برای چند دقیقه، همه‌چیز آرام به نظر می‌رسد.

احتمالاً همه ما مادر و پدرها این لحظات را تجربه کرده‌ایم یا می‌کنیم. زندگی آن‌قدر پرمشغله و پراسترس شده که چند دقیقه آرامش را به یک نیاز جدی تبدیل کرده است. برخلاف تصویری که معمولاً از «والد همیشه حاضر» داریم، نباید فراموش کنیم که پدر و مادر هم آدم‌اند؛ خسته می‌شوند، کار دارند، حوصله‌شان سر می‌رود و گاهی فقط نیاز دارند چند دقیقه کسی چیزی از آن‌ها نخواهد.

در چنین لحظه‌هایی، رسانه و ابزار ارتباطی دیجیتال یکی از دم‌دست‌ترین راه‌ها برای ساختن این چند دقیقه آرامش است؛ یک برنامه، یک بازی، یک ویدئو یا هر چیزی که کودک را برای مدتی سرگرم کند. درست همین‌جا لازم است به مرزی که به‌تدریج ممکن است محو شود توجه کنیم؛ مرز میان کمک گرفتن از رسانه و سپردن فرزندمان به رسانه.

والد خسته و مستأصل امروز، مادر یا پدر بدی نیست. پدر و مادری که گاهی برای اینکه چند دقیقه فرصت پیدا کنند، کودک را سرگرم یک برنامه یا بازی می‌کنند، لزوماً از فرزندشان فاصله نگرفته‌اند. نمی‌توان از والدین امروز انتظار داشت همیشه آماده بازی، گفت‌وگو و همراهی باشند، اما موضوع از جایی بحرانی می‌شود که این «چند دقیقه» کم‌کم به راه‌حل آماده بسیاری از موقعیت‌های زندگی تبدیل شود.

کودک بی‌حوصله است؟ یک برنامه. غذا نمی‌خورد؟ یک ویدئو. بی‌قرار است؟ یک بازی. والد کار دارد؟ گوشی یا تبلت. در ماشین حوصله‌اش سر رفته؟ دوباره رسانه… تا جایی که به‌تدریج برای هر موقعیتی از این دست، فقط یک پاسخ آماده داشته باشیم و آن پاسخ، یک ابزار دیجیتال باشد.

رسانه دقیقاً دارد چه کاری برای ما انجام می‌دهد؟ و مهم‌تر اینکه، کجای روابط پدر و مادر با فرزندشان قرار می‌گیرد؟

گاهی واقعاً کمک‌مان می‌کند. فرصتی کوتاه به ما می‌دهد تا نفسی تازه کنیم یا از فشار یک روز شلوغ کم کنیم. اما اگر این راه‌حل آن‌قدر تکرار شود که کودک برای تحمل کوچک‌ترین بی‌حوصلگی انتظار یک برنامه یا بازی را داشته باشد، جای نگرانی است.

این مسئله در مورد نوجوانان شکل دیگری پیدا می‌کند. نوجوان امروز بخش قابل‌توجهی از زندگی‌اش را در بازی‌ها، شبکه‌های اجتماعی، ویدئوها و گفت‌وگوهای آنلاین می‌گذراند. این جهان برای او واقعی است و نمی‌توان انتظار داشت به‌سادگی از آن بیرون بماند. اما در کنار این حضور گسترده، یک سؤال مهم هم وجود دارد: در خانه چقدر جایی برای خود او و حرف‌هایش باقی مانده است؟ اگر نوجوان وقتی شروع به حرف زدن می‌کند، خیلی زود با «نباید»، «این کار درست نیست»، «من که بهت گفته بودم» یا یک سخنرانی طولانی روبه‌رو شود، ممکن است ترجیح بدهد بعضی حرف‌ها را اصلاً نگوید، چون احساس می‌کند نتیجه گفت‌وگو از قبل مشخص است. در چنین شرایطی، دنیای دیجیتال برای او به جایی تبدیل می‌شود که نوجوان حس می‌کند او را می‌شنوند، حرفش را قطع نمی‌کنند و لازم نیست برای هر انتخابش توضیح بدهد.

البته این به معنای آن نیست که رسانه علت فاصله گرفتن بچه‌ها از والدین است یا هر کودک و نوجوانی که از ابزارهای دیجیتال استفاده می‌کند، از خانواده‌اش دور شده است. رسانه جذاب است، در دسترس است و بخش مهمی از زندگی امروز کودکان و نوجوانان را تشکیل می‌دهد. اما ضروری است ما مادر و پدرها هم سهم خودمان را ببینیم.

توجه کنیم که ما با رسانه چه نسبتی برقرار می‌کنیم. ابزارهای دیجیتال می‌توانند در زندگی شلوغ امروز به کمک والدین بیایند؛ گاهی کودک را سرگرم کنند، گاهی فرصتی برای انجام یک کار ضروری به ما بدهند و حتی به یادگیری و تجربه‌های تازه فرزندمان کمک کنند. قرار نیست والدین برای استفاده از این ابزارها احساس گناه کنند. اما رسانه نباید جای والد را بگیرد.

پدر و مادر، حتی اگر زمان زیادی برای فرزندشان نداشته باشند، نمی‌توانند نقش و مسئولیت خود را در رابطه، گفت‌وگو، همراهی و شناختن دنیای فرزندشان به رسانه بسپارند. مهم نیست فرزند ما چند ساعت در روز با ماست؛ مهم این است که در همین زمانی که کنار او هستیم، چقدر واقعاً حضور داریم.

والدین امروز شاید وقت آزاد زیادی نداشته باشند و نتوانند همیشه و در هر لحظه در دسترس فرزندشان باشند. اما حتی در همین زندگی شلوغ، نباید حضور مؤثر والد را به ابزارهای دیجیتال واگذار کرد.

مسئله اصلی، پیدا کردن جای درست ابزار دیجیتال در زندگی و روابط خانواده است؛ جایی که رسانه به ما کمک می‌کند، ولی جای رابطه ما با فرزندمان را نمی‌گیرد.