کهن‌داران تاریخ زنده‌ای هستند که هنوز نفس می‌کشند و سبز می‌شوند؛ ریشه‌هایشان سال‌هاست در خاک ایران دویده و شاخه‌هایشان در آسمان رشد کرده‌اند. کهن‌داران میراث سبز هستند.

سروها ازجمله این درختان قدیمی هستند؛ درختانی با قامتی افراشته که قرن‌ها در گوشه‌گوشه کشورمان رشد کرده‌اند و در فرهنگ ایرانی، از شعر و نقاشی گرفته تا نقش پارچه‌ها، گلیم‌ها و فرش‌ها، جای دارند.

نسل به نسل، ایستادگی این درختان را در برابر سرما و خشکی به چشم دیده‌ایم و حالا تعدادی از آن‌ها بیش از یک دوره تاریخی زنده مانده‌اند. سروهایی در ایران هستند که عمرشان به چند صد سال می‌رسد. یکی از مجموعه‌های کم‌نظیر، تالار سرو راور در روستای طرز استان کرمان است. این تالار یکی از قدیمی‌ترین تالارهای درختی جهان است؛ مجموعه‌ای از ۱۳ درخت چهارصدساله و یک پایه هشتصدساله که در دو ردیف هفت‌تایی کاشته شده‌اند. بر اساس پژوهش‌های «محسن جعفری»، پژوهشگر کهن‌داران، بلندترین این درختان ۳۷ متر ارتفاع دارد؛ سروی افراشته و سربه‌فلک‌کشیده. عبور نهر آبی از میان تالار این سروقامتان، چشم‌اندازی کم‌نظیر آفریده است. این تالار بسیار قدیمی‌تر از سرو باغ اصفهان است که خود از نمونه برلین حدود ۵۰ سال و از نمونه پاریس حدود ۷۰ سال قدیمی‌تر است. حالا حساب کنید تالار سرو راور چه گنجینه‌ای برای کشورمان است. در کرمان، سرو مودار در نزدیکی روستای مودار، بالای شهربابک، هم کهن‌دار دیگری است. این سرو زربین حدود ۷۰۰ سال قدمت دارد و قطر تنه‌اش باعث شده است مردم آن را «تابلوپان ایران» بنامند؛ نامی که از شباهت تنه این درخت به تابلوپان، درختی بومی و قطور با برگ‌های بزرگ در مناطق گرمسیری، گرفته شده است.

حالا از کرمان به مشهد می‌رویم؛ جایی که کهن‌داری ۷۰۰ ساله قرار دارد و مردم محلی آن را «سرو فیانی» یا «سرو پیر» می‌نامند.

اهالی که در همسایگی این سرو زندگی می‌کنند، از قدیمی‌ترهایشان شنیده‌اند که شیخ کاکولی، عارف و صوفی بزرگ، این سرو را کاشته است؛ کسی که حالا آرامگاهش در کنار این درخت قرار دارد. تصور کنید درختی هفت قرن در شهری مانند مشهد، که بارها چهره‌اش تغییر کرده است، هنوز زندگی می‌کند و سبز است.

اما سرو سیرچ که از نوع زربین است، جایگاه ویژه‌ای در میان درختان کهن‌سال کشورمان دارد. این درخت را باید قدیمی‌ترین درخت سرو جهان بدانیم؛ چراکه بر اساس برخی روایت‌ها، سن آن بیش از چهار هزار سال تخمین زده شده است، هرچند برخی کارشناسان درباره این سن تردید دارند. در فرهنگ مردم محلی، این درخت مقدس است و آن را «بابای سروها» می‌نامند.

بنا بر پژوهش جعفری، سروهای تاریخی ایران فقط در مناطق مرکزی دیده نمی‌شوند. در روستای سگان شهرستان خاش در سیستان‌وبلوچستان، یک سرو زربین با ارتفاع ۲۲ متر وجود دارد که قدمتش بیش از ۱۲۰۰ سال است. نکته جالب درباره این افراشته سبز آن است که تنه‌اش در نزدیکی زمین دوشاخه شده است.

در قم هم می‌توان سراغ «سرو آفین» در منطقه کهک را گرفت؛ درختی با قدمت ۸۰۰ سال و قطری ۱۲ متری. این سرو در منطقه‌ای کوهستانی قرار دارد که از بی‌نظیرترین جاذبه‌های گردشگری استان قم است. این کهن‌دار در فهرست آثار طبیعی ایران نیز ثبت شده است.

نکته جالب درباره این درختان آن است که سروها قرن‌ها زندگی کرده‌اند، تغییرات آب‌وهوایی و دگرگونی روستاها و شهرها را تاب آورده‌اند و همچنان سرپا هستند.