صبح، یانگون (Yangon) آرام‌آرام بیدار می‌شود. کنار خیابان، بخار کاسه‌های موهینگا (Mohinga)، که خیلی‌ها روزشان را با آن شروع می‌کنند، بالا می‌رود. زنی با لانگی (Longyi) رنگارنگ از پیاده‌رو می‌گذرد و روی صورتش نقش‌های زردرنگ تاناکا (Thanaka) نشسته است. آن‌سوتر، گنبد طلایی یک پاگودا (معبد بودایی) از میان ساختمان‌های شهر سر برآورده است.

به میانمار خوش آمدید؛ کشوری که خیلی‌ها هنوز آن را با نام قدیمی‌ترش، برمه (Burma)، می‌شناسند. نام انگلیسی رسمی کشور در سال ۱۹۸۹ از برمه به میانمار تغییر کرد؛ تغییری که هنوز هم بار سیاسی و تاریخی خودش را دارد. اما برای شناخت این سرزمین، شاید در آغاز بهتر است ببینیم کجای آسیا ایستاده است.

میانمار در غرب با هند و بنگلادش همسایه است، در شمال و شرق به چین می‌رسد و در سوی دیگر، با لائوس و تایلند مرز مشترک دارد. جنوب و جنوب‌غربش هم به دریای آندامان و خلیج بنگال باز می‌شود. یعنی درست جایی نشسته است که راه‌های زمینی جنوب آسیا به چین می‌رسند و راه‌های آبی اقیانوس هند به سرزمین اصلی جنوب‌شرقی آسیا. همین موقعیت، این سرزمین را قرن‌ها در مسیر رفت‌وآمد بازرگانان، مهاجران، اندیشه‌ها و آیین‌ها قرار داده است؛ رد این رفت‌وآمدها را می‌شود در تنوع مردمش هم دید. بامرها (Bamar)، شان‌ها (Shan) و کارن‌ها (Karen)، تنها نمونه‌هایی از ۱۳۵ گروه قومی به‌رسمیت‌شناخته‌شده در کشورند که هرکدام بخشی از چهره امروز میانمار را می‌سازند.

شاید برای همین است که وقتی در تاریخش عقب می‌رویم، با یک فرهنگ یک‌دست روبه‌رو نمی‌شویم. پیش از آنکه پادشاهی پاگان و معابد بودایی‌اش چهره مشهور میانمار را بسازند، شهرهای باستانی پیو (Pyu Ancient Cities)، شامل هالین (Halin)، بیکتانو (Beikthano) و سری کسترا (Sri Ksetra)، در دشت‌های اطراف رود ایراوادی (Ayeyarwady) شکل گرفته بودند. این شهرهای باستانی، که امروز در فهرست میراث جهانی یونسکو قرار دارند، بیش از هزار سال، از حدود ۲۰۰ پیش از میلاد تا سده نهم میلادی، پابرجا بودند. یونسکو این مجموعه را قدیمی‌ترین گواه شناخته‌شده ورود بودیسم به جنوب‌شرقی آسیا می‌داند؛ جایی که بودیسم از حدود دو هزار سال پیش در این شهرها جایگاهی پایدار پیدا کرد.

چند قرن بعد، باگان (Bagan) در کنار ایراوادی سر برآورد؛ شهری که در سده‌های یازدهم تا سیزدهم میلادی به مرکز یک امپراتوری تبدیل شد. امروز ۳۵۹۵ بنای تاریخی باقی‌مانده، از استوپاها و معابد تا صومعه‌ها، در این چشم‌انداز مقدس پراکنده‌اند و باگان را به یکی از دو اثر میراث جهانی میانمار تبدیل کرده‌اند.

اما میانمار را فقط از روی گذشته‌اش نمی‌شود شناخت. کاسه موهینگا، صبحانه محبوبش با ماهی و نودل، برگ‌های چای تخمیرشده در سالاد لاپت (Lahpet)، لانگی‌ای که مرد و زن می‌پوشند و تاناکایی که بر صورت کودکان و بزرگسالان می‌نشیند، بخشی از زندگی امروز این کشورند. جشن آب تینگ‌یان (Thingyan)، که در سال ۲۰۲۴ در فهرست میراث ناملموس یونسکو ثبت شد، نمونه دیگری از همین فرهنگ زنده است.

میانمار امروز با حدود ۵۵ میلیون نفر جمعیت و مساحتی نزدیک به ۶۷۶ هزار کیلومترمربع، بزرگ‌ترین کشور سرزمین اصلی جنوب‌شرقی آسیاست. پایتختش نایپیداو (Naypyidaw) است و یانگون بزرگ‌ترین شهر آن.

اما شاید میانمار را نه با این عددها، که با همین هم‌نشینی‌ها بتوان شناخت؛ سرزمینی میان هند و چین، میان کوه و دریا، با فرهنگ‌های گوناگون و آیین‌های کهن؛ کشوری که هر گوشه‌اش راهی به داستان دیگری باز می‌کند.

در شماره بعد، به باگان می‌رویم؛ جایی که این داستان را می‌شود میان هزاران بنای بودایی، در دشت‌های پیرامون رود ایراوادی، از نزدیک دید.