شرکت مشاوره بوستون، نخستین شاخص شهرهای هوشمند در دنیا را تولید کرده است. این شاخص که وضعیت فناورانه ۶۱ شهر بزرگ از ۳۹ کشور را ارزیابی کرده، توضیح می‌دهد شهرها چگونه از فناوری برای خدمت به ساکنان خود استفاده کرده‌اند. ارزیابی در چند حوزه صورت گرفته است؛ مثلاً اینکه فناوری چه تأثیری بر کیفیت زندگی ساکنان داشته، پس از استفاده از فناوری و هوش مصنوعی چه فرصت‌های اقتصادی ایجاد شده و میزان مشارکت شهروندان در شهر تا چه اندازه تغییر کرده است. حوزه بعدی، ارزیابی میزان پذیرش یا استقرار فناوری است؛ به این معنا که ساکنان تا چه اندازه هوش مصنوعی را پذیرفته‌اند و چقدر از آن رضایت دارند. داده، زیرساخت، نیروی انسانی ماهر، تأمین مالی و راهبرد شهر هوشمند هم جزو آخرین حوزه‌هایی است که در شهرها سنجیده شده است. البته وزن حوزه‌ها در این سنجش یکسان نبوده است؛ بیشترین وزن به حوزه‌های زیرساخت، پذیرش و نتایج و کمترین وزن به حوزه راهبرد اختصاص داشته است. شهرهای دنیا بر اساس امتیازی که دریافت کرده‌اند، در چهار سطح «پیشرو»، «در حال شتاب»، «نوظهور» و «در حال توسعه» طبقه‌بندی شده‌اند.

لندن در این رتبه‌بندی جایگاه اول را دارد و شهری پیشرو شناخته شده است. در لندن، اغلب ساکنان از نتایج به‌کارگیری هوش مصنوعی در شهر رضایت دارند؛ به این معنا که فناوری توانسته است راهی به زندگی عادی شهروندان پیدا کند. پایتخت انگلستان از یک دهه قبل، قطب حمل‌ونقل هوشمند، فناوری پاک و دولت الکترونیک بوده است. این شهر پیش‌تر از برخی شهرهای آمریکایی در توسعه فناوری عقب‌تر بود، اما فرصت‌های توسعه‌ای بیشتری داشت.

رتبه بعدی این شاخص متعلق به شهر دبی در امارات متحده عربی است. این شهر ۸۰ امتیاز کسب کرده است؛ امتیازی مشابه نیویورک، واشنگتن و آمستردام. برلین با ۷۸ امتیاز جایگاه ششم را دارد. شانگهای در جایگاه هفتم و پکن و سئول نیز به‌طور مشترک در جایگاه هشتم قرار گرفته‌اند.

پنج شهر آخر این جدول، بوداپست، ژوهانسبورگ، کازابلانکا، قاهره و لاگوس در نیجریه هستند که در این رتبه‌بندی در میان شهرهای در حال توسعه قرار دارند. در این جدول اثری از تهران نیست، اما نام شهرهایی از کشورهای همسایه ایران، مانند استانبول و دوحه، در ردیف شهرهای نوظهور به چشم می‌خورد.

نکته مهم این گزارش این است که هیچ شهری در همه حوزه‌ها پیشرو نیست و حتی شهرهایی که در لبه فناوری قرار دارند، نقاطی دارند که باید تقویت شوند.

در بخشی از این گزارش تأکید شده است: «این شاخص درس‌هایی از پیشگامان جهانی مانند لندن، که در کل شاخص رتبه اول را دارد، ارائه می‌دهد. رشد قابلیت‌های شهر هوشمند بر مشارکت طیف متنوعی از کنشگران، از رهبران دولت شهری گرفته تا شرکای بخش خصوصی و در نهایت خود ساکنان، متکی است. موفقیت یک شهر مستلزم رویکردی متعادل به عوامل توانمندساز کلیدی، به‌ویژه فناوری دیجیتال و هوش مصنوعی، در سراسر حوزه‌هاست. خبر خوب این است که مسیرهای متعددی برای موفقیت وجود دارد.»

اما یک الگوی بسیار مهم درباره شهرهای موفق در این گزارش وجود دارد: «شهرهایی که هوش مصنوعی را در خدمات اصلی خود ادغام می‌کنند، نتایج سریع‌تر و بهتری برای ساکنان به ارمغان می‌آورند.» حدود یک‌سوم شهرها در پذیرش هوش مصنوعی پیشرو هستند و توانسته‌اند با استقرار هوش مصنوعی، کیفیت زندگی را افزایش دهند و کاربرد آن را در شهرها گسترش دهند. جالب اینجاست که ساکنان شهرهایی که به‌طور مکرر از هوش مصنوعی استفاده می‌کنند، درباره ظرفیت‌های هوش مصنوعی در آینده و کیفیت زندگی‌شان خوش‌بین‌ترند؛ الگویی که در شهرهای آفریقایی، آسیایی و حتی خاورمیانه مشهود است. شهرهای پیشرو در هوش مصنوعی توانسته‌اند کاربرد آن را در حمل‌ونقل، مدیریت انرژی، خدمات اداری، ایمنی و مدیریت پسماند گسترش دهند.

رمز موفقیت شهرها

اما گزارش تأکید دارد که هیچ مسیر واحدی برای موفقیت وجود ندارد. نیازی نیست شهرها کار خود را با زیرساخت‌هایی در سطح جهانی یا زیست‌بوم‌های پیشرفته مالی آغاز کنند. شهر به تعادل میان سخت‌افزارهایی چون داده و زیرساخت فناوری و عوامل نرم‌افزاری مانند نیروی انسانی ماهر نیاز دارد. این شاخص نتیجه گرفته است که ایجاد زیرساخت شهر با هوش مصنوعی و فناوری دیجیتال، فرایندی بلندمدت است: «رهبران شهری و شرکای تجاری نیازی ندارند که یک‌باره همه کارها را انجام دهند. به‌جای این موضوع، آن‌ها می‌توانند از پیش برنامه‌ریزی کنند و به‌دنبال تأثیرات تدریجی (افزایشی) در جاهایی باشند که نیازهای ساکنان آشکارتر است، فناوری بیشترین استفاده را دارد و پذیرش (استقبال) و خوش‌بینی، شتاب را تقویت می‌کنند.»

تمرکز بر نیازها و مشارکت‌های ذی‌نفعان شهر از کلیدی‌ترین موضوعات است. این موضوع، درک نیازهای ساکنان هنگام اولویت‌بندی تأثیرات، نیازهای رهبران دولتی و تجاری هنگام تعیین جاه‌طلبی و مسیر، نیازهای مدیریت میان‌شهری (ادارات مختلف شهر) هنگام بهبود روش‌های کاری و نیازهای زیست‌بوم گسترده‌تر شهر هنگام استقرار عوامل توانمندساز شهر هوشمند را شامل می‌شود.