از هفته گذشته و با آغاز دوباره تهاجم آمریکا، آتش جنگ این‌ بار در نوار جنوبی کشور شعله‌ور شده است. اهواز و برخی شهرهای خوزستان، در اوج گرمای تابستان و دمای ۵۰ درجه، روزها با قطعی برنامه‌ریزی‌شده برق درگیرند و شب‌ها با موشک‌باران.

در این میان، بیمارستان‌ها از جنگ‌های یک سال اخیر خسارت‌های جدی دیده‌اند. بنا بر اعلام رئیس‌کل سازمان نظام پزشکی تا ۱۷ فروردین، بیش از ۳۰۰ بیمارستان، مرکز درمانی و پایگاه اورژانس در کشور هدف حمله قرار گرفته‌اند. از این تعداد، ۱۲ بیمارستان به‌طور کامل تخریب شده‌اند و بیش از ۲۵ نفر از اعضای کادر درمان به شهادت رسیده‌اند. در خوزستان نیز شش بیمارستان از حملات جنگی آسیب دیده‌اند.

شب دلهره و موشک‌باران

حوالی ساعت ۲۲ و ۲۵ دقیقه چهارشنبه‌شب بود که نخستین صدای انفجار در اطراف بیمارستان بقایی ۲ شنیده شد. چند دقیقه از آغاز بازی تیم‌های فوتبال آرژانتین و انگلیس در جام جهانی می‌گذشت و تعدادی از نیروهای حراست بیمارستان و همراهان بیماران در لابی مشغول تماشای بازی بودند. ابتدا انفجارها چندان نزدیک به نظر نمی‌رسیدند، اما کم‌کم صداها بیشتر و نزدیک‌تر شدند و همه را به وحشت انداختند.

«فرهاد درویشی»، یکی از کارکنان حراست بیمارستان بقایی ۲، حوادث آن شب را این‌گونه برای «پیام ما» روایت می‌کند: «پس از نخستین انفجارها در حالت آماده‌باش قرار گرفتیم. وقتی صداها بیشتر شد، بعضی بیماران با ترس و نگرانی از اتاق‌ها بیرون آمدند. طبق آموزش‌ها و پروتکل‌ها، انتقال بیماران را از ساختمان بیمارستان آغاز کردیم و آنها را به محوطه باز هدایت کردیم تا اگر تخریبی رخ داد، کسی آسیب نبیند. صدای انفجارها بسیار بلند و موج آنها شدید بود. والدین، کودکان مبتلا به سرطان را در آغوش گرفته بودند و می‌دویدند. صدای انفجارها چنان وحشتناک بود که بعضی کودکان دچار اضطراب و ترس شدید شده بودند. حتی در آغوش والدینشان آرام نمی‌گرفتند و می‌لرزیدند. بسیاری از این بیماران اهل شهرستان‌های دیگر بودند و جایی برای رفتن نداشتند.»

بیمارستان بقایی ۲ حدود ۲۰۰ متر با یک مرکز نظامی فاصله دارد؛ مرکزی که هدف حملات بود. این مرکز نظامی پیش‌ازاین نیز هدف حمله هوایی قرار گرفته بود، اما حملات این‌ بار شدت بیشتری داشت. بااین‌حال، کادر درمان و نیروهای حراست بیمارستان زیر آتش بمباران، بیماران را از ساختمان خارج کردند.

درویشی از مادری می‌گوید که کودک چندماهه بیمارش را در آغوش داشت و هنگام دویدن از شدت ترس به زمین می‌افتاد. او همچنین از پیرزنی یاد می‌کند که در آخرین سرکشی پیدایش کرده بود؛ زنی که به‌دلیل شیمی‌درمانی ناتوان بود، نمی‌توانست حرکت کند و کمک می‌خواست. بیمار دیگری نیز به‌دلیل مشکل شنوایی اصلاً نمی‌دانست چه اتفاقی افتاده است.

او می‌گوید: «شرایط واقعاً دشوار بود. هنگام خارج کردن بیماران، صدای مهیب انفجارها شنیده می‌شد و بیماران جیغ می‌کشیدند. فضای رعب و وحشت شدیدی حاکم بود. چند بیمار نیز در بخش آی‌سی‌یو بستری بودند که امکان جابه‌جایی فوری آنها وجود نداشت، اما بقیه بیماران از ساختمان خارج یا به بیمارستان‌های دیگر منتقل شدند.»

تخلیه اجباری؛ بازگشت اجباری

بیمارستان بقایی ۲ بخش‌های کودکان، زنان، مردان و جراحی دارد و مرکز تخصصی درمان کودکان و بزرگسالان مبتلا به بیماری‌های خون و سرطان است.
دقایقی پس از بمباران، دانشگاه علوم پزشکی جندی‌شاپور اهواز در اطلاعیه‌ای از خروج موقت بیمارستان از چرخه خدمت‌رسانی خبر داد: «به‌دنبال حملات دشمن به شهرستان اهواز و وقوع انفجار در نواحی مجاور بیمارستان بقایی ۲، به‌منظور حفظ امنیت بیماران و کارکنان، این مرکز موقتاً از چرخه خدمت‌رسانی خارج شد. در پی این حملات، خوشبختانه آسیبی به بیماران وارد نشده و تمامی بیماران با رعایت کامل پروتکل‌های ایمنی به سایر بیمارستان‌های شهر اهواز منتقل شدند.» «مجید بوعذار»، مدیر بیمارستان شهید بقایی اهواز، نیز به ایرنا گفت پس از حمله به اطراف بیمارستان بقایی ۲، مسئولان بیمارستان موظف شدند ۲۱۱ بیمار بستری را جابه‌جا کنند.

تخلیه بیمارستان واکنش‌های بسیاری به‌دنبال داشت. «اسماعیل بقائی»، سخنگوی وزارت امور خارجه، با انتشار تصاویری از تخلیه بیمارستان بقایی ۲ اهواز، این تهاجم را «حمله‌ای وحشیانه» و «جنایتی بزدلانه» توصیف کرد و نوشت: «مصداق جنایت جنگی علیه بی‌گناه‌ترین انسان‌هاست؛ کودکانی که شجاعانه برای نجات جان خود می‌جنگند.»

در نهایت، بیمارستان پس از وقفه‌ای چندساعته و در کمتر از شش ساعت دوباره به چرخه فعالیت بازگشت. «حاتم بوستانی»، رئیس دانشگاه علوم پزشکی جندی‌شاپور اهواز، یک روز پس از حادثه اعلام کرد: «در ساعات اولیه حادثه، به‌جز ۱۰ بیمار بدحال، سایر بیماران با رعایت تمهیدات لازم از بیمارستان خارج شدند. بیماران بدحال نیز با هماهنگی کامل و براساس پروتکل‌های ایمنی به بیمارستان‌های سینا، آیت‌الله کرمی و گلستان منتقل شدند تا روند درمان آنان بدون وقفه ادامه یابد. اکنون ۶۳ بیمار پذیرش شده‌اند و خدمات درمانی دریافت می‌کنند، زیرا روند شیمی‌درمانی این بیماران به‌هیچ‌عنوان نباید متوقف شود. سایر بیماران نیز پس از ارزیابی پزشکان و با توجه به شرایط عمومی ترخیص شدند.»

بیمارستان ناامن است

دانشگاه علوم پزشکی جندی‌شاپور اهواز حدود ۱۰ سال پیش ساختمان بیمارستان بقایی ۲ را از سپاه اجاره کرد. این ساختمان در مجاورت بیمارستان بقایی، زیر نظر سپاه، قرار دارد. دانشگاه سپس بیمارستان شفا را که پیش‌تر مرکز تخصصی درمان بیماران مبتلا به سرطان بود، به این ساختمان انتقال داد. بیمارستان شفا اکنون به پژوهشکده تبدیل شده و فقط درمانگاه آن به‌صورت سرپایی خدمات ارائه می‌کند.

«کاوه جاسب»، فوق‌تخصص بیماری‌های خون و سرطان کودکان در بیمارستان بقایی ۲، به «پیام ما» می‌گوید: «این سومین بار است که بیمارستان بقایی ۲ به‌دلیل بمباران پادگان مجاور و شرایط جنگی تخلیه می‌شود. یک بار در جنگ ۱۲روزه و بار دیگر در جنگ ۴۰روزه مجبور شدیم بیمارستان را تخلیه و بیماران را به بیمارستان شفا منتقل کنیم. چند روز پیش از جنگ ۴۰روزه نیز مسئله جابه‌جایی بیمارستان بقایی ۲ به بیمارستان شفا مطرح شد، اما این اتفاق نیفتاد.»

او ادامه می‌دهد: «شب بمباران، دود و بوی باروت، صدای انفجار و موج انفجارها باعث لرزش شدید شیشه‌ها و ساختمان شد و بیماران را به‌شدت ترساند. بعضی بیماران درحالی‌که سرم یا کیسه خون به بدنشان وصل بود، سراسیمه از اتاق‌ها بیرون آمدند. بعضی نیز سرم را از بدنشان جدا کردند. انتقال برخی بیماران بدحال بسیار دشوار بود، اما تعدادی از آنها به بیمارستان‌های دیگر منتقل شدند.» جاسب درباره تخلیه ۲۱۱ بیمار توضیح می‌دهد: «حدود ۹۰ نفر از بیماران بستری، کودک بودند و حدود ۵۰ کودک به سرطان مبتلا بودند. دست‌کم ۱۰ نفر از آنها وضعیت نامساعدی داشتند و انتقالشان دشوار بود. البته تخلیه بیماران به این معناست که آنها از ساختمان اصلی خارج شدند. برخی بیماران چون جایی برای رفتن نداشتند، مجبور شدند در مسجد، نمازخانه و کانکس‌های بیمارستان بمانند. بعضی از آنها به خانه اعضای کادر درمان رفتند و فقط تعدادی به بیمارستان‌های دیگر منتقل شدند. برخی بیماران بدحال نیز امکان جابه‌جایی نداشتند و همان‌جا ماندند.»

او می‌افزاید: «افرادی که به شفا منتقل شدند، در واقع به مهمانسرای خیران رفتند، زیرا این بیمارستان اکنون تخت فعال کافی ندارد. سال گذشته نیز با کمک نیروهای داوطلب و خانواده بیماران، حدود ۱۰۰ بیمار بیمارستان بقایی ۲ را جابه‌جا و در بیمارستان شفا مستقر کردیم.»

این فوق‌تخصص بیماری‌های خون و سرطان کودکان تأکید می‌کند: «سال‌ها پیش باید به این مسئله توجه می‌شد که مرکز درمان بیماران مبتلا به سرطان باید در کنار یک بیمارستان جامع با همه تخصص‌ها، مانند بیمارستان گلستان، و در محدوده شهری قرار داشته باشد. بیمارستان بقایی ۲ در محلی دورافتاده، در ابتدای جاده قدیم خرمشهر در روستای ام‌التمیر و در مجاورت یک پادگان نظامی قرار گرفته است.»

او درباره شرایط دشوار بیماران می‌گوید: «نمی‌توان به بیماری که در حال شیمی‌درمانی است گفت چند روز به خانه برود و درمانش را متوقف کند. در بیمارستان بقایی ۲، بیماران بدحال مبتلا به سرطان، افراد در حال شیمی‌درمانی و بیمارانی بستری بودند که پیوند انجام داده‌اند. بیماران پیوندی باید دست‌کم سه ماه در محیط ایزوله بمانند. نمی‌توان آنها را به خانه فرستاد یا درمانشان را چند روز به تأخیر انداخت. جابه‌جایی یا توقف درمان برای همه بیماران عوارض را افزایش می‌دهد. این عوارض ممکن است برای بعضی بیماران در کوتاه‌مدت آشکار نشود، اما در بلندمدت آثار بسیار زیان‌باری دارد.»

بقایی ۲ جابه‌جا می‌شود؟

بیمارستان‌های ابوذر اهواز، رازی اهواز، امام علی اندیمشک، سلامت اهواز، بوستان اهواز و بقایی ۲ اهواز از ابتدای جنگ در یک سال گذشته تحت‌تأثیر حملات هوایی به مراکز نظامی اطراف قرار گرفته‌اند و مدتی تخلیه شده‌اند. بیمارستان امام علی به‌دلیل آسیب جدی هنوز به وضعیت پیشین بازنگشته است. بیمارستان‌های سلامت و رازی نیز آسیب جزئی دیده‌اند.

«امین گودرزی»، مدیر روابط عمومی دانشگاه علوم پزشکی جندی‌شاپور اهواز، در پاسخ به این پرسش که چرا بیمارستان بقایی ۲ با وجود حملات مکرر تاکنون جابه‌جا نشده است، به «پیام ما» می‌گوید: «جابه‌جایی بیمارستان یا ساخت بیمارستان جدید، پروژه‌ای زمان‌بر است و به مجوز و منابع مالی نیاز دارد. با توجه به محدودیت منابع مالی دانشگاه و وزارت بهداشت، اجرای آن در کوتاه‌مدت امکان‌پذیر نیست. از سوی دیگر، جابه‌جایی بیمارستان بقایی ۲، به‌عنوان مرکز درمان بیماران مبتلا به بیماری‌های خون و سرطان، هزینه زیادی دارد. با توجه به اینکه این بیمارستان سازه و امکانات مناسبی دارد، تاکنون جابه‌جا نشده است.» او ادامه می‌دهد: «بااین‌حال، در شش ماه اخیر بیمارستان شفا که حدود ۱۰ سال از چرخه خدمت‌رسانی خارج شده بود، دوباره فعال شد. این بیمارستان در جنگ‌های ۱۲روزه و ۴۰روزه با حداکثر ظرفیت، یعنی بیش از ۱۰۰ تخت، به چرخه خدمت‌رسانی بازگشت. در جنگ ۱۲روزه که بیمارستان بقایی تخلیه شد، بخش عمده بیماران را در شفا بستری کردیم. اکنون نیز پروژه اورژانس و بازسازی و بهسازی تخت‌های بیمارستان شفا در حال اجراست. این بیمارستان بیش از ۳۰ تخت ثابت برای بستری بیماران دارد و درمانگاه‌های خون و سرطان آن نیز فعال‌اند.» به گفته گودرزی، «اینکه برخی بیمارستان‌های زیر نظر دانشگاه در مجاورت مراکز نظامی قرار دارند، خارج از اختیار دانشگاه است.»