فرهادی در قلب پاریس

غیبت هالیوود؛ بازتاب وضعیت ناآرام سینمای آمریکا

آنچه در نگاه اول توجه را به خود جلب می‌کند، نبود نام فیلم‌های بزرگ استودیویی آمریکا در فهرست اصلی هفتاد و نهمین دوره جشنواره کن است. برخلاف سال گذشته که نمایش «مأموریت غیرممکن» با بازی «تام کروز» یکی از پربحث‌ترین رویدادها بود، امسال خبری از آن هیاهوی همیشگی نیست. «تیری فرمو»، رئیس جشنواره، این غیبت را بازتاب وضعیت ناآرام صنعت سینما در لس‌آنجلس طی پنج سال اخیر می‌داند؛ از همه‌گیری کرونا و اعتصابات نویسندگان و بازیگران گرفته تا آتش‌سوزی‌های اخیر. او گفته است: «وقتی اوضاع آرام نیست، آمدن به کن سخت می‌شود و چراغ‌سبز نشان‌دادن برای فیلم‌های بزرگ سخت است.»

بااین‌حال، نباید سینمای آمریکا را به طور کامل از کن حذف‌شده تصور کرد. آنچه تغییر کرده، نوع حضور آمریکایی‌هاست. به‌جای غول‌های استودیویی، امسال چهره‌های مستقلی پا به جشنواره گذاشته‌اند که اغلب در خارج از سیستم هالیوود کار می‌کنند. «آیرا ساکس» با «مردی که دوستش دارم» در بخش مسابقه جای گرفته، «نوجوانی و مرگ در کمپ میاسما» از «جین شونبرون» و «کلاب کیدز» از «جوردن فرستمن» در بخش «نگاه دیگر»، «الماس» از «اندی گارسیا» در خارج از مسابقه، «اتوبوس یک‌طرفه ملخ» از «جان تراولتا» (بر اساس رمان خودش و ابراز عشقش به هوانوردی) در بخش «نخستین‌های کن»، و همچنین نمایش‌های ویژه برای «جان لنون: آخرین مصاحبه» از «استیون سودربرگ» و «آودون» از «ران هاوارد: حضور دارند. انتظار می‌رود فیلم «ببر کاغذی» از «جیمز گری» نیز به فهرست نهایی راه یابد. هیچ کارگردان بریتانیایی تاکنون برای حضور در کن اعلام نشده، هرچند می‌توان «پاول پاولیکوفسکی»، کارگردان لهستانی حاضر در مسابقه با فیلم «سرزمین پدری» درباره «توماسمان» را متعلق به بریتانیا دانست.

بااین‌حال فرمو تأکید کرده که کن همچنان با سینمای آمریکا مرتبط است. او به موفقیت «آنورا»ی «شان بیکر» اشاره می‌کند که در سال ۲۰۲۴ نخل طلا را از آن خود کرد و یک سال بعد موفق به کسب اسکار شد. پیام فرمو به استودیوها روشن است: «می‌توانید اولین نمایش جهانی خود را در ماه مه در کن داشته باشید و تقریباً یک سال بعد در ماه مارس در هالیوود هنوز زنده باشید.» انگار کن، دیگر فقط یک جشنواره سینمایی نیست؛ ایستگاه آغاز راهی طولانی تا اسکار است.

در میان فهرست متنوع بخش مسابقه که نام کارگردانانی متنوع را یدک می‌کشد، «اصغر فرهادی» این بار با «داستان‌های موازی» یکی از گزینه‌های نخل طلا محسوب می‌شود. فیلمسازی که پیش‌ازاین تقریباً همه جوایز مهم کن را از آن خود کرده؛ اما باید دید که با فیلم تازه‌اش نخل طلا را خواهد برد یا نه.

داستان از دل یکی از شلوغ‌ترین فضاهای شهری پاریس شروع می‌شود؛ مترو. آنچه در ظاهر یک مواجهه ناخواسته و تصادفی به نظر می‌رسد، به‌تدریج زندگی چند غریبه را چنان درهم می‌تند که دیگر راه گریزی از پیامدهایش باقی نمی‌ماند. فرهادی مانند همیشه جزئیات دقیق داستان را تا پیش از اکران پنهان نگه داشته، اما گزارش‌های اولیه نشان می‌دهد او بار دیگر سراغ مضامین همیشگی خود رفته است؛ قضاوت‌های عجولانه، مرز باریک میان حقیقت و دروغ، و اخلاقیاتی که در لحظات بحرانی زیر ذره‌بین می‌روند.

اما آنچه «داستان‌های موازی» را به یکی از کنجکاوی‌برانگیزترین پروژه‌های سال تبدیل کرده، تیم بازیگری آن است. فرهادی این بار به‌جای چهره‌های آشنا سینمای ایران، سراغ ستاره بازیگری فرانسه رفته است. ایزابل هوپر یکی از این ستاره‌هاست و در کنار او، «ونسان کسل» در نقش یک مرد میان‌سال ایفای نقش می‌کند. «کاترین دنو»، اسطوره سینمای فرانسه، با حضوری افتخاری به این فیلم اعتباری مضاعف بخشیده است.

نکته دیگر، تغییر فضای بصری فرهادی است. برخلاف فیلم قبلی او، «قهرمان» که در فضای گرم و پرجزئیات شیراز یا تهران می‌گذشت، «داستان‌های موازی» در پاریسی سرد و مدرن روایت می‌شود. تیزهای منتشرشده از این فیلم گویای آن است که پاریس در این فیلم، نه یک شهر رمانتیک، بلکه مکانی شلوغ و بی‌رحم است که آدم‌ها در آن گم می‌شوند. فیلم‌برداری اثر با حال‌وهوای نئونوآر و معمایی، تلاش دارد تا همان حس تعلیق فیلم‌های قبلی فرهادی را در قالبی تازه و اروپایی بازتولید کند.

منتقدان نشریات سینمایی «اسکرین» و «ورایتی» که پیش‌نمایش‌هایی از فیلم دیده‌اند، آن را یکی از منسجم‌ترین فیلم‌نامه‌های فرهادی در سال‌های اخیر توصیف کرده‌اند. در رقابت امسال کارگردانانی چون «پدرو آلمودوار» با «کریسمس تلخ»، «کریستین مونجیو» با «فیورد» و پاول پاولیکوفسکی با «سرزمین پدری» از سرسخت‌ترین رقبای فرهادی محسوب می‌شوند.

حضور متنوع سینماگران

بخش مسابقه هفتاد و نهمین دوره جشنواره کن، نماینده سینمای جهان است. در کنار فرهادی و آلمودوار، نام‌های شاخص دیگری نیز برای نخل طلا رقابت می‌کنند که هرکدام به‌تنهایی می‌توانند برگ برنده جشنواره باشند. در بخش مسابقه حضور کارگردانان مرد بیشتر از زنان است.

از روسیه، «آندری زویاگینتسف» با «مینوتور» در کن حاضر است؛ فیلمسازی که روزگاری مورد تحسین «ولادیمیر پوتین» بود؛ اما حالا در تبعید در فرانسه زندگی می‌کند. از لهستان، پاول پاولیکوفسکی با «سرزمین پدری» به سراغ توماسمان، نویسنده بزرگ آلمانی رفته است.

تاریخِ پرماجرای فرانسه در زمان جنگ، یک تمِ تکرارشونده در بخش مسابقه است. «مولن» «لاسلو نمش» در فرانسه اشغالی و با بازی «لارس آیدینگر» در نقش کلاوس باربی، «رستگاری ما» «امانوئل مار» در فرانسه ویشی، «بزدل» «لوکاس دونت» درباره رنج یک سرباز بلژیکی در سنگرهای جنگ جهانی اول، و فیلم «دوگل: حمله با شمشیر» (بخش اول از زندگی‌نامه پرهزینه شارل دوگل).

همچنین فیلمسازانی چون «کریستین مونجیو» با فیلم «فیورد» و «نیکولاس ویندینگ» رفن با «جهنم خصوصی او» در این جشنواره حضور دارند.

فرمو در بخشی از صحبت‌های خود درباره این حضور متنوع سینماگران از کشورهای مختلف گفته است: «هنرمندان هرگز از جهان دور نیستند. سینما آنجاست و همه با هم در حال تماشای فیلم روی پرده بزرگ، می‌فهمیم ما چه کسی هستیم و دیگران چه کسانی هستند و این هنوز مأموریت سینماست.»

حالا باید دید که در رقابت امسال کن فرهادی به‌عنوان یک فیلمساز ایرانی می‌تواند نخل طلای کن را از آن خود کند؟